Clecs Cilgwri

2012-01-28T11:06:00.000-08:00

Hylo blog!

Wedi wythnos o boen cefn ac ambell i ymweliad i'r chiropractor, dwi ddim wedi cael llawer o awch i eistedd o flaen sgrin cyfrifiadur dweud y gwir. ta waeth, well i mi treulio ychydig o funudau i sgwennu rhywbeth cyn i fis mynd heibio heb i mi ddiweddaru.

Dw i'n falch o weld bod y Saith Seren yn Wrecsam wedi agor ei drysau, a hynny cwta chwech mis ers i'r syniad cael ei codi. Mae hynny'n anhygoel, ac er i mi beidio derbyn fy nghwahoddiad swyddogol (fel cyfrandaliadwr!) i'r agoriad p'nawn yma (fel gafodd ei addo i ni), dw i'n dymuno pob lwc i'r fenter ac yn edrych ymlaen at ymweled yn fuan iawn.
,
Dw i'n dal wrthi'n darllen, ac yn hanner ffordd trwy 'Yr Alarch Du' ar y funud, mewn ffurf e-lyfr hefyd. Yr unig problem yw mae'n hynod o annodd cael digon o amser ar yr ipad er mwyn ei ddarllen, mae'r teclyn mor boblogaidd gyda gweddill y teulu.

Dw i'n dal i fod wrthi'n casglu strydoedd Cymreig y penrhyn hefyd ('fatha trainspotter y strydoedd!), a chasglais Radnor Ave a Mostyn Avenue tra alan y bore 'ma. Wneith hi gymryd amser maith i gael nhw i gyd mae'n debyg!!

Hei-Ho a llyfrau eraill...

2012-01-18T16:12:00.000-08:00

Wel dwi wedi dal at fy adduned y flwyddyn newydd am hanner mis o leiaf... er nad oedd yr adduned yn un andros o uchelgeisiol rhaid cyfadde. Darllen o leiaf un llyfr Cymraeg pob mis am flwyddyn oedd y nod, ac mi lwyddais i orffen 'Pwll Ynfyd' mewn ychydig dros bythefnos. Mae hyn yn argoeli'n dda, a llwyddais gorffen nofel Daniel Davies 'Hei-Ho' hefyd.

Nofel 'thriller' ydy 'Pwll Ynfyd' dwedwn i, y cyntaf mewn trilogy am hynt a helynt cymeriad digon hoffus o Fangor uchaf, sef Oswyn Felix. Mae diweddglo y llyfr yn 'gosod y golygfa' yn perffaith am yr un nesa, gyda Felix wedi gadael ei fywyd fel landlord tafarn, ac ar fin camu mewn i'r byd asiant pel-droed.

Edrychaf ymlaen!

Yr her nesa o ran llyfrau Cymraeg ydy 'Yr Alarch Du', llyfr dwi newydd lawrlwyddo o safle Amazon, ac un o'r ychydig rhai Cymraeg sydd ar gael yn ddigidol hyd yma. Dwi am weld sut hwyl ga i ei ddarllen ar yr ipad.

meddyliau mis Ionawr........

2012-01-13T09:50:00.000-08:00

'Blwyddyn Newydd Dda i Chwi oll', (fel a glywais Megan Lloyd George yn dweud ar raglen ardderchog Ffion access all areas Hague am Gymraesau o ddylanwad mawr sef Mamwlad). Dwi heb cael llawer o amser i feddwl am flogio a dweud y gwir ers ddechrau 2012, yn enwedig efo'r wythnos gweithio yn dechrau'n syth bin ar ol dathlaidau y calan. Ro'n i'n dysgu ar y 3ydd o Ionawr, oedd mewn gwirionedd yn rhy gynnar i lot o bobl, ond wnes i weld gwyneb newydd y noson honno, aelod gwerthfawr arall i'r dosbarth Mynediad.

Un o'r llyfrau ges i fel anrheg Nadolig sydd wedi bod yn cadw fi'n brysur dros yr wythnos yma. Mae 'Pwll Ynfyd', llyfr cyntaf Alun Cob (sy'n cyn weithiwr yn Recordiau Cob, Bangor!), yn dilyn hynt a helynt prif gymeriad Oswyn Felix, landlord Y Penrhyn, Bangor Uchaf, wrth iddo fo cael ei sugno mewn i fyd treisgar a dirgel gangiau yr ardal (ia, Bangor gogledd Cymru... lle peryg iawn!!). A dweud y gwir dw i wirioneddol yn ei fwynhau, a ddim isio cyrraedd diweddglo'r stori (50 tudalennau i ffwrdd ar y funud). Ond y newyddion da ydy nid diwedd y taith i Oswyn ydy'r llyfr hon, gan fod Alun Cob yn datgan ar glawr cefn y nofel mi fydd ei brif gymeriad yn ymddangos mewn dau lyfr arall. Gobeithio na fydden ni'n disgwyl am yn hir i'r nesa cael ei gyhoeddi.

Un pwt arall o newyddion o ran pethau Cymraeg yn fy mywyd. Ro'n i'n gobeithio mynd ar gwrs ym mis chwefror yn Nant Gwrtheyrn (anrheg penblwydd arbennig ges i gan fy chwaer yn ol ym mis awst). Yn anffodus mae'r Nant wedi ffonio i ddweud bod y cwrs wedi cael ei ganslo (oherwydd diffyg niferoedd), ond maen nhw wedi trosglwyddo fy archeb i gwrs debyg (Cwrs Hyfedredd) ym mis Mai. Gobeithio mi fydd mwy o bobl yn barod i fentro i 'ben draw'r byd' yn y gwanwyn

teledu'r wy^l a ballu....

2011-12-29T16:06:00.000-08:00

Blwyddyn Newydd Dda i bawb sy'n dilyn y blog 'ma.   Gobeithio gewch chi flwyddyn llewyrchus a hapus!

Dwi wedi gwneud un adduned bach, a hynny i ymdrechu darllen un llyfr Cymraeg pob mis dros y deuddeg fis nesa, felly gawn ni weld am ba hyd wneith hynny parhau.

Mae'r flwyddyn diwetha wedi bod yn un mawr mewn gwirionedd (a drud!), gyda Jill a finnau'n dathlu penblwyddi 'mawr', yn ogystal a dathlu penblwydd priodas arian hefyd. Mae'r tri ffigwr yn wneud cyfanswm o 125 mlynedd, wna i adael i chi wneud y 'syms'!!

O ran fy astudiaethau Cymraeg, dwi'n edrych ymlaen at gwrs ysgrifennu creadigol yn Nhy Pendre ym mis ionawr gyda Aled Lewis Evans, yn ogystal a mynd i Nant Gwrtheyrn ar gwrs 'hyfrededd' ym mis chwefror (gobeithio! - hynny yw os mae digon wedi cofrestru i gynnal y cwrs), neu efallai yn y gwanwyn.

Rhaid i mi ddweud mod i wedi mwynhau yn fawr iawn nifer o raglenni S4C dros cyfnod y nadolig.
Nad ydw i'n ffan mawr o sioeau 'adloniant' y sianel fel y cyfriw, hynny yw pethau fel 'Noson Lawen', neu sioeau 'Rhydian' ac 'OMA'. Maen nhw'n ymweld i mi braidd yn 'ailradd' o gymharu i sioeau Saesneg yn yr un genre,  ond dwi'n derbyn bod 'na gynulleidfa yn barod i'w gwylio.
Son ydwi am bethau fel 'Orig', y ffilm am Richard Burton, a'r ffilm ardderchog am brofiad Richard Harrington yn chwarae rhan Burton. Mae ein sianel Cymraeg annwyl ni'n yn gallu wneud rhai pethau cystal ag unrhyw sianel.   Mae hyd yn oed 'Pryd o Ser Dudley' wedi bod yn 'wyliadwy' iawn, gyda golygu a chynhyrchu crefftus a chriw o 'selebs' digon dymunol, Da iawn S4C.

Mae'r ipad wedi bod yn chwyldroadol a dweud y gwir yn y ffordd mod i'n gwylio'r sianel gyda 'app' S4Clic yn gynnig ffordd syml a dibynadwy o ddal i fyny efo cynhyrch y sianel unrhywle yn y ty, hyd yn oed y ty bach!!

hwyl am y tro...

'Strydoedd Cymreig' Cilgwri...

2011-12-28T13:10:00.000-08:00

Mae strydoedd Cymreig Lerpwl yn y Dingle, 'The Welsh Streets', wedi cael cryn dipyn o sylw yn ddiweddar (yn bennaf oherwydd cysylltiad y Beatles) wrth i Gyngor Lerpwl cynllunio i ail-datblygu'r ardal. Gaeth lot fawr o dai ochr yma i'r Mersi eu hadeiladu gan Gymry hefyd wrth gwrs, felly meddwl roeddwn i un diwrnod - wrth yrru heibio i Mona St - faint o 'strydoedd Cymreig' sydd yng Nghilgwri?

Un o strydoedd Cymreig Penbedw

Digwydd bod mae 'na restr hirfaith o strydoedd y penrhyn ar gael ar y we, felly wnes i ddechrau pori trwyddo fo (peth trist i wneud dwi'n gwybod!), a hyd yma dwi wedi ffeindio tua 80! siwr o fod mae 'na ragor.

Ges i syniad wedyn, i dynnu llun ohonyn nhw i gyd a gwneud rhywfath o lun 'montage'... dwi'n gwybod bod hyn yn swnio braidd yn obsesif, ond sdim ots, y bwriad ydy i fynd ar daith beicio a thynnu ychydig o luniau pob wythnos neu pythefnos ella, neu dynnu llun os dwi'n digwydd bod yn pasio, gawn ni weld!

Yr unig 'stryd Cymreig' dwi wedi darganfod yn West Kirby hyd yma

Os dachi'n gallu helpu trwy dynnu llun o arwydd stryd Cymreig yng Nghilgwri a'i e-bostio ataf, faswn i'n ddiolchgar iawn!

Damcaniaeth ar chwal...

2011-12-21T16:38:00.000-08:00

Ges i neges diddorol yr wythnos yma gan aelod o fy nosbarth nos yn dweud ei fod yn gallu esbonio 'cyfrinach' y capel ym Mhenbedw. Fel perianydd sifil mae o'n cyfarwydd â'r arwydd sydd wedi ei gerfio ar bostyn giât yr hen gapel briciau cochion, a dim byd i wneud efo'r Orsedd ydy o, ond yn hytrach 'benchmark' yr Arolwg Ordanans, sy'n dynodi uchder lleoliadau dros lefel y mor!! Nad ydy'r symbolau yma'n cael eu defnyddio bellach, ond mae 'na gofnod o'r un yma yn cael ei gwirio gan yr OS 1961.

Er hynny, a diolch i ymchwil Gary, dwi'n gallu cadarnhau y buodd capel Claughton Rd yn gapel Cymraeg cyn i'r eglwys presennol (Emmanuel) cymryd drosodd yn 1918. Ar fap OS o 1911 mae'n ei alw'r adeilad 'Free Ch. (Welsh)', ond erbyn 1936 mae'r map yn cofnodi bod enwad yr adeilad wedi newid. Dwn i ddim faint o enwadau 'rhydd' a fodolodd canrif yn ol, ond buodd capel yr Annibynwyr llai na hanner milltir o Claughton Rd yn dyddio yn ol i 1844, a chapel mawr y Presbyteriaid yn Parkfield dim ond rownd y cornel. Mae'n bosib felly capel y Methodiastiad Weslyaidd oedd o? ond rhaid wneud mwy o ymchwil, neu ofyn i Dr D. Ben Rees wrth gwrs!

scribl am scrabl....

2011-12-17T17:21:00.000-08:00

Mae'n peth amser ers i mi bostio ar y blog yma, er i mi sgwennu ambell i beth a'u cadw fel drafft. Dwn i ddim pam, ond ella mod i wedi bod yn ceisio sgwennu traethawd yn hytrach na jysd rhoi pethau bach ymlaen (sy'n syniad gwell tybiwn i!). Ta waeth, ella mi dria i orffen ambell i un o'r drafts rhywdro, gawn ni weld.

Dros yr wythnos yma dwi wedi bod yn brysur trio gorffen cwpl o jobsys cyn y dolig, ac hefyd dysgu fy nosbarthiadau nos olaf y flwyddyn. Sgwennais i bwt ar Ddysgwyr Cilgwri am y rheiny.

Ges i fy ngem cyntaf o Scrabble Cymraeg hefyd, hynny yw fersiwn ar-lein ohono, sydd ar gael i ddefnyddio am ddim ar wefan www.wabble.org

Diolch i Ro am y gem, ac er i ni gael ambell i anhawster technolegol, gaethon ni hwyl dwi'n credu, a ddysgais i nifer o eiriau newydd. Dwi am ei drio fo eto cyn hir ( a Ro hefyd gobeithio), ond mae 'na le i bedwar o amgylch bwrdd Scrabl cofiwch! a fasai hynny'n rhoi mwy o amser i ni feddwl am y gair nesaf hefyd!

Dwn i ddim os problemau'r meddalwedd oedd gwraidd ein anhawsterau wrth chwarae, ond mae 'na fodd rhoi adborth i ddatblygwr y gem, felly gobeithio wneith pethau gwella dros amser.

Yn y Ty Hwn... a llyfrau eraill

2011-11-17T13:16:00.001-08:00

Mi ges i fy ysgogi i ddarllen 'Yn y Ty Hwn' ar ol darllen sylwadau ffafriol iawn gan Junko.

Ges i ddim fy siomi. Wna i ddim dweud gormod, dim ond ysgogi unrhywun arall i'w ddarllen. Mae safon yr ysgrifennu yn ardderchog, ond rhaid i mi gyfadde (er mawr cywilydd) ni faswn i wedi dewis y llyfr heb ddarllen yr adolygiadau a sgwennwyd amdana fo. Dyna'r trafferth o gael dy ddylanwadu yn ormodol gan glawr llyfr, weithiau wnei di ddarllen llond llyfr o rwtsh, a thro arall wnei di golli gampwaith. Mae gan 'Yn y Ty Hwn' lun trawiadol ar ei glawr, ond un sy'n awgrymu dyfnder y stori tu mewn. Mae hyn yn rhywbeth sydd wedi codi ofn arnaf yn y gorffenol, ond gobeithio fy mod i wedi dysgu gwers trwy beidio dilyn fy ngreddf arwynebol cyntaf.

Wn i fod Sian Northey wedi sgwennu i blant yn y gorffenol, ond credaf mai hwn yw ei nofel cyntaf i oedolion. Gobeithio'n wir ga i gyfle i ddarllen rhywbeth arall ganddi cyn bo hir.

Fy her nesaf o ran darllen yw enillydd Gwobr Goffa Daniel Owen eleni, sef 'Tair Rheol Anrhefn' gan Daniel Davies. Dyma lyfr hollol wahanol, llawer hirach, ond un dwi wirioneddol yn mwynhau hefyd. Stori ditectif ydy o mewn ffordd, gyda'r holl ddigwyddiadau yn dilyn llwybr arfordir sir Benfro.

Dwi'n agoshau diweddglo'r hanes erbyn hyn, ac yn ystyried be i ddarllen nesa, a beth i roi ar fy rhestr Nadolig hefyd. Mae gen i 'Stori Saunders Lewis, Bardd y Chwyldro yng Nghymru' i bori yn y cyfamser.

Cyfrinach y Capel...

2011-11-11T16:42:00.001-08:00

Capel Claughton Rd 2011

Yn nghanol Penbedw mae 'na gapel briciau cochion sy'n dangos cliw i'w hanes efallai ar un o byst y giât blaen. Dwi'n cofio ffrind yn gwneud bach o waith yna cwpl o flynyddoedd yn ol, ac yn crybwyll bod y gweinidog wedi dweud wrtho bu'r adeilad capel Cymraeg ers talwm. Dyna pam felly yr wythnos diwetha cymerais funud neu ddau i graffu ar yr adeilad fictoriaidd yn chwilio am gliwiau i'w hanes. Welais i ddim byd amlwg fel 'maen dyddiad', ond wrth i mi feddwl am roi'r gorau i fy nghraffu, sylwais ar arwydd aneglur ond cyfarwydd a guddiodd ar un o byst tywodfaen y llidiart. Symbol 'Yr Awen' ydy hyn wrth gwrs, rhywbeth a gysylltiwyd â Gorsedd y Beirdd, ac arwydd efallai bod rhyw ddigwyddiad neu gyfarfod wedi ei gynnal yn y fan hyn, ond arwydd o gysylltiad Cymraeg.

yr arwydd ar y postyn

Dwi ddim wedi llwyddo dod o hyd i unrhyw gwybodaeth am hynny eto, sy ddim yn syndod efallai, gan bod yn ol gwefan yr eglwys presennol symudon nhw i mewn yn 1917. Adeiladwyd y capel yn 1881 dwi'n credu. Mi ymwelodd yr Orsedd Penbedw ym 1917 wrth gwrs, blwyddyn Eisteddfod y Gadair Ddu ym mharc y dre wrth gwrs. Buon nhw yna cyn hynny efallai, pan cynhalwyd Eisteddfod Genedlaethol 'answyddogol' yn y dre ym 1879. Mae 'na fap OS ar gael o'r dref yn 1909, felly mae'n bosib fasai hwnnw dangos enwadau y capeli, dwn i ddim, ond ga i gipolwg arno fo y tro nesa i mi fod yn Waterstones ella,

Llên benywaidd...?

2011-11-03T17:04:00.000-07:00

Dwi newydd gorffen 'Mr Perffaith' gan Joanna Davies , llyfr digon ysgafn a dweud y gwir, ac
un a gafodd ei sgwennu fel rhywbeth i ddarllen ar y traeth, ella. Welais rywun yn ei ddisgrifio fel darn o 'chic lit', ond gefais cryn fwynhad wrth ei ddarllen.. ella mae hynny'n dweud rhywbeth amdana i, dwn i ddim!

Y peth nesaf mi fydda i'n ei ddarllen yw 'Yn y Ty Hwn', gan Sian Northey. Dwi wedi darllen adolygiadau ffafriol amdano, ac yn edrych ymlaen at her darllen tra wahanol.

dau adeilad, dau hanes....

2011-10-29T06:54:00.000-07:00

Agorwyd 'Bethel' yn Heathfield Rd, Lerpwl ym 1927. Gafodd ei godi fel cartref newydd i gynulleifda Capel Webster Rd, ac efo lle i 750 o bobl. Roedd hyn yn adeg llewyrchus iawn i Gymry Glannau Mersi, penllanw cymdeithas Cymraeg Lerpwl, a chyfnod a welodd ymweliad arall gan yr Eisteddfod Genedlaethol i ddinas Lerpwl (1929), a hynny'r tro olaf i'r Prifwyl gadael tir Cymru.

'Bethel', Heathfield Rd. Lerpwl

Chwech mlynedd yn ddiweddarach (1933) agorwyd 'y Tudor' yn West Kirby, sinema a theatr efo lle i 1100 o bobl. Buodd theatr fictorianaidd ar yr un safle o'r enw 'The Queens', ond codwyd y Tudor ar yr un safle ar ol iddo gael ei ddinistrio gan tân. Cymysgedd nodweddiadol o bensaerniaeth Art Deco a 'Thuduraidd ffug' oedd y Tudor, a gafodd ei gynllunio mae'n debyg i adlewyrchu arddull adeiladau du a gwyn eraill West Kirby.

Y 'Tudor' yn y 1960au hwyr

Erbyn y chwedegau roedd cymdeithas Cymraeg Lerpwl ar ei lawr, gyda sawl capel yn cau eu drysau (neu uno gyda chapeli eraill) a chynulleidfaoedd y gweddill yn mynd yn hynach. Ar ol y rhyfel roedd 'na ostyngiad sylweddol yn y nifer o Gymry Cymraeg yn symud i lannau Mersi, hynny yw'r rheiny oedd wedi cynnal y capeli dros ganrif a mwy. Yn ogystal a hynny roedd yr iaith ei hunan yn brwydro i dal ei thir yng Nghymru, ac roedd capeli hyd yn oed yna yn stryffaglu yn sgil newid cymdeithasol enfawr.

Roedd cynulleidfaoedd sinemau ar eu lawr hefyd yn ystod y 60au (yn sgil newid cymdeithasol enfawr arall sef dyfodiad y teledu i bron pob cartref), ac mi gauwyd nifer mawr. Dyna fuodd hanes y Tudor, a chyflwynwyd y ffilm olaf yn West Kirby ym 1965. Ailagorodd am gyfnod fel neuadd Bingo cyn cael ei droi yn fwyty gyda thema ffilmiau o'r enw 'GoodTimes'. Maes o law mi ddaeth ei gyfnod fel bwyty i ben, ac mi drodd yr adeilad yn 'arcade' siopa. Aflwyddiant oedd y fenter honno, ond gafodd ei addasu i fod yn swyddfeydd i'r cyngor lleol. Gadawodd y cyngor tua 7 mlynedd yn ol bellach, yn gadael i'r Tudor druan pydru yn y fan a'r lle.

dymchwelwyr yn dechrau tynnu Bethel lawr (2011)

Erbyn y 90au mae'n ymddangos roedd 'Bethel' yn llawer rhy fawr i anghenion aelodaeth y capel. Er mwyn i'r achos goroesi yn Lerpwl, roedd angen meddwl o ddifri am yr opsiynau, gan gynnwys gwerthu'r prif adeilad a defnyddio rhan arall o'r capel yn ei le. Mae'n syndod efallai, ond nad oedd 'Bethel' yn adeilad rhestredig, er gwaethaf ymdrechion y 'Wavertree Society', sy'n brwydro cadw cymeriad pensaerniol yr ardal. Buodd Bethel tirnod amlwg yn Wavertree am dros 80 mlynedd, ond methiant oedd yr ymdrechion i ddod o hyd i ddefnyddwyr arall. Yn ol y ffigyrau dim ond rhai £60,000 o waith cynnal a chadw oedd angen arno, sydd ddim yn swm enfawr o ystyried faint ac oedran yr adeilad, sy'n wneud ei golled yn waeth rhywsut. Dymchweliad felly oedd diwedd trist i un o symbol olaf Cymreictod Lerpwl, ond mi fydd achos 'Bethel' yn parhau mewn capel modern a lot llai sydd newydd cael ei agor ar ddarn o'r un safle. Caiff gweddill y safle ei werthu a datblygu fel fflatiau yn ol pob son.

y 'Tudor' yn diflanu yr wythnos yma,
ond wnaiff y facade goroesi o leiaf

Draw yn West Kirby roedd cwmni Aldi wedi bod yn llygadu safle'r Tudor. Wnaethpwyd cais i godi archfarchnad yno a chyhoeddwyd lluniau hardd o'u cynlluniau gan gynnwys facade Tuduraidd y Tudor fel prif fynedfa i'r siop arfaethedig. Derbyniodd y cynllun croeso gwresog yn y bon, gan y cyngor a'r cyhoedd, ond erbyn i'r cais cynllunio cael eu cyflwyno doedd dim arwydd o'r hen sinema! Yn wahanol i gapel Bethel, roedd y Tudur yn adeilad rhestredig, a mynodd y cyngor bod facade yr adeilad (o leiaf) yn cael ei gadw. Er gwaethaf safiad Aldi bod archwiliad wedi darganfod gwendid strwythyrol yn facade y Tudur a fasai'n gwneud iddo fo yn rhy gostus i'w gadw, mi fynnodd y cyngor eu bod nhw'n cadw at eu cynllun gwreiddiol.
Dros yr wythnos diwetha maen nhw wedi bod wrthi'n ddymchwel y rhan mwyaf o'r Tudur, ond o leiaf mi fydd darn yn goroesi fel rhan o'r archfarchnad. Ond mae'n siom efallai na lwyddodd yr awdurdodau yn Lerpwl cyrraedd y fath cyfaddawd....

Hwyl fawr Wooly....

2011-10-22T17:46:00.000-07:00

Y gig go iawn cyntaf i mi fynychu erioed oedd yn y Liverpool Empire. Does dim byd tebyg i'r profiad o glywed swn band roc yn perfformio am y tro cyntaf, a hynny mewn awyrgylch trydanol theatr dan ei sang. Er nad oedd y band y roedden ni'n eu disgwyl yn un ffasiynol erbyn 1978 (os erioed!), roedd gan Barclay James Harvest dilyniant cadarn, ac roedd yr Empire wedi 'gwerthu allan' ar gyfer eu hymweliad blynyddol fel arfer.

Ro'n i wedi baglu dros gopi fy chwaer o 'Time Honoured Ghosts' (Polydor 1975) a dweud y gwir cwpl o flynyddoedd yn gynnharach, wrth bori trwy ei chasgliad o LP's, a ches i fy nenu yn syth gan lun trawiadol y clawr i (sy'n fy atgoffa i o dirlun Ddyffryn Clwyd), a maes o law gan y casgliad o ganeuon bachog â harmoniau persain y band o Sir Caerhirfryn. Erbyn iddyn nhw recordio'r albym hon yn Los Angeles, roedden nhw wedi rhoi'r gorau i deithio a recordio efo cerddorfa llawn (cyfnod arbrofol a gofnodwyd ar eu halbyms cynnar i label 'prog rock' EMI 'Harvest'). Serch hynny roedd trefniadau 'cerddorfaol' yn amlwg o hyd ar ambell i drac, diolch i 'Melotrons' a Hammond Stuart 'Wooly' Wolstenholme, a'i gyfansoddiadau 'bugeiliol', pryddglwyfus. Syndod felly oedd darganfod bod Wolstenholme, a nid un o'r brifleisydd, oedd 'personoliaeth' y band ar y llwyfan, a'r un a fasai'n llenwi'r bylchau rhwng y caneuon gyda ffraethineb annisgwyl. Wnaethon ni adael y theatr y noson honno gyda syniau'r encore olaf yn atseinio yn ein glustiau, a blas am gigiau byw. Dros y cwpl o flynyddoedd nesa mi welon ni nifer o 'fwystfilod prog roc' yn yr Empire, ond roedd eu hamser yn dirwyn i ben, ac roedd ton newydd yn brysur eu ysgubo i'r neilltu.

Cododd 'wahaniaethau cerddorol' mewn sawl band, wrth iddyn nhw geisio (yn ofer gan amlaf) addasu. Mae'n debyg roedd hyn yn ormod i'r hen Wooly, a gadawodd BJH tua '79 wrth i'r band newid cyfeiriad a dilyn llwyddiant masnachol ar y cyfandir. Digwydd bod mi welais Wolstenholme (a'i Felotrons!) unwaith eto, ond y tro yma yn hyrwyddo albym 'solo' fel cefnogaeth i daith Judy Tzuke yn 1980,

Byddai fy ngwybodaeth am hanes Wooly wedi dod i ben yna a dweud y gwir, hynny yw onibai am wyrth y we! Des i o hyd i weddill ei hanes yn ddamweiniol mewn ffordd tra googlo yn ddiweddar, ond hanes trist ydy o mae'n ddrwg gen i ddweud.

Nid oedd ei brosiect solo (Maestoso) yn llwyddiant masnachol, a dechreuodd Wooly yrfa newydd fel fferwmr organic, yn gyntaf yn Sir Caerhirfryn ac wedyn yng nghorllewin Cymru. Roedd ei hen gyd-aelodau yn BJH wedi hercian ymlaen hebddo fo am ormod o flynyddoedd mae'n debyg, ar gefn llwyddiant masnachol yn yr Almaen, cyn chwalu o'r diwedd yn 1997. Maes o law mi gododd ddwy fersiwn o'r band gyda enwau hurt o hirwyntog (e.e. Barclay James Harvest Through the Eyes of John Lees!) a datblygodd cryn chwerwder rhwng y dwy carfan.

Mi dreuliodd Wolstenholme cyfnodau yn yr ysbyty yn dioddef iselder difrifol, er yn sgil tranc BJH mi gytunodd i ail-ymuno â John Lees a chwarae yn fersiwn yntau o'r band. Ond doedd dim dianc rhag ei broblemau iselder, ac ym mis rhagfyr eleni, ar ol tynnu allan o daith arall efo Lees mi laddodd ei hunan. Diwedd trist i un o gymeriadau tawelaf roc a rol, ond dyma deyrnged addas. Heddwch i'w llwch..

Noson Enoc Huws...

2011-10-22T11:02:00.000-07:00

Mi aeth y noson Enoc Huws (rhan o Ŵyl Daniel Owen Yr Wyddgrug) yn dda dwi'n credu, efo nifer go lew o bobl yn gwasgu mewn i ystafell fyny'r grisiau ym Mar Gwin y Delyn. Roedd o'n braf gweld Ernie a Mark yna o'r dosbarthiadau nos, a chael cyfle am sgwrs efo ffrindiau eraill. Roedd Eirian wedi trefnu cwis gweledol, hynny ydy cyfres o luniau o bobl 'enwog' i ni i'w enwi, efo thema'n eu cysylltu nhw. Wnaethon ni un darn o Enoc Huws, ac wedyn un rownd o'r cwis, ac yn y blaen, nes cyrraedd diweddglo stori 'gafaelgar' Daniel Owen. Mi fasai wedi bod yn braf cael riff drymiau 'Eastenders' ar ddiwedd pob darn! Roedd 'na 'cyfieithu ar y pryd' ar gael yn ystod y cyflwyniad o Enoc Huws (sy'n annodd mewn rhannau i rai Cymry Cymraeg heb son am ddysgwyr) diolch i Rebecca o Fenter Iaith Sir Y Fflint, gwasanaeth amhrisiadwy i'r rhai di-gymraeg oedd yna. Rhywsut wnaeth ein tîm ni lwyddo i ennill y cwis! a'r bocs o siocledi blasus.. ond gaeth pawb rhannu'r siocledi dwi'n credu!!

Noson da.

Yr Wythnos hyd yn hyn...

2011-10-13T16:27:00.000-07:00

Mae hi wedi bod wythnos andros o brysur hyd yn hyn, a prin ydwi wedi cael y cyfle i dreulio amser o flaen sgrin y gliniadur (roedd rhaid i mi siecio sillafiad!).   Y dyddiau yma rhaid cyfadde fy mod i'n treulio mwy o amser o flaen sgrin yr ipad ('tablediadur' ella?), teclyn sydd wedi trawsnewid y ffordd ein bod ni (yn y ty yma beth bynnag) yn wneud pob math o bethau cyfrifiadurol.

Dwi newydd dechrau jobyn sylweddol yn y gwaith, sef 'astudfa', a fydd yn cael ei wneud o fasern (maple...?), yng nghanol archebu'r defnydd ydwi ar y funud, gan gynnwys y pren solet, veneered mdf, rhedwyr drors ac ati.

Dydd mercher es i i'r Wyddgrug er mwyn ymarfer y cyflwyniad 'Enoc Huws' wnaethon ni (Criw Ty Pendre hynny yw) ym Maes-D yn ol ym mis Awst. Mi fydden ni'n ei wneud y cyflwyniad unwaith eto, y tro yma ym 'Mar Gwin y Delyn' ar nos fercher. Roedd yr ymarfer braidd yn fler, ond nad oedd y rhan mwyaf ohonon ni wedi edrych ar y darn ers dros dwy fis, felly ro'n i'n synnu dim. Gawn ni siawns arall i ymarfer wythnos nesa, ond mi fydd popeth yn iawn ar y noson mae'n siwr!!
Mae'r noson wedi ei anelu at ddysgwyr, felly mi fydd 'na daflennau ar gael sy'n cynnwys cyfieithiad o'r darn ein bod ni'n cyflwyno, a cwis rhwng y darnau hefyd. Noson cymdeithasol felly.

Ar ol dysgu gyda'r nos dydd mercher, mi es i lawr i'r Lever Club yn Port Sunlight i'n 'sesiwn sgwrs' bach ni.  Unwaith eto roedd 'na griw da yno, ac mi aeth pethau'n dda dwi'n credu. Mae pawb yn trio defnyddio cymaint o Gymraeg a phosib sy'n wych, a dwi'n mwynhau cael diod sydyn ymhlith ffrindiau, ar ol gorffen dysgu am yr wythnos. Na fydd 'na gyfarfod yr wythnos nesa gan mod i'n gwneud y peth Daniel Owen, ond gobeithio mi fydd un neu ddau o'r sesiwn sgwrs yn mentro draw i Sir y Fflint hefyd....

Gwibdeithiau diogelach i feicwyr..?

2011-10-02T07:04:00.000-07:00

Gefais wibdaith bach arall ar y beic yn ystod yr wythnos, y tro hwn yn rhannol i drio darganfod ffordd 'amgen' trwodd i lannau Dyfrdwy. Soniais sbel yn ol am hen lon John Summers, oedd yn arfer torri tua 6 milltir oddi ar daith beicio i Sir y Fflint o'r darn yma o Gilgwri, ac sy'n 'llwybr llygad' at y bont 'newydd' (Pont Sir y Fflint). Ond ges i'm ceryddu gan ffermwraig wrth i mi wyrio 'ychydig' oddi ar lwybr cyhoeddus rhwng Shotwick a Puddington, wrth drio darganfod ffordd drwodd i'r ffin! Wrth gwrs ymddiheurais yn gwrtais wrth esgus mod i wedi colli fy ffordd, ond mae'n amlwg bod y stad mawr (sy'n rhwystr sylweddol i gerddwyr a beicwyr yng nghornel deuheuol Cilgwri) yn gweld lot o bobl 'ar goll'. Er i mi barchu'r ffermwyr, tir âr ydy hwn, heb yr un anifail fferm i'w weld, a lonydd fferm llydan, rhy groesawgar o lawer i deithwyr 'direidus'!

Cronfa Dwr Llyn Shotwick, yn edrych tuag at Burton (gwelir y map)

Ar ol i mi adael tir y fferm (lawr y llwybr cyhoeddus), anelais i lawr i'r gors o gyfeiriad Ystad Diwyddiannol Glannau Dyfrdwy, sef ochr draw i'r Sealand Ranges. Digwydd bod roedd gatiau'r meysydd saethu ar agor, gan fod cwmni garddio'n torri'r lawntydd (wir!), ond penderfynais peidio siawnsio 'troseddu' eto, ond troi i'r dde i ddilyn llwybr sy'n glynu at gwrs rheilffordd Wrecsam i Bidston, sef 'Lein y Gororau', yn ymyl hen seidings. Culiodd y llwybr yn y pendraw yn anffodus, yn fy ngadael heb nunlle i fynd ond yn ol, a finnau llai na chwater milltir o gyrraedd ochr draw tir gwaharddiedig y 'ranges'. Welais feiciwr arall ar y ffordd yn ol, ac mi holodd o fi i weld os ro'n i wedi croesi 'ffordd y gorsydd'. 'Naddo' dwedais, ond cawsom ni sgwrs diddorol am ei brofiadau o. Un dro wnaeth car swyddog y meysydd saethu trio torri yn ei flaen er mwyn ei rwystro rhag reidio! tra tro arall mi stopiodd fws mini o 'gadets' a'u sarjant a'i helpu codi ei feic dros y giat! Negeseuon cymysg felly!

Ta waeth, ar ol i mi gyrraedd adre, mi es i ar y we a ffeindio rhyw fforwm sy'n trafod hynt a helynt beicwyr lleol. Darganfodais bod ymgyrch yn drio ail-agor y 'marsh rd.' a hynny yn rhannol yn sgil sawl damwain ar yr A540 rhwng geir a beiciau. Mae 'na 'lwybrau' beicio eisioes sy'n ymlwybro lawr lonydd tawelach Cilgwri yng nghyfeiriad Caer a lannau Dyfrdwy, ond i gyrraedd ambell i ddarn mae angen mentro ar y A540, ffordd sy'n peryg bywyd mewn mannau. Pe tasai'r lon dros y gors ar agor, fasai hynny'n gadael i feicwyr teithio rhwng West Kirby a Chaer yn mwy neu lai di-draffic, trwy uno'r Wirral Way a'r llwybr Cei Connah-Caer!

Ar y funud mae nifer o sefydliadau yn rhan o broses ymgynghori, Sustrans, yr MOD, Railtrack, y RSPB (sy'n biau tir cyfagos) a Chynghorau Sir Y Fflint a Swydd Caer. Mi fydd y cynllun yn sicr o gymryd cwpl o flynyddoedd i wireddu, ond o leiaf mae 'na rywbeth ar y gorwel.

Gwlybdiroedd Cydwladol Burton Mere...

2011-09-26T16:19:00.000-07:00

Bore dydd Sul, pigiais allan ar fy meic pen bore gyda'r bwriad o drio dod o hyd i ffordd arall o gyraedd Pont Sir y Fflint. Caewyd hen lon dros gorsydd aber y Dyfrdwy gan y weinidogaeth amddiffyn ychydig o flynyddoedd yn ol. Roedd y llwybr llygad yma'n arfer cysylltu pentre Burton yng Nghilgwri gyda gwaith dur Shotton. Er ffordd preifat buodd y lon erioed, gafodd feicwyr a cherddwyr rhwydd hynt ei ddefnyddio, cyn belled a nad oedd dryllau'r Sealand Ranges' yn tanio. Ta waeth, ers ychydig o flynydoedd rwan mae arwydd ar lidiart hanner ffordd lawr y lon, mwy neu lai ar y ffin, yn rhybuddio darpar teithwyr o ddirwy go lew a fydd yn eu disgwyl pe tasen nhw i fentro ar dir y MOD.

Ond ar ol pori dros mapiau yr OS a delweddau daearyddol google earth, penderfynais anelu at lon bach arall sy'n ymddangos i arwain at y corsydd ac at ffin Cymru, Ar ol i ryw tri chwater awr o bedlo cyson mi ges i fy hun ar dop y lon cul mewn cwestiwn, ond sylwais yn syth ar arwydd newydd yna, a hynny yn dy gyfeirio at 'RSPB Burton Mere Wetlands'.
Mi fentrais i lawr, a chwta hanner milltir o'r 'prif ffordd' cyrheuddais adeilad newydd sbon yr RSPB yn Burton Mere. Yna mae 'na gyfres o lynoedd newydd a hen, sy'n dennu pob math o adar (yn ol dynes o'r elusen adar wnes i siarad efo hi). Er bod y RSPB wedi cael gwarchodfa yn fan'na ers nifer o flynyddoedd, maen nhw newydd prynu'r hen bysgodfa ac wedi addasu'r llynoedd pysgota er les yr adar, yn ogystal a chodi 'hides' newydd a chyfres o lwybrau rhyngddynt. Mae'r llecyn yma o dir yn pontio'r ffin rhwng Lloegr a Chymru, gyda thraean y gwarchodfa yn rhan o Sir y Fflint. Digon addas oedd o felly cael Iolo Williams yno dydd gwener er mwyn rhoi stamp 'springwatch' ar yr agoriad swyddogol (rhywbeth wnes i ddarganfod ar ol cyrraedd adre a 'googlo' y lle).

Iolo yn Burton Mere

Wrth sefyll ar lannau un o'r llynoedd yn sbio dros yr aber, sylweddolais, er mor agos ro'n i at Gymru (200llath?) nad oedd modd croesi'r gors o fan'na, ac mi fasa rhaid i mi bori eto dros y mapiau. ond er hynny ro'n i'n falch o ddod o hyd i rywle mor hyfryd, a rhywle i ddychweled ato heb beic!

Noson Cofrestru

2011-09-21T15:18:00.000-07:00

Mi es i i'r Ysgol heno er mwyn siarad efo'r rheiny sydd am gofrestru i wneud y dosbarthiadau nos Gymraeg. Gaeth pawb noson eitha siomedig a dweud y gwir, gyda dim ond 65 o bobl yn dod trwy'r drws (tua hanner y nifer a ddoth y llynedd). Ges i chwech o bobl yn cofrestru i wneud Cymraeg lefel un, sydd gobeithio'n ddigon i gynnal y cwrs, a fel arfer mi fydd ambell i berson wedi ffonio fyny i fynegi diddordeb erbyn dechrau'r cyrsiau. Maen nhw isio wyth o bobl ar gyfartaledd mewn pob dosbarth. Ond mae gynnon ni i gyd (y tiwtoriaid) pryderon am ein cyrsiau, gan bod angen 150 o fyfyrwyr ar y cofrestrau i wneud y cyrsiau yn cynnaladwy, ac os na gawn ni y ffigwr yna, mi allen nhw (yr ysgol) tynnu'r plwg ar y cyrsiau i gyd. Maen nhw am roi hysbyseb arall yn y papur, ond mae ysgol lleol arall (sydd newydd troi'n academi) wedi dewis cynnig yr un fath o gyrsiau (tra geisio potsian tiwtoriaid!) er dim ond yn yr ieithoedd mwyaf poblogaidd, ac am brisiau cryn dipyn yn llai. Canlyniad o newidiadau strwythyrol yw hyn, hynny yw mae'r academis newydd yn medru gwneud yr hyn a mynnon nhw, heb gorfod cydweithredu o dan ymbarel yr awdurdod lleol. Gawn ni weld wythnos nesa!

Ai yng Nghymru yw rhan o Gilgwri...?

2011-09-13T15:45:00.000-07:00

Meddwl ro'n i heddiw wrth seiclo lawr Cilgwri yn dilyn glannau'r Dyfrdwy am gwestiwn dwys iawn.. sef lle mae'r penrhyn yma yn orffen! A dweud y gwir do'n i ddim yn hollol siwr, a gafodd y sefyllfa ei cymhlethu rhywsut pan sefydlwyd bwrdeistref newydd o'r enw 'Wirral' yn ol yn y saithdegau. Cyn hynny roedd na ddau bwrdeistref sirol sef Penbedw a Wallasey, a chwpl o fwrdeistrefi trefol fel Hoylake a Bebington, i gyd yn rhan o Swydd Caer. Gaethon nhw eu taflu gyda eu gilydd a'u gwneud yn rhan o 'Merseyside' o dan yr enw 'Metropolitan Borough of Wirral' yn '72, gyda gweddill y penrhyn yn aros yn Swydd Caer. Ond yn ddaearyddol wrth gwrs mae Cilgwri yn dal i ymestyn mwy neu lai hyd at Gaer ac yn gynnwys llefydd fel Ellesmere Port. Yn ol llyfr Domesday "two arrow falls from the city walls" yw ffin Cilgwri, a wnaeth hynny gwneud i mi feddwl ac edrych ar fap!

Ar un adeg mi glynodd yr afon Dyfrdwy mwy neu lai at arfordir Cilgwri hyd at Blacon, a dilynodd y ffin cwrs yr afon. Pan camlasodd yr afon tua 1737, a hynny ar ochr draw yr aber, symud y ffin er mwyn gadw at gwrs yr afon oedd y cynllun gwreiddiol, ond yn y pendraw cadawodd y ffin at hen gwrs yr afon. Enillodd ochr Cilgwri yr aber y tiroedd newydd o'r gorsydd felly, ardal sydd heddiw yn gartref i bentre Sealand, Garden City, ac wrth gwrs Ystad Diwidiannol Glannau Dyfrdwy. Digon rhesymol ydy o felly i honni'r darn bach yma o Gymru fel rhan o Gilgwri, wrth gofio bod Owain Glyndwr yn honni y penrhyn gyfan fel rhan o'i Gymru newydd..

Trip i'r llawr sglefrio....

2011-09-08T16:11:00.000-07:00

Mi aethon ni â Miriam i lawr sglefrio Glannau Dyfrdwy dros y penwythnos a gaethon ni lot hwyl a bron dwy awr ar yr iâ. Wnes i lwyddo aros ar fy nhraed (neu sgidiau sglefrio) mwy neu lai, a dim ond unwaith wnaeth Miri lanio ar ei phen ol, a hynny mewn ffordd digon gosgeiddig!

Mae'n tua tair mlynedd ers i ni ymweled â'r rinc er mawr cywilydd i mi, felly nad oedd ein perfformiad cynddrwg a hynny, a dani'n penderfynol o fynd yn amlach yn ystod gweddill y flwyddyn.

Ai Sgymraeg ydy hon...?

Pan o'n i yn fy arddegau roedden ni'n arfer dal y tren i Shotton, sydd dim ond pum munud o Ganolfan hamdden Glannau Dyfrdwy a'i llawr sglefrio, yr un agosaf i Lannau Mersi. Roedd trip ar y tren i'r rinc efo ffrindiau'n ddiwrnod mawr allan, a dwi'n cofio cael lot o hwyl yna yn ystod y gwyliau ysgol.
Mae gan y ganolfan hamdden lot o arwyddion dwyieithog, ond mae 'na ambell i gam amlwg yn eu plith yn anffodus, fel yr un yn y llun!

Wedi 7 o Lerpwl...

2011-09-04T11:57:00.000-07:00

Dydd mawrth mi ddaeth Gerallt Pennant a chriw ffilmio draw i Lerpwl i saethu darn bach am yr amgueddfa newydd. Roedd Gerallt ei hun yn gwneud y gwaith cynhyrchu mewn gwirionedd, a'r dyn camera y gwaith cyfarwyddo i bob pwrpas, y dau'n gweithio'n hynod o gelfydd.

Roedd o'n braf cael siawns cyfarfod a siarad efo'r Parchedig Ddr. D. Ben Rees (neu Ben fel pobl yn ei alw!) sy'n arbennigwr ar Gymry Lerpwl, er o Landdewi Brefi mae o'n dod yn wreiddiol. Mae o wedi gweithio'n ddi-baid dros Gymry'r ddinas ers degawdau, ac efo Amgueddfa Lerpwl fel cynghorydd hanes o ran pobeth Cymreig. Roedd o'n falch iawn i weld yr arddangosfa yn cael ei agor tua mis yn ol, ac hynny mewn rhan mor amlwg o'r amgueddfa.

Drws nesa i'r arddangosfa am y Cymry mae arddangosfa hynod o ddiddorol am ddatblygiad Eglwys Cadeiriol y Catholygion yn Lerpwl yn y 20C. Mae model enfawr o'r Cadeirlan arfaethedig a gynllunwyd gan Lutyens i weld (gei di weld hyn yn y cefndir ar Wedi7). Cynllun byth a wireddwyd oedd hyn wrth gwrs, ar wahan i'r claddgell (crypt) sy'n i'w weld o dan y Cadeirlan presennol. Mae 'na lun ar y wal o orwel Lerpwl pe tasai'r adeilad wedi ei godi, gyda chatref y Pabyddion yn twrio uwchben Cadeirlan yr Anglicaniaid, sydd yn ei hawl ei hun yn gawr o eglwys.

Ta waeth, mi aeth y cyfweliad yn olew fel y dwedais mewn post arall dwi'n meddwl. Gei di weld y canlyniad am weddill yr wythnos ar S4Clic.

Ymweliad criw Wedi7....

2011-08-30T13:16:00.000-07:00

Mi fydd y darn am Amgueddfa Lerpwl a recordwyd heddiw yn cael ei ddarlledu nos iau rwan.

Mi aeth pethau yn olew yn y bon, gyda finnau, Mam a Dr D Ben Rees yn recordio darnau bach ar ben ein hunan, yn ogystal ag ambell i 'shot cyffredinol' o'r tri ohonon ni'n trafod a phwyntio gyda'r cyflwynydd Gerallt Pennant. Roedd yr amgueddfa'n brysur ofnadwy ac roedd o'n annodd canolbwyntio ar adegau, ond chwarae teg i Gerallt a'r criw ffilmio, mi wnaethon nhw ymdrechu gwneud pethau yn ddigon hwylus i ni.

Mam yn trafod ei chyfweliad efo Gerallt Pennant

Gewch chi weld y canlyniad nos iau ar Wedi7....

Wedi 7 yn dod i Lerpwl...

2011-08-27T01:43:00.000-07:00

Ar ôl i ni ymweld ag amgueddfa newydd Lerpwl yr wythnos diwetha, penderfynais gysylltu â'r rhaglen cylchgrawn Wedi7 (sy'n gofyn i ti wneud ar eu gwefan, os oes gen ti rywbeth o ddiddordeb i rannu). A dweud y gwir o'n i wedi anghofio am yr e-bost a ddanfonais erbyn yn i mi dderbyn galwad ffôn gan Gwyn Llywelyn dydd Mercher. Roedd Gwyn (sy'n gwneud gwaith cynhyrchu o hyd, ar ôl rhoi ei het cyflwynydd yn y to cwpl o flynyddoedd yn ôl) yn awyddus i glywed am yr Amgueddfa a'r arddangosfa 'Our City Our Stories' (rhan ohono sy'n adrodd hanes Cymru Lerpwl)' ac hefyd i wneud darn amdano.

Yr arddangosfa yn Lerpwl

Felly bore mawrth mi fydda i'n pigo draw i Lerpwl i gwrdd â chriw Wedi7, 'curator' yr amgueddfa, Gerallt Pennant, Ben Rees (yr arbennigwr sy'n rhoi cyngor i'r amgueddfa ar bethau Cymreig) a fy Mam - sy'n gallu cynnig safbwynt Cymraes lleol. Mi fyddan nhw'n recordio darn efo ni i fynd allan ar yr un noson, a gobeithio rhoi argraff o'r hyn sydd gan yr amgueddfa i gynnig yn gyffredinol, yn ogystal â'r cysylltiadau Cymreig. Dwi'n edrych ymlaen at gyfle arall i gael gweld ar yr adrodd gwych 'ma, ac wrth gwrs cyfarfod â phawb arall!

Trysor newydd i Lerpwl...

2011-08-21T02:52:00.000-07:00

Mi aethon ni ymweled ag Amgueddfa newydd sbon Lerpwl yr wythnos yma, a gaethon ni amser gwych. Mae gan Lerpwl nifer o amgueddfeydd ardderchog, gan gynnwys un am hanes arforol (maritime) y ddinas, ac un am ei chysylltiadau dywyll â chaethwasiaeth.

Amgueddfa newydd Lerpwl

Mae'r un newydd, sy'n sefyll rhwng y 'Three Graces' a Doc Albert, yn canolbwyntio ar y ddinas ei hun ac yn cael ei alw 'The Museum of Liverpool'. Mae pensaeriaeth yr adeilad yn drawiadol er mae o wedi achosi cryn ddadlau (yn bennaf gan ei fod yn gymydog i adeiladau enwog ac hanesyddol), ond rhaid cofio wnaeth codiad yr adeilad 'Liver' peri cryn ddadlau hefyd, a hynny tua canrif yn ol bellach!

Ges i sypreis braf hefyd ar ddarganfod rhan bach o'r arddangosfa sy'n dilyn hanes Cymry Lerpwl, ar gyfraniad a wnaethpwyd ganddynt dros dau canrif a mwy yn y ddinas. Mae 'na lun o'r capel Cymraeg cyntaf a sefydlwyd yn y ddinas, a llun a dynnwyd ar ddiwrnod agoriadol yr un olaf, sef Heathfield Rd (1929). Mae 'na lun o bwyllgor Eisteddfod Birkenhead (1917) hefyd, gyda'r rheiny eistedd tu allan i ryw plasdy crand yng Nghilgwri, yn ogystal a phob math o hen bethau o ddyddiau llewyrchus capeli. Os ti'n ymweled gei di weld copi o rifyn eitha ddiweddar o babur bro Glannau Mersi Yr Angor, sy'n pwysleisio presenoldeb y Cymry Cymraeg yn yr ardal hyd heddiw.

Felly os ti'n digwydd bod yng nghyffiniau Lerpwl ewch i'r adnodd gwych yma, sydd wrth gwrs fel pob amgueddfa yn rhad ac am ddim.

Eisteddfod Wrecsam... y rhan olaf..

2011-08-15T16:20:00.000-07:00

Dwi wedi sgwennu digon o bostiau am steddfod Wrecsam erbyn hyn, ond o'n i isio sgwennu rhywbeth bach am ein (dysgwyr Cilgwri) cyfraniad olaf i'r Prifwyl eleni, sef ein sgets ni. Roedd o'n siomedig iawn nad oedd yr un grwp arall wedi dewis wneud y sgets eleni, ond o leiaf roedden ni'n ymwybodol o hynny cyn i ni gyrraedd y maes,. Roedd y cystadleuaeth ar y dydd iau, hynny yw'r noson ar ol i mi fynuchu noson Dysgwr y Flwyddyn, felly erbyn i ni (Jill, Miriam a finnau) cyrraedd y maes ychydig yn hwyr roedd gweddill y criw yn disgwyl amdanaf. Gaethon ni dipyn o amser am ymarfer sydyn yng nghornel tawel prif stafell Maes D, cyn i ddigwyddiadau y Pafilwn mawr (y llefaru unigol i ddysgwyr - a ennillodd gan Jean o Ruthun, un o griw Ty Pendre) caniatau i'r beirniaid dod o 'na i feirniadu ein cystadleuaeth bach ni. A dweud y gwir roedd Maes D yn byrlymu â phobl a lleisiau wrth i'r corau i ddysgwyr dechrau ymgynull a pharatoi eu darnau ar gyfer y cystadleuaeth nesaf ond un.

Gyda phethau'n rhedeg hanner awr neu fwy yn hwyr, gaethon ni ein gwahodd i'r llwyfan i wneud y perfformiad hollbwysig! Aeth o'n iawn dwi'n credu ar ol dechreuad braidd yn sigledig. Wnaeth y cynulleidfa chwerthin yn y llefydd cywir, a rhoddodd pawb eu perfformiadau gorau dwi'n credu.

Ar ol i'r beirniaid cael amser i feddwl gaethon ni clywed gan y beirniaid yr oedden ni'n deilwng o dderbyn y gwobr cyntaf, yn ogystal ag ychydig o sylwadau calonogol eraill. Ges i siawns arall am sgwrs efo Geraint Lovgreen, sy'n wastad yn hynod o glen, cyn iddo fo symud ymlaen at ei ddyletswydd eistoddfodol nesa.

Wnaethon ni benderfynu cyfarfod eto ym Maes D yn ystod y p'nawn, ar ol i bawb cael cyfle crwydro'r maes a chael rhywbeth i fwyta. Ro'n i i fod ym Maes D, gyda gweddill y pedwar olaf dysgwr y flwyddyn, wrth i Kay Holder cael cyfle torri teisen a wnaethpwyd yn arbennig i ennillydd y cystadleuaeth. Roedd pob dim braidd yn anrhefnus mewn gwirionedd gyda chanoedd yn disgwyl canlyniad 'y corau', ond erbyn i'r system sain cael ei symud gaeth Kay dweud ychydig o eiriau tra ymestyn croeso i bawb i Eisteddfod Bro Morgannwg 2012, sy'n digwydd bod yn ei milltir sgwar hi. Gefais siawns am sgwrs efo rhai o'n grwp ni cyn gadael, ond nid pawb yn anffodus, ond gobeithio'n wir wnaethon nhw mwynhau'r profiad.

Erbyn hanner wedi pedwar roedden ni'n barod i adael... a dweud hwyl fawr i brifwyl arall, un sydd yn ol pob son wedi bod yn llwyddianus iawn.

Eisteddfod Wrecsam rhan 4...

2011-08-06T05:01:00.000-07:00

Roedd noson nos fercher yn noson wobryo 'Dysgwr y Flwyddyn', felly ar ol diwrnod hectig a chrasboeth ym Maes D ro'n i wir yn edrych ymlaen at ymlacio gyda'r nos yn y digwyddiad arbennig hwnnw. Mi gyrraedom ni'r Neuadd Goffa mewn da bryd a cherddom ni mewn i gyntedd llawn syniau hyfryd telenores.
Gaethon ni Canapes a Cava yn y lle hon a siawns am sgwrs gyda nifer o ffrindiau a rhai o'r gwesteion eraill. Ro'n i'n dechrau poeni ac ar fin ffonio fy rhieni pan welais i nhw'n closio at y fynedfa. Prin iawn fydd fy nhad yn hwyr am yr un ddigwyddiad, ond oherwydd ddiffyg cyfathrebu, disgwyl roedden nhw yn y car i weld ein car ni gyrraedd, a hynny gan fod gen i'w tocynnau. Ta waeth, mi gyrraedon nhw mewn pryd i gipio'r canapes olaf a setlo lawr cyn i Nic Parry, arweinydd y noson, dechrau'r noson yn swyddogol fel petai.

Mi ddarparwyd y bwyd gan fyfyrwyr Coleg Ial, a rhaid dweud roedd y safon yn eithriadol o dda, gan gynnwys detholiad rhesymol i figaniaid, oedd wrth gwrs yn cynnwys Kay, un o'r pedwar olaf, a dau o fy ngwesteion i digwydd bod. Wrth i ni orffen y pwdin, gaethon ein diddanu gan 'Parti Penllan' cyn i 'fusnes' y noson cychwyn gyda gwobryo 'tiwtor' y flwyddyn (dwi'n meddwl), a gafodd noddwyr y noson - sef y Prifysgol Agored - cyfle i'n annerch. Dangoswyd fideo byr o'r pedwar ohono ni, sef y pedwar olaf, cyn gawsom ni ein gwahodd i flaen y neuadd i eistedd wrth ymyl y beirniaid a chael clywed 'dyfarniad' y beirniaid gan Dafydd Griffiths. Mi ddwedodd fod yr ennillydd wedi cipio'r gwobr "o drwch blewyn", ond er i mi wrando yn astud fawr dim ydwi'n ei gofio ar wahan i hynny. Ar ol tipyn bach o jocio am gael saib ffasiynol o hir cyn datgan enw yr ennilydd mi ddatganodd fod Kay Holder yn 'Dysgwr(aig!) y Flwyddyn 2011. Gefais fach o sioc a dweud y gwir gan fy mod i'n disgwyl i Sarah o Fangor ennill, mor naturiol oedd ei Chymraeg yn fy mharn hi. Heb os mi fydd Kay yn llysgennad ddiflino dros y Gymraeg (fel y mae hi dros figaniaeth), yn ei bro, dros Gymru a thu hwnt, ac ennillydd dilys ac haeddiannol.

Dwedodd ffrind wrtha i sbel yn ol nad ydy hi'n hoffi'r syniad o'r cystadleuaeth hwn, (a dwi'n parchu ei safbwynt hi) ac oherwydd hynny'n enwedig o falch mi wnaeth hi ddod i'm gefnogi ar y noson. Mi ymgeisiais yn y cystadleuaeth pedwar mlynedd yn ol hefyd (er ni lwyddais cyrraedd y ffeinal), felly rhaid mod i'n gweld gwerth ynddi, neu fallai person cystadleuol ydwi! Mi ddwedais nifer o weithiau dim ond am y profiad ro'n i'n cystadlu, ac mae hynny'n wir o hyd, roedd o'n profiad gwych ac un bythgofiadwy. Mi faswn i wedi bod wrth fy mod i ennill wrth gwrs, ond dwedais wrth fy hun ro'n i cystadlu i ryw raddau er mwyn tynnu sylw at y rheiny sy'n dysgu tu hwnt i Gymru, ac i ddangos bod dod yn rhugl o fewn ein cyrraedd ni. Cymesgedd o resymau oedd fy ysgogiad am wn i mewn gwirionedd, ond roedd ymateb pawb mor wych a chefnogol dwi'n falch mi wnes i... er gwaethaf y teimlad anochel o fethiant a theimlais am ychydig o eiliadau. Gaethon ni i gyd 'yr eilion gorau', darlun gwreiddiol o Bontgysyllte gan Max Hamblen, ychydig yn llai na'r un a gaeth Kay, oedd yn rhywbeth hynod o neis i'w gael, yn ogystal a thanysgrifiad i Golwg, £100 a 'goody bag' Merched y Wawr!

Diolch yn fawr iawn i 'nheulu a phawb arall a ddaeth i 'nghefnogi ac i'r rhai a wnaeth dymuno'n dda i mi dros yr wythnos hefyd. Diolch yn fawr iawn i Enfys hefyd (swyddog y dysgwyr) am drefnu noson fendigedig a fydd yn aros yn y cof am byth, ac i fy 'nghyd-cystadleuwyr' am wneud y profiad yn un gymdeithasol a braf! Dwi ddim am droi yn figan eto (sori Kay!) ond pob lwc iddi yn ei blwyddyn fel Dysgwr y Flwyddyn, mi fydd hi'n wych.

Eisteddfod Wrecsam rhan 3...

2011-08-05T15:20:00.000-07:00

Dydd mercher oedd y 'diwrnod mawr' i mi fel petai, gyda'r cyfweliadau ffurfiol 'dysgwr y flwyddyn' yn digwydd yn Ngwesty Ramada yn y bore. Ro'n i'n gallu gadael y ty yn eitha hamddenol er mwyn cyrraedd Wrecsam mewn da bryd, ac mi welais i Kay (yr ymgeisydd cyntaf) am sgwrs sydyn cyn iddi hi cael ei harwain i weld y beirniaid. Roedd y cyfweliadau yn hanner awr yr un, felly ges i siawns i ymlacio a sgwrsio efo Sion Aled ac un o drefnwyr arall rhwng wylio ambell i seren S4C yn pasio trwy gyntedd y gwesty (Huw Llywelyn Davies a Mari Grug e.e. ..cyffrous!). Mi ddaeth tro fi ym mhen dim, ac ar ol ffarwelio â Kay - wrth iddi hi adael - a dweud bore da wrth Sarah a'i gwr (yr ymgeisydd nesa), ges i fy arwain tuag at y pobl pwysig!
Roedd y cyfweliad unwaith eto'n ddigon anffurfiol ac aeth pethau yn o lew o ran safon y Cymraeg a siaradais (dwi'n credu), er gyda ambell i gwestiwn ges i drafferth meddwl am ateb hollol 'argyhoeddiadol'. Roedd 'na un eiliad o embaras (a ni gefais gyfle atgyweiro y niwed!) wrth i Dyfed Tomos datgan ei fod yn cynddisgybl Ysgol Maes Garmon, ac hynny ar ol i mi son (er nid mewn ffordd cas) am y Gymraeg bratiog a ddefnyddwyd gan y rheiny o bryd i'w gilydd! Dwi ddim yn credu gaeth o ei bechu, ond teimlais i 'eiliad crinj'!

Maes D dan ei sang yn ystod cystadleuaeth y corau (diolch i Ro am y llun)

Ar ol i fy amser dod i ben, gadawais gyfforddusrwydd corfforaethol y gwesty ac anelais at bebyll Maes yr Eisteddfod i gael 'di-briff' gyda ambell i ffrind yn fan'na. Roedd gadael awyrgylch 'aircon-aidd' y Ramada yn sioc, gan bod yr haul wedi codi'n braf, ac roedd Maes D yn andros o boeth, teimlais fy hun yn torri chwys heb wneud dim byd ond siarad. Roedd rhywbeth anffurfiol ynglyn â'r cystadleuaeth dysgwr y flwyddyn i fod yn digwydd ym Maes D am 2 o'r gloch, felly ges i gyfle eistedd mewn sesiwn arall, un lle roedd trefnwyr cyrsiau Ty Newydd yn trafod efo dysgwyr yr hyn a fasen nhw'n dymuno gweld yn y cyrsiau eu bod nhw'n cynnig, a chlywsom ni ddarnau o waith a sgwennwyd y bore hwnnw gan ddysgwyr yn mynychu gweithdy gyda Ifor ap Glyn. Ges i siawns i longyfarch y prifardd am ei gyfres 'Ar Lafar', a chael sgwrs difyr am acenion Saesneg megis Sgows a Cocni (magwyd ef yn Llndain ac yn amlwg yn mwynhau troi at ei Saesneg 'cocni-aidd' yng nghanol ei Gymraeg graenus, boi clen!). Erbyn i'r sesiwn dod i ben roedd gen i hanner awr i brynu crempog caws a nionyn andros o ddrud ar y maes cyn ei lyncu a dychweled i baratoi 'gweithgareddau' y p'nawn.

Dweud y gwir roedd y p'nawn yn fwy hectig byth. Gafodd y sesiwn siarad anffurffiol efo 'pwy bynnag' ei gohirio tan dri o'r gloch. Efallai roedd rhaid i'r beirniaid cael bwyd, dwn i ddim, ond arhosais yno yn siarad efo 'pwy bynnag' beth bynnag! Gafodd ein cyflwyno yn swyddogol erbyn tri, a dechreuais siarad am y 'trysorau' ro'n i wedi mynd â nhw yno fel sbardun sgwrs. Mi es i â blwch pren a dwrniais i Jill pan o'n i'n canlyn, a hen 'plaen pren' a roddodd fy Nhaid i mi, offeryn oedd yn perthyn i'w dad o, yn ogystal ag ambell i lun o' teulu. Erbyn hynny ro'n i'n teimlo o dan bwysau gan fod Jonathon (Simcock) yn aros i ddechrau cyflwyno ein sesiwn 'Dysgu Cymraeg tu hwnt i Gymru' drws nesa. Erbyn pump munud wedi penderfynais, ar ol siarad efo dau o'r tri beirniaid i bacio fy mhethau ac ymuno â Jonathon am y sesiwn hwnnw. Dweud a gwir dwi ddim yn cofio lot amdana fo, onibai am y ffaith ni gyfrannais yr hyn a dyliwn i wedi wneud, ond diolch byth roedd Jonathon yn gwybod y trefn.

Erbyn i ni orffen y sesiwn yno roedd o'n hen amser i mi ddychweled adre, a brysiais trwy dorfeydd y maes er mwyn dod o hyd i'r car a gyrru adre. Yna gefais dri chwater awr i gael cawod, newid a pharatoi fy hun am y noson wobryo, cyn anelu unwaith eto at Wrecsam, y tro yma efo Jill a Miriam fel cwmni.

Eisteddfod... rhan 2

2011-08-02T11:18:00.000-07:00

Dwi newydd ddychweled o'r steddfod unwaith eto, ar ol diwrnod arall o fwynhad. Roedd rhaid i mi gyrraedd toc wedi naw a chwrdd â gweddill criw Ty Pendre ym Maes D. Gaethon ni gyfle i ymarfer darn o'r cyflwyniad 'Enoc Huws' cyn cipio paned sydyn, ond ym mhen dim roedden ni'n eistedd o flaen cynulleidfa bach ond brwdfrydig. Mi aeth pethau'n eithriadol o dda a dweud y gwir, ac roedd o'n ddiddorol clywed am y tro cyntaf yr hyn oedd gan John Mainwaring (un o drefnwyr Gwyl Daniel Owen) a Les (Barker) (cyfieithydd 'Enoc Huws') i ddweud am yr awdur o'r Wyddgrug.
Ar ol gorffen ar y llwyfan ges i siawns am sgwrs efo nifer o bobl eraill ym Maes D, gan cynnwys Nic Parry, Jonathon Simcock, Pegi Nant (dwi'n credu), ac Enfys 'Swyddog y Dysgwyr', oedd isio trafod pethau ynglyn â nos yfory. Mi ychwanegais at ei phentwr o bethau i wneud trwy datgan bod dwy o fy ngwesteion i'n vegans!!

Tra o'n i ar y ffordd i ffeindio rhywbeth i fwyta mi glywais i lais cyfarwydd yn treiddio'r awyr o un o'r uchelseinion di-ri. Ar ol dilyn y swn ffeindiais fy hun ym mhabell Prifysgol Aberystwyth lle roedd Ian Gwyn Hughes, sylwebydd Match of The Day yn sgwrsio am ei waith. Mae o'n hynod o ddifyr felly eisteddais lawr i'w fwynhau tra llyncu y 'Yakult' am ddim o'n i wedi casglu ar fy nhaith!

Cefais ymweliad diddorol i babell Ffermwyr Ifanc Clwyd er mwyn i rywun tynnu llun o 'ddysgwr' (dwn i ddim pam!), ond digwydd bod bod dwy o'r ferched ar y stondin (o ardal Rhuthun) yn nabod aelodau o deulu fy Nhad. Erbyn hynny roedd isio bwyd go iawn arna i a phiciais i lawr i'r ardal 'bwydydd i fynd' lle prynais Nwdls efo llysiau...blasus iawn. Unwaith eto dilynais swn cyfarwydd, y tro yma llais y cerddor Al Lewis, oedd yn perfformio ym mhabell Coleg Genedlaethol Cymraeg. Eisteddais ar eu 'decking' nhw felly tra wrando ar Al yn 'hoelio' cwpl o ganeuon oddi ar ei grynoddisg newydd a bwyta fy nwdls. Sylwais ar ol sbel ar 'het' cyfarwydd ar ben boi oedd yn eistedd wrth fy ymyl ac yn mwynhau'r cerddoriaeth hefyd. Dim ond Dewi Pws sy'n gwisgo y ffasiwn het meddyliais...

Eisteddfod rhan 1....

2011-07-31T16:19:00.000-07:00

Mi fydd hon yn bost eitha fyr gan bod ni wedi blino'n lan, ond o'n i isio sgwennu rhywbeth, pa bynnag mor fyr, am fy niwrnod cyntaf ar Faes Eisteddfod Wrecsam 2011.

Mi es i yno heddiw yn bennaf er mwyn cael fy nghyfweld gyda gweddill y pedwar olaf gan y bbc, a hynny'n fyw ar y teledu. Mi wnes i gyfweliad teledu cwpl o wythnosau yn ol, ond cael gorfod gwneud y peth yn fyw'n her newydd a gwahanol. Diolch byth felly ges i gwmni dwy arall o gystadleuwyr Dysgwr y Flwyddyn (nad oedd Cat Dafydd yna yn anffodus oherwydd salwch). Roedd o'n profiad diddorol a chyffrous a dweud y gwir, ac yn siawns i weld ychydig o bethau tu ol i leni'r bbc, hynny yw'r ystafelloedd colur a 'phabell' mawr llawn cyfrifiaduron ac ymchwilwyr. Roedd 'na rywun yn edrych ar ein olau ni trwy'r amser, er roedd 'na lot o aros rhwng y darn 'byw' a recordio stwff o ran o noson wobrwyo nos fercher. Un peth da am hyn oedd ges i ddigon o gyfle i siarad â Kay, Sarah, a'i gwr hi.
Mi aeth y darn byw yn o lew am wn i, er clywais fy hun wneud ambell i 'glanger'! Mi aeth y dwy arall yn wych chwarae teg, ond wrth edrych yn ol y teimlad sydd gen i yw allai pethau wedi mynd yn lot waeth!

O ran y darnau wnaethon ni recordio nes ymlaen, mae'r syniad yw a fyddan nhw'n cael eu chwarae ar noson y wobrwyo. Mi fydd hynny'n gadael i ni 'ymlacio' ychydig, yn hytrach na phoeni am siarad yn cyhoeddus ar y noson. Do'n i ddim yn andros o hapus gyda'r ymatebion a roddais, ond dyna fo, mae o wedi darfod rwan. Gobeithio does dim rhaid i mi guddio o dan y bwrdd!

Ar ol gorffen y cyfweliadau piciais i draw i Faes D er mwyn cyfarfod Mark o'r dosbarth nos. Gaethon ni sgwrs braf dros paned, a wnes i weld nifer o ffrindiau eraill hefyd. Roedd popeth braidd yn afreal mewn ffordd, gan bod sbio arnon ni o ochr draw y pabell oedd llun maint llawn o fi fy hun (a gweddill o ddysgwyr y flwyddyn)!

Ta waeth, mi fydda i nol ar y maes bore mawrth i wneud y cyflwyniad Daniel Owen yn Maes D

Wythnos i fynd...

2011-07-24T04:38:00.000-07:00

Mae wythnos yr Eisteddfod yn agoshau'n andros o sydyn erbyn hyn, a gaethon ni ein ymarfer sgets olaf nos fercher (diolch i Anne a Mike am ein croesawu i'w dy). Roedden ni wedi codi'r bar ychydig wrth i ni drio ei wneud heb sgriptiau, ac er i ambell i un ohonynt cael peth drafferth gwneud hynny (gan gynnwys finnau!), ar ol nifer o ymarferion roedd pethau wedi gwella'n sylweddol.

Mi wnes i fynychu ymarfer y cyflwyniad Enoc Huws gan Daniel Owen (efo criw Ty Pendre, Yr Wyddgrug) yn ystod yr wythnos hefyd, ac er gwaethaf y ffaith nad oes arnynt y pwysau ychwanegol o ddysgu geiriau'r darn, mi fydd y perfformiad yn dipyn o her. Mae Cymraeg y llyfr yn eitha annodd ynganu mewn mannau, ac mae gen i dueddiad newid ambell i air i rywbeth mwy cyfarwydd, felly mwy o ymarfer amdani yw'r ateb dwi'n credu.

Yn olaf o ran pethau Eisteddfodol yw'r cyflwyniad mi fydd Jonathon Simcock a finnau'n ei wneud ynglyn â dysgu Cymraeg tu hwnt i Gymru, a hynny hefyd ym Maes-D. Mi fydden ni'n cael sgwrs arall yn ystod yr wythnos er mwyn trafod y cyflwyniad yn bellach.

Mi fydd y cyflwyniad Enoc Huws yn digwydd am 10.00 dydd Mawrth, y cyflwyniad 'Dysgu tu allan i Gymru' am 15.30 dydd Mercher, a chystadleuaeth y sgets am 12.00 dydd iau.

Edrychaf ymlaen at y tri 'digwyddiad' mewn ffordd gwahanol!

Wythnos anarferol... a Chariad@Iaith...

2011-07-16T02:30:00.000-07:00

Mae'r wythnos hon wedi bod yn un anarferol i mi. Dwi wedi treulio rhan mwy'r wythnos yn fan hyn yn Stockport yn edrych ar ol fy nai, ar ol i'w chwaer dioddef anafiadau yn sgil damwain parc dwr yn Nhwrci. Roedd angen i'w rhieni trefnu hedfan ar frys er mwyn bod wrth ei hochr. Derbynion alwad ffon nos lun gan ei chariad i ddweud ei bod hi'n cael llawdriniaeth frys, ac yntau yn methu trosglwyddo'r holl wybodaeth yn eglur ar y pryd, gan ei fod o mewn sioc hefyd.

Diolch byth mae hi'n gwella erbyn hyn, er mi fydd hi'n wythnos arall o leiaf cyn iddyn nhw cael caniatad dychweled adre gan y doctoriaid. Dwi'n meddwl ga i ddychweled adre i Gilgwri heddiw, gan fod Wil yn mynd i aros efo ffrind am y penwythnos. Tu hwnt i'r penwythnos mae ffrindiau agos y teulu'n mynnu iddi fo fynd yno i aros (a chael ei aduno â chi'r teulu sy'n aros gyda nhw!). Mae'n eitha gymleth a dweud y gwir, gan fasai'n well gan Wil aros yn ei dy^ ei hun (ac yntau'n pymtheg oed) ond chwarae teg mae o wedi bod yn eiddfed iawn ac yn gwmni dda i mi.

Er gwaethaf trefniadau anarferol yr wythnos, dwi wedi cael siawns i dal i fyny efo digwyddiadau yn y 'Fforest', hynny yw Cariad@Iaith, diolch i S4Clic. Rhaid dweud fy mod i wir wedi mwynhau'r cyfres, ac mae S4C yn haeddu'r holl glod maent wedi derbyn hyd yn hyn. Yr unig peth do'n i ddim yn disgwyl (a dim isio gweld i fod yn onest) oedd dychweliad Janet Street Porter ar y noson gwobrwyo, yn cwyno o hyd am gyfleusterau Nant Gwrtheyrn! Fasai wedi bod yn well gen i weld Tanni Grey Thompson yno, ennillydd y cyfres, a rhywun sydd wedi defnyddio ei Chymraeg yn y cyfamser, ond ella nad oedd hi ar gael?

Cyfres arall? pwy a wir, ond mae'r cymysgedd o 'ser' yn holl pwysig mewn cyfres o'r fath, felly dim byd ar frys os gwelwch yn dda..!

Ty Daniel Owen...

2011-07-09T01:57:00.000-07:00

Mi ges i gyfle'r wythnos yma i fynd i weld ty Daniel Owen yn Yr Wyddgrug, hynny yw'r ty a adeiladwyd ganddo yn sgil llwyddiant ei nofel 'Rhys Lewis'. Mae'r ty'n gyferbyn, mwy neu lai, i safle y ty teras lle ganwyd ef, ty a theras sydd erbyn hyn wedi ei ddymchwel (er mwyn hwyluso llif traffic y dre yn y chwedegau mae'n debyg), ond sy'n cael ei gofio gyda charreg goffa.

Felly dyma fi yn ymuno â chriw bach o ddysgwyr eraill, Eirian o'r Ganolfan Prifysgol Bangor yn y dre, a Nigel, perchennog y ty, am y cerddediad byr lawr i 'Faes y Dre', ac i lidiart blaen y ty fictorianaidd 'ar wahan' a adeiladwyd gan yr awdur a theiliwr o fri. Adeg Owen roedd Maes y Dre yn rywle ar gyrion Yr Wyddgrug, a ddisgwrifwyd yn y 'deeds' fel 'Near Mold'. Erbyn heddiw mae'r ardal hen wedi ei llyncu gan y dref ei hun. Rhaid roedd ganddo fo olygfeydd go dda hefyd, dros Ddyffryn Alyn, a thuag at y bryniau sydd erbyn hyn yn gartref i adeiladau Neuadd y Sir,, y Llysoedd Barn a'r Theatr. Mae stad o dai cyngor ar ochr draw y ffordd osgoi, a choed yr ardd ffrynt yn rhwystrau i'r olygfa a welodd Daniel Owen, ond mae'n digon hawdd dychmygu mai llecyn braf o dir oedd yr un a brynodd ef yn ol yng nganol y 19C am dua £60.
Yn ol 'deeds' y ty (os cofiaf yn iawn) gwariodd Owen tua £500 ar y gwaith adeiladu, ond o fewn ychydig o flynyddoedd (ac ar ol marwolaeth ei fam) dewisodd ef ei werthu (am ychydig llai o bres) a symud yn ol i'r dre ei hun i dy llai o lawer.

Gaethon ni daith o amgylch y gerddi, y stabl, y seler a nifer o ystafelloedd byw y ty, oedd i gyd yn ddiddorol iawn. Roedden ni i gyd yn trio dychmygu Daniel Owen yn eistedd wrth ei ddesg yn ysgrifennu hanes Enoc Huws, y llyfr yr ydan ni wedi bod yn darllen yn ddiweddar, a thestun cyflwyniad ym Maes-D ar y pedwaredd o Awst cofiwch!

Felly diolch yn fawr mawr i Nigel a'i deulu am ei garedigrwydd, ac am adael i ni grwydro o amgylch ei gartref arbennig.

Bore Coffi Cymdeithas Birkenhead...

2011-07-03T13:56:00.000-07:00

Roedd rhaid i mi fynd lawr i Benbedw bore sadwrn, ac ar y ffordd adre mi alwais mewn i fore coffi'r Gymdeithas, oedd yn cael ei gynnal yn festri'r capel Cymraeg. Roedd o'n braf gweld nifer (ymhlith y nifer parchus o Gymry lleol) o'r dysgwyr dwi'n eu dysgu yno, sydd bellach yn aelodau'r gymdeithas, yn ogystal â chyfarfod dysgwraig arall sy'n rhugl mewn sawl iaith. Roedd Ernie (un o'r dysgwyr) yn brysur tu cefn i'r stondin planhigion, a phrynais i blanhigyn del, ond un na alla i gofio ei enw. Gobeithio'n wir un 'hardy' ydy o, gan nad ydyn ni'n enwog am yr un fys gwyrdd, heb son am fysedd. Doedd dim digon o amser gen i i edrych ar y stondin llyfrau'n fanwl, ond ges i fy narbwyllo i brynu cwpl o resi o docynnau raffl cyn gadael. Wrth i mi adael roddais 'nhocynnau raffl yn dwylo saff Mike, gan nad oedd y 'tynniad' wedi cael ei wneud erbyn hynny.

Digwydd bod, nes ymlaen ges i neges testun gan Anne, gwraig Mike, yn dweud ro'n i wedi ennill gwobr raffl, a hynny planhigyn arall!

Ymarfer Sgets..

2011-06-30T12:33:00.000-07:00

Gaethon ni ymarfer yn y ty neithiwr gan groesawu Geraint ac Ernie i'r 'cast'. Roedd o'n braf gweld pawb a chael siawns am sgwrs yn ogystal a gweithio ar ein 'campwaith eisteddfodol'!! Erbyn hyn mae 'na wyth o'r dosbarthiadau nos yn chwarae 'dysgwyr' yn y sgets, yn ogystal a finnau'n chwarae rhan y 'tiwtor'. O'r gorau, wn i fod ychydig o deipcastio'n mynd ymlaen yn fan hyn!

Dani wedi ychwanegu cwpl o gymeriadau i'r sgets gwreiddiol, a berfformwyd am y tro cyntaf (wel yr unig tro hyd yn hyn) yn Eisteddfod y Dysgwyr y Gogledd Dwyrain eleni. Mi fydd y perfformiad nesa, ac olaf mae'n debyg, ym Maes-D ar y pedwaredd o Awst am 12o'r gloch, a hynny heb y geiriau gobeithio. Dani wedi trefnu un ymarfer arall cyn y ddiwrnod mawr, a hynny mewn tair wythnos, sef dim ond pythefnos cyn y steddfod. Mae pawb wedi addo bod yn 'airberffaith' erbyn hynny, felly gawn ni weld!

cyfweliadau...

2011-06-26T16:16:00.000-07:00

Cefais fy nghyfweld dydd mecher gan ohebydd y bbc, Rhian, ar ran cystadleuaeth Dysgwr y Flwyddyn. Mi fydd Y Post Cyntaf yn darlledu pytiau gan y pedwar sydd yn y rownd terfynol wythnos cyn i'r Eisteddfod dwi'n credu, ac mae'r un ddefnydd yn debyg o gael ei defnyddio pe tasai raglenni newyddion eraill eisiau dyfyniadau ganddon ni. Roedd angen i mi wneud yr un beth yn gyntaf yn y Gymraeg ac wedyn yn Saesneg, oedd a dweud y gwir yn annoddach mewn ffordd, gan mod i wedi ymarfer yn fy mhen sawl gwaith yr hyn o'n i eisiau dweud ond wrth reswm yn Gymraeg. Diolch byth mi fyddan nhw'n gallu gwneud cryn olygu ar y darnau a recordwyd, mi fydd wir angen rhoi trefn arnynt!

Mae tocynnau ar gael erbyn hyn i noson y wobryo, sy'n gwneud i mi deimlo braidd yn nerfus, ac mi fydd rhaid i mi fynd amdani i archebu rhai i'r teulu.

Noson gyda Jerry Hunter

2011-06-23T15:59:00.000-07:00

Dwi newydd dychweled o noson arbennig draw yn Yr Wyddgrug yng nghwmni yr Athro Jerry Hunter, darlithydd yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Bangor (ymhlith llawer o bethau eraill mae'n siwr). Noson 'C Ciwb' oedd o, clwb cymdeithasu Cymraeg y dre, sy'n i weld yn mynd o nerth i nerth. Mae un o ddosbarthiadau'r ardal wedi bod yn astudio un o lyfrau yr Americanwr, sef 'Gwenddydd', nofel wnaeth ennill medal rhyddiaith yr Eisteddfod y llynedd.

Ni fasai neb yn ystyried Jerry Hunter yn ddysgwr wrth reswm. Mae o'n siarad Cymraeg cyfoethog a graenus, yn drwm erbyn hyn o dan ddylanwad tafodiaeth ei ardal mabwysiedig sef Dyffryn Nantlle. Mae'n chwater canrif bron ers iddo fo fynychu cwrs Wlpan dwys yn Llambed, a dim ond ambell i waith clywais fymryn o'r acen Americanaidd yn treiddio ei Gymraeg.

Gaethon ni ein diddanu am ddwy awr bron gan hanes ei fywyd - sut ddaeth hogyn o Cincinnati i fod yn ysgolhaig llenyddiaeth Cymraeg - ac ychydig o gefndir ei nofel buddugoliaethus, rhywbeth sydd yn sicr o'm sbarduno i ail-afael ynddi, ar ol i fy mhen cael ei droi gan lyfr arall cyn i mi roi siawns dda iddi.

Roedd 'na sesiwn holi ac ateb ar ol yr araith, a gaeth nifer o gwestiynau diddorol iawn eu gofyn a'u hateb. Felly noson hynod o lwyddianus, a ches i gyfle i gwrdd a nifer o hen ffrindiau dwi heb weld ers meitin.

dim yn bles gyda thre y traeth pleser....

2011-06-12T15:03:00.000-07:00

Dwi ddim yn cofio'r tro diwethaf i mi fod yn Blackpool. Gaethon ni wyliau teulu yn y cyffuniau pan o'n i'n plentyn, ond ers hynny dim ond unwaith ydwi'n cofio bod yna, a hynny ar ryw 'wibdaith tren dirgel' o Lerpwl, a alwodd mewn i'r dre enwog glan y mor.

Felly wrth drefnu trip yna'r wythnos yma, do'n i wir ddim yn gwybod be i ddisgwyl. Dwi'n ddigon cyfarwydd á threfi glan y mor megis Llandudno ac Aberystwyth, ond do'n i ddim yn disgwyl i Blackpool bod mor fawr. Mae'n andros o le mawr, gyda'r 'anrhefn' o adeiladau blinedig y prom yn ymestyn am filltiroedd! I fod yn deg, mae 'na dipyn o waith adnewyddu'n mynd ymlaen ar y funud, felly do'n i ddim yn gweld yr hen le yn ei ogoniant llawn efallai, ond teimlon ni'n isel ein ysbrydion wrth gerdded ar hyd y rhesi o arcades a llefydd 'adloniant' y North Shore. Yn Blackpool does dim byd i dorri ar draws y diflastod yma (wel ar wahan i ambell i barti plu ar gylchdaith gwisg ffansi o amgylch tafarndai'r dre!), dim gwyrddni, dim cefndir mynyddog i roi gwaith dyn mewn cyd-destun. Roedd hyd yn oed y twr rydlyd - nodwedd enwocaf y lle - wedi ei gorchuddio wrth i waith adnewyddu cael ei wneud, ac o'r herwydd ar gau i ymwelwyr.

Er hynny, roedd gynnon ni fwriad i fynd i weld 'Madame Tussauds' a'i modeli cwyr byd enwog. Cyn hir welon ni arwydd y 'waxworks' yn y pellter a chododd cyflymder ein camau yn reddfol er mwyn cyrraedd y nod. Dydy o ddim yn rad i fynd i mewn (£42 i docyn teulu), ac nad oedden ni am 'arbed' arian trwy dalu am docyn i weld y 'Seaworld' ar yr un bryd, ond taliais heb oedi - a hynny er mwyn dianc diflastod y dre. Gaethon ni ddim ein siomi diolch byth gan yr hyn a welson ni. I ddechrau gaethon ni gyfle i eistedd ar fainc beirniaid yr X Factor, rhwng Louis a Simon - dychrynllyd o naturiol eu golwg - cyn symud ymlaen i weld sawl seren arall. Ges i fy synnu nad oedd neb yn dy rwystro rhag cwffwrdd a'r delweddau, neu dynnu lluniau, er roedd pobl y 'gweithdai cwyr' yn tynnu lluniau eu hunan er mwyn dy demptio i wario mwy o bres ar swfenirs personol megis keyrings ar diwedd dy daith.

Mae angen trawsblaniad gwallt ar y dau ohonynt...

Ta waeth, ar ol pryd o fwyd Pizza Hut o dan gysgod 'The Big One', treulion ni hanner awr diddorol - a rhatach o lawer - yn 'Ripley's World of Weird' drws nesaf, rhywle hollol addas i hynodrwydd Blackpool ddwedwn i! Ar ol dweud tata i bethau rhyfedd Mr Ripley, anelon ni at y safle tramiau dros y ffordd, a taith tram hamddenol a hyfryd ar y bwrdd top i ben arall y prom cyn croesi'r dre a dychweled at loches y car!

Rhywsut dwi ddim yn gweld fy hun yn dychweled i'r darn yma o Sir Caerhirfryn am chwater canrif arall, os byth. O gymharu â Blackpool, mae rhai o drefi glan y mor y Gogledd yn teimlo fel nefoedd ar y ddaear!

Diwedd tymor, diwedd blwyddyn, diwedd cyrsiau...

2011-06-09T13:27:00.000-07:00

Wel mae tymor olaf y flwyddyn academaidd wedi dod i ben, hynny yw ar ran fy nosbarthiadau nos. Mae'n annodd credu ein bod ni wedi cael 30 wythnos o wersi ers i ni ddechrau yn ol ym mis medi. Y tro yma mae gen i deimladau cymysg a dweud y gwir. Mae'r dosbarth blwyddyn tri wedi dod i ddiwedd y daith, wel y taith ieithyddol sydd ar gael yn yr ysgol mod i'n dysgu ynnddi. Does dim modd cynnig blwyddyn pedwar iddynt, er bod y rhan mwyaf yn awyddus i ddal ati. Mae aelodau'r dosbarth hwn yn teimlo fel ffrindiau bellach, a dwi'n awyddus i gynnig rhywbeth, felly wnawn ni ymdrechu dod o hyd i rywle arall i gyfarfod a chario ymlaen mewn modd llai ffurfiol o bosib. Gwiliwch y gofod yma!

Tymor nesaf mi fydda i'n arwain myfyrwyr blwyddyn dau trwy eu trydydd flwyddyn gobeithio, a chymryd dosbarth arall o ddechreuwyr, os wnaiff digon troi i fyny i gofrestru. Er hynny, mae 'na deimlad o ansicrwydd ar led yn gyffredinol ymhlith y tiwtoriaid, gan bod yr ysgol wedi troi'n 'academi', ac fel pob ysgol yn Lloegr bellach does dim rhaid iddynt cynnhig arbenigeddau er mwyn ennill arian ychwanegol. Mae hyn yn golygu does gynnyn nhw ddim rheswm penodol, neu ddyletswydd cynnig cymaint o ieithoedd, a dim ond y ffaith bod y prifathro (dioch byth) wedi penderfynu parhau cynnig dosbarthiadau nos (ar ol edrych ar 'spreadsheet' manwl!) sy'n cadw pethau'n rhedeg erbyn hyn, gawn ni weld be ddaw!

Hen gyfaill sydd angen bach o waith cynnal a chadw.....

2011-05-31T05:38:00.000-07:00

Dros y cwpl o fisoedd diwetha dwi wedi bod yn mwynhau mynd allan ar gefn beic am awr neu ddwy cwpl o weithiau'r wythnos (mi fasai rhai ohonoch chi o bosib wedi gweld ambell i 'fideofeicflog' yn fan hyn). Er mae gen i nifer o feiciau yn y cwt, does gen i ddim ond un sy'n addas i'r ffordd fawr (hynny yw sy'n roadworthy) ar y funud. Er hynny dwi wedi darganfod problemau sylfaennol efo hwnnw hefyd, hynny yw bod y gears yn llithro pob tro mod i'n sefyll ar y pedals er mwyn dringo allt, rhybeth sy'n gallu rhoi bach o ysgatwad i fi weithiau! Dros amser mae danedd y sprockets wedi treulio am wn i, sy'n golygu na fydd y cadwyn yn eu dal nhw'n ddigon cadarn ac yn neidio a llithro drostynt o dan bwysau. Ta beth, dwi newydd 'buddsoddi' yn y cydrannau sydd eisiau arna i er mwyn datrys y problem, yn ogystal a teirs a tiwbs newydd hefyd. A dweud y gwir ges i dipyn o sioc wrth wneud, ac ym mhen dim ro'n i bron wedi treulio £100!

Digon teg am wn i, roedd y beic yn un weddol costus pan prynais i fo yn ol yn 1995, felly dyma fi yn Googlo er mwyn darganfod y prisiau erbyn heddiw. Rhaid dweud ges i sioc arall wrth ddarganfod bod 'Dawes Super Galaxy' yn costio tua £1399 y dyddiau 'ma, tua dwbl y pris a daliais i rhai 16 mlynedd yn ol. Mae'n siwr allwch chi ddod o hyd i un ar e-bay sydd heb cael llawer o ddefnydd am hanner y pris newydd, ond o weld y prisiau hynny, dwi'n sicr bod y buddsoddiad o gant o bunnau yn un gwerthchweil.

Fy hen gyfaill - Dawes Super Galaxy o 1995

Erthygl diddorol am Eisteddfod y Cadair Du....

2011-05-23T14:58:00.000-07:00

Dyma erthygl a gyhoeddodd yn ol yn 1992 gan gylchgrawn o'r enw 'The Wirral Journal'. Mae'n adrodd hanes yr Eisteddfod enwog 'ma i ddarllenwyr yng Nghilgwri, hanes oedd yn newydd i'r rhan helaeth ohonynt mae'n siwr. Mae'r cofeb ysblenydd (gwelir y llun yn yr erthygl) yn dal i sefyll ym Mharc Penbedw, adnodd sydd wedi cael ei drawsnewid dros y flynyddoedd diwetha a'i achub o flynyddoedd o esgeulustod a fandaliaeth.

Diwrnod i gofio...

2011-05-18T16:44:00.000-07:00

Yn ol ym 2007 pan cynhalwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yn Yr Wyddgrug, penderfynais roi cynnig ar gystadleuaeth Dysgwr y Flwyddyn. Nid oedd fy nghais yn un lwyddianus y flwyddyn honno, a phrin ges i siawns i fwynhau'r profiad mewn gwirionedd oherwydd prinder amser ar y ddiwrnod.  Teimlais braidd yn 'fflat' am sbel ar ol y profiad hwnnw, felly nad oeddwn i'n sicr am drio eto, ond yn y pendraw penderfynais roi un gynnig arall iddo, yn enwedig gyda'r steddfod yn dychweled i'r gogledd dwyrain, i'r dref lle ganwyd fy nhad!

Felly bore dydd Sadwrn dechreom ni ar y taith tri chwater awr i Wrecsam. Ar ol methu cael hyd i fynedfa Coleg Iâl a'i barcio am ddim, daliais £3 i barcio yn ymyl y pwll nofio, a darganfodom giât i'r coleg - ond un dan glo! Gyda amser fy nghyfweliad yn agoshau, penderfynom ddringo'r giât i gyrraedd derbyniad y Coleg oedd o fewn ein golwg ni.  Nad oedd y tasg yma'n un hawdd i Jill, ond gyda cefnogaeth lleisiol rhai o staff y llyfrgell drws nesa (yn cael torriad sigarennau wrth y drws cefn) llwyddom gyrraedd y nod o fewn amser.   Ar ol croeso cynnes gawsant ddigon o amser am baned sydyn, cyn i mi gael fy arwain draw i adeilad ar wahan, a'r cyfweliad ffurfiol.   Teimlais aeth pethau'n o lew yn fan'na, er i mi barablu ymlaen am dros bum munud yn ddibaid fel ymateb i'r cwestiwn cyntaf.   O fewn dim o'n i'n cael fy arwain yn ol at fynedfa'r coleg - ac i dorri'r sychder a fagwyd yn ystod y cyfweliad - cyn mynd i ffeindio Jill.   Gefais fy hysbysu bod Jill yng nghanol 'sesiwn stori' oedd un o'r gweithgareddau a drefnwyd i lenwi'r dydd, felly ges i siawns i siarad efo Spencer Harris, dysgwr y flwyddyn 2001, a chefnogwr brwd ac arbennigwr ar Glwb Peldroed Wrecsam.   Ar ol sgwrs efo rhai o'r cystadleuwyr eraill, penderfynom anelu at y dref am rywbeth i fwyta, ac am gip ar ddatblygiad siopa newydd Wrecsam 'Dol yr Eryrod' ('cwlwm tafod' o enw os welais i un erioed!).

Ar ol pryd o fwyd ysgafn ond blasus yn Pizza Express, dychwelom i'r coleg mewn amser i glywed diwedd sesiwn bingo a drefnwyd i'r cystadleuwyr a'u cefnogwyr. Cawsom sgwrs braf efo Sion Aled am seiclo yng Nghilgwri ymhlith pethau eraill, cyn gafodd pawb eu cyfeirio at y 'Rendevous', ystafell cyfforddus lle roedd sesiwn salsa ar fin ddechrau.   Nad ydwi'n person gyda 'symudiadau' da, ond o dan yr amgylchiadau ro'n i'n ddigon hapus i gymryd rhan. Wrth reswm roedd popeth trwy gyfrwng y Gymraeg, felly derbyniodd Jill (a nifer eraill) eu gwers Salsa cyntaf tra wynebu her ychwanegol, ond gafodd pawb llawer o hwyl o dan hyfforddiant cadarn.

Cyn hir daeth yr hwyl salsaidd i ben, gan bod y beirniaid yn barod i ddatgan enwau'r pedwar yn y rownd derfynol. Clywson ni ganmoliaeth mawr am safon pob un o'r cystadleuwyr, ond gefais sioc mawr o glywed fy enw'n cael ei ddarllen, do'n i wir ddim wedi disgwyl mynd trwyddo.   I fod yn onest dwi'n gweld fy hun fel 'cynrychiolydd' yn hytrach na 'chystadleuydd', un o bedwar/bedair (fi yw'r unig dyn!) sydd gan y fraint o fynd i'r Eisteddfod eleni i gynrychioli llwyddiant sawl dysgwr.
Dwn i ddim yn union be' i ddisgwyl ym mis Awst, ond edrychaf ymlaen!

Pentre mwyaf anghysbell Cilgwri....?

2011-05-14T00:23:00.000-07:00

Dwi ddim yn sicr lle'n union mae 'ffin' Cilgwri. Mae 'na 'Fwrdeistref Metropolitan Wirral', sy'n rhan o 'Swydd Merseyside', ond mae 'na ran arall sydd yn Swydd Caer o hyd, gan gynnwys llefydd fel Ellesmere Port a Neston. Wedi dweud hynny, credaf fod Shotwick, pentre cuddiedig sydd dim ond tafliad carreg o Gymru (yn llythrennol!), yn cyfri fel rhan o'r penrhyn, ac mae'n digon posib hwn yw'r pentre olaf yng Nghilgwri, hynny yw cyn cyrraedd y llefydd yna sydd ddim mewn gwirionedd rhan o'r penrhyn.. ond dwi ddim yn sicr!

Mae'n debyg bod pawb sy'n cyfarwydd â'r taith o Lannau Mersi i'r Gogledd wedi sylwi ar yr arwydd sy'n eich cyfeirio i Shotwick, cwta milltir o gyrraedd y 'cyfnewidfa' Drome Corner. Pe tasech chi i gywiro oddi wrth eich taith a dilyn yr arwyddion, ym mhen llai na filltir a hanner mi fasech chi yng nghanol Shotwick, sy'n cysgodi ar gyrion 'gwastadoedd' aber y Dyfrdwy. A dweud a gwir does fawr o bentre yno, dim ond llond llaw o fythynod, ychydig o ffermydd, neuadd Shotwick ac eglwys hynod o ddiddorol ac hanesyddol. Mae'n annodd credu heddiw, ond ar un adeg ffordd masnach hynod o bwysig dilynodd y ffordd yma, sef llwybr masnach y 'Saltsway'. Dros 'rhyd Shotwick' gyrraeddodd fyddin Edward 1af Cymru, ac mi gludodd gerrig a ddefnyddwyd i godi Castell y Fflint o chwarel yng Nghilgwri dros yr un groesfan.

Felly roedd o'n braf cael y cyfle ail-ymweled â'r pentre ar daith beicio'r wythnos yma. Ges i fy synnu i ffeindio drws yr eglwys heb ei gloi, yn enwedig o gofio darllen yn y papur lleol am ladron yn dwyn gloch enwog oddi yno llai na blwyddyn yn ol. Mae o wir yn eglwys hynod o ddiddorol, ac mae'n anhygoel meddwl bod rhan o'r adeilad yn dyddio yn ol i'r 12C. Mae'r porth yn dangos creithiau 'gweithgaredd dydd sul' gwahanol a digwyddodd yno yn y 14C. Ar orchymyn Edward III mi fasai saethyddion yn defnyddio'r sabath i ymarfer eu sgiliau saethu ar gaeau cyfagos y 'Butts', a gadael degau o rychau yng ngherrig tywodfaen y porth wrth roi min ar eu saethau!

rhai o'r rhychau a greuwyd gan saethyddion y 14C..

O Shotwick mae'n posib croesi i Gymru trwy ddilyn lon bach (di-ceir) oedd yn arfer arwain at hen gei ar y Dyfrdwy. Erbyn heddiw mae'r lon yn eich arwain trwy'r caeau tuag Drome Corner, ac i feicwyr at hwylustod a diogelwch y llwybrau beicio i Gei Connah a Chaer!

Croeso i Gymru! mae hen gadair wedi ei losgi yn dynodi'r ffin ar y lon o Shotwick

Ond y tro yma ro'n i am ddod o hyd i lwybr arall er mwyn gadael y pentre, sef llwybr cyhoeddus sy'n arwain at pentre olaf ond un Cilgwri, sef Puddington. Ges i dipyn o dasg yn cael hyd i'r llwybr 'ma, ac roedd rhaid i mi stryglo i godi'r beic dros ambell i gamfa, gyda dalan poethion yn bygwth fy nghrothau coesau (calves) o bob cyfeiriad! Ond llwyddais cyrraedd Puddington yn y diwedd, yn falch ro'n i wedi dod o hyd i ffordd di-draffic arall o archwilio'r penrhyn 'ma.

Cylchdaith arall ar hyd lannau'r Dyfrdwy....

2011-05-07T04:51:00.000-07:00

Ges i dip da'r wythnos yma i drio'r llwybr beicio sy'n glynu at lannau'r afon Dyfrdwy o Bont Penarlág i Gaer, ac felly dyna be wnes i ychydig o ddyddiau'n ol. Mae'n wirioneddol ffordd hwylus o gyrraedd Caer, ac o osgoi traffic y priffyrdd - rhywbeth sy'n digon i godi ofn ar rywun ar gefn beic y dyddiau 'ma. Digwydd bod ro'n i'n ddigon ffodus i weld yr 'Afon Dyfrwdwy' (yr ysgraff y weli di yn y lluniau), yn cludo un o adenydd enfawr yr Airbus 380, 'cydran' sy'n cael eu cynhyrchu ym Mrychdyn. Dwi'n credu mi gaeth y bad hynod o isel yma ei adeiladu'n arbennig i drosglwyddo'r cydrannau enfawr 'ma o'r ffatri i Borthladd Mostyn. Yn sicr does fawr o le o dan y pontydd.

Adain 'Super Jumbo' ar ei ffordd lawr y Dyfrdwy

Ar ol dilyn yr afon am rai saith milltir, mi wnes i ffeindio fy hun yng nghanol Caer, heb hyd yn oed gweld yr un gar! Mae 'na gwpl o lwybrau di-draffic eraill sy'n arwain i Gaer i fod yn deg, un ar lon a greuwyd o hen reilffordd, ac y llall (yr un a ddewisais fel llwybr allan) ar hyd 'llwybr halio' y camlas, sef camlas y 'Shropshire Union'. Gadawais y Dyfrdwy ger y lociau oedd yn arfer cysylltu'r camlas â'r afon (erbyn hyn mae rhwystr parhaol yn llenwi'r bwlch lle safwyd y llifddorau i'r Dyfrdwy), cyn i mi dreulio ychydig o amser yn dod o hyd i fan cychwyn cywir y llwybr halio - mae'n hawdd dechrau ar ochr anghywir y camlas, ar lwybr sy'n dirwyn i ben ym mhen canllath!

Unwaith eto dyma ffordd hyfryd iawn o gyrraedd neu adael Caer, a ffindiais fy hun yng nghanol y cefn gwlad mewn ychydig o funudau. Ar ol tua pedwar milltir mi drois oddi ar y towpath ac ymunais â rhan o 'Rhwydwaith Beicio Genedlaethol Llwybr 56' (sef y llwybr Sustrans o Lerpwl i Gaer), sy'n cadw at lonydd bach a thawel, a cyn bo hir ro'n i'n ol yn fy man dechrau ger y Two Mills yng Nghilgwri. Taith hyfryd mewn tywydd braf :)

Ysgraff yr 'Afon Dyfrdwy' a'i llwyth arbennig

ymlaen at Gei Connah lawr y lo^n feicio...

2011-04-30T03:03:00.000-07:00

Anelu at y Ffin....

2011-04-28T22:58:00.000-07:00

Dylai'r teitl ar y sgrin dweud 'Anelu at y Ffin', dwn i ddim be digwyddodd i'r fideo wrth i mi ei lanlwytho!
Ta waeth, dyma fi yn ceisio cyrraedd y ffin ar hen ffordd British Steel..

Hen boster yn hysbysebu Glo Cilgwri!

Tro byr ar gefn beic...

2011-04-24T02:07:00.000-07:00

Meddyliau nos wener....

2011-04-15T16:13:00.000-07:00

Dwi credu bod y sylwebydd AA Gill sy'n cyfrifol am ddweud rhywbeth fel 'Y Gymraeg yw'r unig iaith all rhywun ei dysgu er mwyn siarad a llai o bobl'. Ar y wyneb sylw eitha doniol yw hyn, ond mae Gill yn mynd yn ei flaen i ddweud "There isn’t a single human being you can talk to in Welsh you couldn’t have spoken to before in English. You can say just the same things, but it’s uglier, clumsier" sy'n fwy nodweddiadol efallai o'r hyn mai rhywun yn ei disgwyl ganddo. Mae AA Gill (tybed oes gynno fo enw cyntaf?) wedi bod wrthi'n hogi ei gyllell ers meitin wrth gwrs, ond am ryw rheswm ro'n i'n meddwl am y sylw hyn yn ddiweddar.

Pob dydd wna i glywed canoedd o bobl yn siarad Saesneg, boed hynny ar y stryd, mewn siopau, yn y caffi, ym mhobman! Prin iawn ga i glywed gair o Gymraeg (iawn, wn i mod i'n byw yn Lloegr!). Ond pe taswn i - a dwi wedi ar nifer o achlysyrau - i glywed rhywun yn siarad Cymraeg mi faswn i'n sicr o stopio a dweud s'mae, a chael sgwrs dymunol mwy na thebyg. Onibai am y ffaith fy mod i'n siarad Cymraeg faswn i byth wedi dweud dim byd wrthyn nhw mae'n siwr. Mae iaith wrth reswm yn rhywbeth sy'n wahanaethu pobl ac sy'n dod á nhw ynghyd.

Trwy ddysgu Cymraeg dwi wedi cyfarfod, cymdeithasu, sgwrsio neu fynd yn gyfaill á llawer iawn o bobl diddorol a difyr. Mae 'na gysylltiad naturiol rhywsut sy'n codi trwy rannu unrhyw ddiddordeb, ond mae dysgu iaith wrth reswm yn ymwneud á siarad a chymdeithasu.

Mae geiriau AA Gill (tafod mewn boch neu beidio?) yn dangos diffyg dealltwriaeth sylfaenol, hynny yw bod diddordeb mewn ieithoedd, pa mor fach bynnag yw'r nifer o siaradwyr, yn dod á phobl ynghyd, a dwi ddim yn gweld hyn yn peth drwg, wyti?

Lawr ar lannau'r afon...

2011-04-10T16:13:00.000-07:00

Mae angen tipyn o wellhad ar safon y ffilmio ond ta waeth, dyma fideo bach arall...

Sir Fynwy...

2011-04-03T16:05:00.000-07:00

Rydyn ni newydd dychweled o egwyl bach lawr yn y De, hynny yw yn Sir Fynwy, Sir leiaf Cymreig a Chymraeg Cymru mae'n debyg. Ni ddylai hyn bod yn syndod efallai, am ddim ond yn 1974 gafodd y Sir ei chynnwys fel rhan o'r Cymru cyfoes yn swyddogol. Yn sicr mae enwau llefydd y Sir yn gyfeirio at y ffaith gafodd y Gymraeg ei siarad yn yr ardal yn y gorffenol, yn ogystal a'r ffaith bod Saesneg wedi rheoli dros ganrifoedd lawer. Fel lot o ardaloedd y gororau gewch chi weld sawl enghraifft o enwau 'Cymraeg eu gwreiddiau' yn Lloegr. Mi welon ni enwau llefydd gwych fel 'Llancloudy' a 'Welsh Newton' (sydd yn Lloegr!) ar y ffordd o'r Henffordd i Drefynwy. Mae'n ardal gwledig hyfryd iawn, a gaethon ni groeso mawr gan berchnogion ein llety ym Mhenallt, tair milltir o Drefynwy, a chwta hanner milltir o'r ffin. Mae 'Tafarndy Penallt' yn brolio arwyddion dwyieithog a brecwastau Cymreig, ac mae goriadau'r ystafelloedd wedi eu clymu i lwyau caru bychain. Felly er glywais i mo'r un gair o Gymraeg (wel ar wahan i dri neu bedwar, ond sonia i am y rheiny yn y post nesa..) yn ystod ein arhosiad bach yn Sir Fynwy, teimlais yn bendant yr oeddwn i yng Nghymru fach.

Darparu gwers....

2011-03-29T16:03:00.000-07:00

amser cinio ar lan y mor....

2011-03-26T04:22:00.000-07:00

Es i a^ fy mrechdan lawr i New Brighton dydd mercher ar ddiwrnod o heulwen braf. Gefais dro sydyn efo'r camera newydd o amgylch amddiffynfa 'Fort Perch Rock' ....

Taith o'r ystafelloedd loceri....

2011-03-18T15:10:00.000-07:00

Dwi wedi llwyddo llwytho'r fideo'r tro yma :)

trafferthion efo'r rhyngrwyd...

2011-03-17T10:03:00.000-07:00

Dwi heb cael fawr o gyfle i flogio'n fan hyn yn ddiweddar yn bennaf oherwydd y trafferthio bod ni'n ei gael ar y funud efo ein band-llydan. Dyma pam na gweithiodd y 'cofnideo' diweddaraf, sef yr un yn y clwb golff. Pob tro dria i ei uwchlwytho, ga i neges i ddweud bod pethau wedi mynd o'i le, hynny yw bod y cysylltiad wedi torri yn ystod yr 'uwchlwythiad'. Mae'n ofnadwy o rwstredig efo'r cysylltiad yn mynd ac yn dod trwy'r amser. Dwi'n ceisio rheolu pethau allan fesul un, ond mae gen i ofn mai diffygion y llinell sy'n cysylltu'r ty^ i BT gallai bod sail y problem, wrth edrych ar yr hen focs GPO sydd ar y wal. Dwi'n methu credu bod unrhyw gwybodaeth (heb son am band-llydan hyd at 6mb) yn gallu cyrraedd trwy wifren mor hynafol ei olwg!!

Gwaith newydd Llwyd Owen...

2011-03-07T15:11:00.000-08:00

Mae gwasg Y Lolfa newydd cyhoeddi nofel newydd gan yr awdur ifanc o Gaerdydd Llwyd Owen. Dwi wedi darllen a mwynhau'n arw ei bedwar nofel Cymraeg eraill, ac dwi ar dan isio cael fy nwylo ar gopi o 'Un Ddinas Dau Fyd'. Mae'r nofel hon yn ddilyniant i'w nofel cyntaf, hynny yw mae'n dilyn hynt a helynt yr un prif cymeriadau ond nifer o flynyddoedd lawr y lon, ond does dim rhaid bod chi wedi darlllen y llyfr arall (Ffawd, Cywilydd a Chelwyddau) i ddilyn yr un newydd. Dwi'n edrych ymlaen!

Eisteddfod y Dysgwyr 2011

2011-03-06T01:51:00.000-08:00

Gaethon ni lot o hwyl yn Eisteddfod y Dysgwyr nos wener, gan cynnwys wneud sgetsh bach.

Dwi wedi codi'r syniad o wneud yr un peth (mwy neu lai) ym Maes-D yn Wrecsam, hynny yw ar ol bach o waith golygu ar y sgript a dysgu'r geiriau'n trwyadl!

Dyma fideo bach ohono, diolch i Alison am ei saethu.

Diwrnod y Llyfr

2011-03-03T15:54:00.000-08:00

Gefais sypreis neis yn y post heddiw, hynny yw pecyn o lyfrau gan Clwb darllen Wedi3 ac hynny ar Ddiwrnod y Llyfr! Roedden ni'n disgwyl llyfr arall digwydd bod, felly gafodd Jill sypreis ei hun wrth agor y pecyn. Roedd hi'n disgwyl gweld 'You're the Ref', llyfr a archebwyd o'r Guardian fel rhan o anrheg penblwydd ei nith, ond yn lle hynny welodd hi y casgliad hyn o lyfrau Cymraeg!

Ta waeth mae gen i ddigon o ddewis o bethau i ddarllen dros y wythnosau nesa, ond dwi heb clywed eto os oes rhaid i mi ddarllen un yn benodol er mwyn ei adolygu.

Yn y Gweithdy...

2011-02-25T09:46:00.001-08:00

Lladd Duw.... dwi wedi ei orffen!!

2011-02-22T08:58:00.000-08:00

Ymddiheuriadau am safon y swn, postiodd y cofnideo hon/hwn heb sylweddoli!! Wna i ymdrechu gwella'r safon tro nesa,

Llongyfarchiadau..

2011-02-19T15:38:00.000-08:00

Dwn i ddim pryd yn union dechreuais darllen blog yr Americanwr Chris Cope, pum mlynedd yn ól o bosib. Ar y pryd roedd o'n cynllunio tuag at newid mawr yn ei fywyd, hynny yw symud i Gymru er mwyn gwneud gradd yn y Gymraeg, ac yn llawn cyffro a brwdfrydedd haentus. Dwi'n siwr mod i'n cofio ei enw o negesfyrddau dysgwyr eraill cyn iddo fo dechrau ei flog Cymraeg cyntaf, sef 'Dwi Eisiau bod yn Gymro'. Wrth gwrs fel unrhywun sydd wedi dilyn hynt a helynt amser Chris ochr yma yr Iwerydd - naill ai ar ei flog (er diflanodd yr un Cymraeg am sbel), neu drwy darllen ei lyfr 'Cwrw am Ddim' - yn gwybod yn iawn, mae ei amser yng Nghymru wedi bod yn boenus, costus, ac yn bendant wedi ei siomi mewn sawl ffordd.

Er hynny i gyd, mae Chris yma o hyd, ac o'n i'n falch o glywed heddiw ei fod o newydd cael cadernhad ei fod wedi pasio ei Ma. yn yr hen iaith 'ma. Dyma dipyn o gamp, yn enwedig o ystyried helbulon ei fywyd yng Nghaerdydd ar sawl lefel.

Ar hyn o bryd mae o'n wneud cofnideo bron pob dydd, sy'n golygu y gallen ni fod mewn rhyw oes aur y cofnideo Cymraeg! Gwiliwch, mae nhw'n werth eu gweld!!

Ymarfer Cor....

2011-02-15T15:24:00.000-08:00

Gawson ni ymarfer sydyn heno o'r darn dewiswyd i wneud yn yr Eisteddfod y Dysgwyr mis nesaf. Mi ddaeth Beryl a Gwyn lawr (o ddosbarth nos fercher) i fynd dros y can hyfryd 'Bugeilio'r Gwenith Gwyn' efo criw nos fawrdd. A dweud y gwir nad ydy'r can yma'r un hawsach o ran geiriau neu ganu, ond gaeth pawb hwyl wrth ymarfer (dwi'n meddwl!). Mi fydd y rhai ohonynt sy'n awyddus (bodlon!) i ganu'n dod draw yma wythnos nesaf er mwyn i ni wneud rhagor o ymarfer - gobeithio fydd yna chwech o leiaf - ac hefyd i fynd trwy sgript y sgetsh gorffenedig.

llyfrau a ballu...

2011-02-10T13:13:00.000-08:00

Mae hi wedi cymryd peth amser, ond dwi'n anelu at ddiweddglo 'Lladd Duw' gan Dewi Prysor, llyfr dwi wir wedi mwynhau hyd yn hyn. Mae'n llyfr go swmpus ei olwg, gyda tua 380 o dudalennau, sy'n ei wneud o'r llyfr Cymraeg mwyaf i mi ddarllen o bell ffordd. Fydda i'n ymdrechu wneud adolygiad ohono fo mewn ffurf fideo yn fan hyn cyn hir, mae'n jysd cwestiwn o eistedd lawr a mwynhau'r hanner cant tudalen dwi heb eu darllen eto.

Gyda llaw, mae gen i gopi o 'Gwneddydd' yn disgwyl ei ddarllen, oes gan unrhyw sylwadau ynglyn a'r llyfr yno tybed?

Eisteddfod y Dysgwyr 2011... cyn hir..

2011-02-04T14:51:00.000-08:00

Ym mhen cwta mis mi fydd Eisteddfod y Dysgwyr De Dwyrain Cymru yn cael ei gynnal unwaith eto. Mae nifer o ddysgwyr o'r dosbarthiadau nos wedi cytuno/cael eu darbwyllo i cymryd rhan, felly dwi'n edrych ymlaen at y noson yn barod. Mae 'na son am gystadlu yn y parti canu, yn ogystal a chynnig rhywbeth yng nghystadleuaeth y 'sketch'. Y llynedd wnaethon ni y parti adrodd yn unig fel grwp, ond efo'r sketch mae 'na le i fod yn fwy creadigol am wn i. Mae gen i ambell i syniad ond dwi'n gobeithio cael lot o gymhorth gan rai yn y dosbarth i'w datblygu. Dwi wedi bod yn trio sgwennu rhywbeth fy hun ar ran un o'r cystadleuthau 'gwaith cartref' 'agored', ond heb dod o hyd i fawr o ysbrydoliaeth hyd yma i fod yn onest.

Ar drywydd gwir ysbryd indiaid america...?

2011-02-01T15:38:00.000-08:00

Erbyn hyn dwi wedi llwyddo dal cwpl o bennodau o 'Iolo a'r Indiaid Americanaidd', cyfres do'n i ddim yn rhy siwr amdano ar ól gweld y 'treilars', ac un dwi'n dal i fod yn ansicr amdano.

Mae llawer ohonyn ni mae'n siwr yn euog o lwmpio llwythi brodorol yr Unol Dalieithau mewn un lobscows mawr, ond mae Iolo wedi bod yn teithio o un cornel America i'r llall er mwyn cyrraedd nifer o'r 'Reservations', sef y llecynau o dir sydd erbyn heddiw o dan rywfath o hunanlywodraeth rhai o'r llwythi amlycaf.

Yr wythnos yma roedd y Cherokee o dan chwyddwydr Iolo, enw sy'n fwy cyfarwydd i rai erbyn heddiw fel enw cerbyd 4x4 gyda sychder mawr! Mae hanes y Cherokee yn eu cynefin traddodiadol, sef harddwch y 'mynyddoedd myglyd' wedi newid yn sylweddol dros y cwpl o ddegawdau diweddaraf gyda dyfodiad casino enfawr. Yn ol pennaeth y llwyth - gwleidydd hynod o slic - cyn i gyfoeth gamblo cyrraedd, doedd fawr neb gyda thai bach tu mewn i'w tai.. fel petai. Erbyn heddiw mae gan bawb hawl i tua £6000 y flwyddyn gan y llywodraeth (a chyfleusterau gwell), sef eu rhan nhw o elw'r casino, ac mae rhan helaeth o drigolion yr ardal yn gweithio yno hefyd. Mae 'na bris i'w talu am y ffasiwn newid wrth cwrs, ac yn ol un o'r cyfranwyr cynydd sylweddol yn y defnydd cyffuriau anghyfreithlon yw hynny.

Ond iaith o bosib yw un o'r pethau sy'n gwneud i hanes y llwythi yma o ddiddordeb arbennig i'r Cymry, rhywbeth sy'n rhan pwysig o hunaniaith sawl gwlad bach. Mae iaith 'Band Dwyreiniol y Cherokee' (sef y rheiny wnaeth llwyddo cuddio, wrth i weddill y llwyth cael eu hela lawr y 'trail of tears' yng nghanol y 19C) wedi dirywio yn sylweddol o ran y nifer o siaradwyr dros y hanner canrif diwetha, gyda dim ond tua 900 yn dal i'w siarad (a'r mwyafrif o rheiny dros eu hanner cant). Gafodd genhedlaeth cyfan o blant Cherokee eu hanfon at ysgolion preswyl er mwyn eu rhwystro rhag siarad eu mamiaith, proses a gafodd effaith marwol bron.

Ond dyni'n byw mewn oes mwy goleuedig (gobeithio!), ac erbyn heddiw mae'r Cherokee wedi agor (gyda help elw'r casino) yr ysgol cynradd Cherokee-eg(?) cyntaf (sydd gan cyfleusterau heb eu hail), er mwyn cynnig mymryn o obaith i iaith sy'n cael ei siarad gan dim ond 1% o'r poblogaeth. Ond rhan pwysig o hunaniaith y Cherokee o hyd i'w hiaith, a dyna lle mae'r cymhariaeth á Chymru yn taro gloch. Mae canran sylweddol o Gymry di-Gymraeg yn cefnogol i'r iaith, ac yn ei gweld fel rhywbeth maen nhw isio parhau - cyn pelled a nad ydy'r cost yn afresymol - a rhan o'r pethau sy'n diffinio Cymry fel cenedl.

Sut bynnag, dyma gyfres diddorol, ac un fydda i'n ymdrechu i wylio.

Ychwanegiadau i 'nghasgliad o CDiau Cymraeg...

2011-01-26T16:13:00.000-08:00

Prynais gwpl o grynoddisgiau Cymraeg newydd heddiw. Dwi'n hoff iawn o ganeuon Gwyneth Glyn, sy'n dweud stori'n aml iawn. O'r diwedd gefais gopi o'i hail albwm 'Tonau', un sy'n cynnwys nifer o ganeuon mod i wedi clywed troeon ar Radio Cymru megis 'Cán y Siarc' a 'Dail Tafol'. Sypreis neis oedd y can 'O'n i'n mynd i..' da o gan, ac un fydda i'n gallu defnyddio mewn gwers yr wythnos nesa. Digwydd bod mai Uned 8 Cwrs Sylfaen yn cyflwyno 'Ro'n i'n meddwl', felly dyma gyfle euraidd i chwarae'r can hwn yn y gwers. Dyma'r pennill olaf (gobeithio mod i ddim yn torri cyfraith hawlfraint trwy neud!):

O'n i'n mynd i ffonio ffrind,
gofyn lle ma'r dyddia'n mynd.
O'n i'n mynd i neud bob dim,
o'n i isho'i neud
ond nes i ddim.

Mae'n dweud y cyfan tydi!

Yr albwm arall oedd gwaith diweddaraf 'Cowbois Rhos Botwnnog'. Dwi ddim yn person canu gwlad fel arfer, ac er bod dylanwad yr arddull yna'n drwm yng ngherddoriaeth yr hogiau o Ben Lly^n, mae'n lot mwy na hynny hefyd. Gyda Dave Wrench yng nghadair y peirianydd, ac yntau a'r Cowbois yn cynhyrchu mae gan 'Dyddiau Du Dyddiau Gwyn' swn arbennig o dda. Fy hoff gan, o'r naw o ganeuon sydd arno (hyd yn hyn..) yw 'Celwydd Golau ydy Cariad', can 'bachog' sy'n aros yn y cof. Mae'n siwr bod 'na nifer o 'dyfwyr' ymhlith y gweddill hefyd. Mae gan prifleisydd Y Cowbois llais andros o angherddol sy'n dod a^ Neil Young i'r meddwl - dim yn peth drwg o gwbl!

Dwi'n edrych ymlaen at gael cyfle gwell i wrando arno nhw dros y dyddia nesaf.

Adnewyddu Brighton Newydd....?

2011-01-17T15:47:00.000-08:00

Yr hen a'r newydd yn New Brighton

Echddoe mi bigiais i lawr i weld y diweddaraf yn natblygiad newydd New Brighton, sef y dref glan y mor ('resort' ers talwm) ar gornel gogleddol penrhyn Cilgwri - a nid y pentre ar gyrion Yr Wyddgrug (rhaid bod rhywun yn tynnu coes wrth enwi'r pentre yna! Ar un pryd ymffrostiodd New Brighton Cilgwri adeilad uchaf Prydain, hynny yw'r twr a adeiladwyd i gipio'r wobr arbennig yno o Blackpool. Mae'n tua canrif ers i anterth New Brighton fel atyniad ymwelwyr, ac yn wahanol i dwr enwog Sir Caerhirfryn, dymchwelwyd twr New Brighton flynyddoedd maith yn ol. Erbyn heddiw mae'r hen gwestai sydd ar ól wedi troi'n clybiau nos neu fflatiau, ac mae'r pwll nofio awyr agored (yr un mwyaf yn Ewrop pan agorwyd yn 1934) yn atgof yn unig.

Sgerbwd yr archfarchnad a sinema

Ond wedi degawdau o ddadleuon ac anghytun, mae cynlluniau i ail-ddatblygu'r 'ffrynt' yn dechrau tynnu ffrwyth. Agorwyd theatr a chanolfan cynhadleddau ardderchog cwpl o flynyddoedd yn ól, ac rwan mae sgerbwd datblygiad arall sy'n cynnwys sinema, lido, bwytai ac archfarchnad fawr (y peth mwyaf dadleuol), yn brysur codi ar safle'r hen pwll. Amser a dengys be' fydd yr effaith ar New Brighton. Mae'r awdurdodau wedi bod wrthi'n trawsnewid y llecyn yma o dir ers amser maith. Tua canrif yn ol buodd draeth o dywod aur yn fan'na, ond penderfynwyd y cyngor codi wal concrid uchel a chreu lawntydd enfawr a alwyd y 'dips' yn lleol. Diflanodd y tywod o ganlyniad, a maes o law y mwyafrif o ymwelwyr.

Mi fydda i'n ddigon hapus gweld lido a sinema yn dod i'r ardal a dweud y gwir. Mi fasai'r sinema yn agosach aton ni nag unrhyw arall, a diflanodd ein pwll nofio awyr agored olaf ni degawdau'n ol. Ond nid golygfeydd ni sy'n cael ei drawsnewid gan yr adeilad yma, dim ond trigolion New Brighton druan, felly gobeithio mi fydd o les iddyn nhw yn y tymor hir hefyd!

Llyfr i roi trefn ar fy Nghymraeg ysgrifenedig....?

2011-01-08T02:42:00.000-08:00

Rhodd fy mam hen gopi fy Nhaid o'r Cywiriadur Cymraeg i mi'r wythnos 'ma (mae 'na neges yn fa'na rhwle o bosib!), sef argraff ohono a gyhoeddwyd yn ól yn 1965. Mae Gwasg Gomer yn gyfrifol am y cyfrol di-fflach yma a ysgrifenwyd gan Morgan D, Jones. Er hynny, am lyfr gramadeg hynod o sych ei olwg, mae'n andros o ddarllenadwy a defnyddiol! Dwi wedi dod o hyd i nifer o atebion i gwestiynau fy mod i wedi meddwl amdanynt dros y flynyddoedd, ac i ychydig o'r rheiny a ofynnwyd i mi gan ddysgwyr eraill. Mae'r 'rheolau' a'r eithriadau ynglyn a'r treiglad meddal yn llenwi tudalen a hanner (arghh), ond i'w weld yn gynhwysfawr iawn. Darganfodais hefyd eglurhad effeithiol dros y treiglad trwynol sy'n effeithio rhifolion: pum mlynedd, chwe blynedd, wyth mlynedd, ac yn ymlaen, rhywbeth yr oeddwn yn methu cynnig ateb yn ei gylch ychydig cyn y nadolig digwydd bod.

Mae'n ymddangos bod y Cywiriadur yn allan o brint erbyn hyn (yr agraffiad diweddaraf oedd yn ól yn 1992 yn ól Gwales), er mae 'na gopiau ar gael yn fan hyn, a llawer o lefydd eraill mae'n siwr.

Blog olaf y degawd...?

2010-12-28T13:14:00.000-08:00

Cwestiwn dadleuol mae'n debyg yw pryd yn union mai degawd, canrif, mileniwm yn dod i ben. Dwi'n cofio adeg yr holl hylabalw lawr yn y Dome i ddathlu'r mileniwm bod rhai'n dadlau nid dechrau'r mileniwm newydd oedd 01.01 2000 o gwbl, ond 01.01.2001.  Yn dilyn y dadl yna ydw i, wrth enwi'r post yma, tra bendroni os ar fin dweud tata wrth degawd yr ydyn ni yn y dyddiau nesaf, neu dim ond y blwyddyn. Mi fyddech chi wedi sylweddoli erbyn hyn fy mod i wedi drysu'n llwyr, ond mewn gwirionedd beth yw'r ots!

Wedi drysu'n lllwyr ydw i hefyd o bryd i'w gilydd ynglyn á fy Nghymraeg. Dwi'n gwybod - ac yn hapus i gyfadde - fy mod i'n siarad lobscows o'r hen iaith 'ma. Dwi ddim yn perthyn i unrhyw 'bro' Cymraeg - er gallwch chi ddadlau buodd fro yn fan hyn ar Lannau Mersi, tua 80 o flynyddoedd yn ól (pen llanw Cymriectod Lerpwl ar ran niferoedd o siaradwyr Cymraeg - a llawer o'r rheiny wedi eu geni yn fan hyn). Mewn erthygl yng nghylchgrawn Barn y mis yma (sy'n edrych a theimlo'n ardderchog yn ei newydd wedd gyda llaw!)  mae D. Ben Rees yn son (ymhlith pethau eraill) am enedigaeth y cerdyn Nadolig Cymraeg, ac hynny yn Lerpwl yn 1909, a'r ffaith a drodd y cardiau i rai dwyieithog o fewn cenhedlaeth er mwyn apelio at y cenhedlaethau nesaf, hynny yw'r rhai ddi-gymraeg neu ansicr eu hiaith.   Os unrhywbeth, mi dria i fabwysiady peth o dafodiaeth Sir y Fflint/Sir Ddinbych, ardaloedd dwi'n teimlo'n agos atynt yn deuleuol ac yn ddaearyddol, ond mae 'na elfennau o Gymraeg Radio Cymru yn cropian mewn i'r hyn sy'n gadael fy ngheg mae'n siwr!
Felly wrth i mi ymdrechu i wella fy Nghymraeg, a cheisio trosglwyddo ychydig i'r dysgwyr eraill fy mod i'n eu tiwtora, dwi'n ffeindio fy hun mewn penbleth rhywsut.   Dwi'n ymwybodol erbyn hyn wrth gwrs o'r 'iaith ffurfiol/llenyddol' hefyd, cywair Cymraeg nad ydw i wedi maeddu son amdano i'r rhai dwi'n eu dysgu hyd yn hyn, rhag ofn i mi godi gormod o fraw arnyn nhw! Dwi'n ymwybodol hefyd bod rhai ohonynt wrth reswm yn trio darllen pethau Cymraeg, ac yn dod ar draws y cywair hwn... yn ei holl ogoniant, ac heb ddeall fawr ddim yn aml iawn! Dwi'n trio sbio yn ól er mwyn cofio sut a ddeliais i efo'r 'her' yma, gan mod i'n cofio ymdrechu wneud synnwyr o gopi o hen glasur Cymraeg yn fuan ar ol i mi ddechrau dysgu (am y tro cyntaf). Rhoddais y ffidl yn y to dwi'n credu, am gryn nifer o flynyddoedd hefyd!

Un peth wrth gwrs yw dod i ddeall y ffyrdd gwahanol o ysgrifennu yn y Gymraeg, peth hollol wahanol yw gwybod sut a phryd i'w defnyddio (rhywbeth a fydd yn amlwg i'r ychydig ohonoch chi gyda digon o amynedd i gyrraedd y pwynt hon yn y post 'ma..!). Erbyn hyn mae fy Nghymraeg ysgrifenedig yn adlewyrchu'r un fath o 'lobsgows' a'r iaith fy mod i'n ei siarad mae'n siwr, ond rhan o'r proses o ddysgu yw hyn yn y pendraw am wn i.. gobeithio.

Amser am adduned y flwyddyn newydd.... neu ddau

Digon oer i rewi......

2010-11-27T08:14:00.000-08:00

Y traeth rhwng West Kirby a Hoylake - tydy'r llun ddim yn trosglwyddo'r oerni o gwbl!

Mi es i lawr i'r traeth efo'r ci tua hanner awr wedi tri'r p'nawn 'ma. Roedd hi'n digon oer i rewi pob math o anifeiliaid, boed brain, cathod neu llyffantod (mae'n ymddangos bod gen ti ddewis o nifer o greaduriaid i gynnwys yn yr ymadrodd hyn!). Dwi'n hoff iawn o dachwedd, adlewyrchiad efallai o'r ffaith fy mod i'n fwy o berson yr hydref na'r haf. Dwi ddim yn mwynhau gormod o wres, neu ormod o oerni, felly yn yr hydref a'r gwanwyn teimlaf yn fwy cyfforddus. Wedi dweud hynny, dan ni'n ddigon ffodus i fwy mewn ty gyda gwres canolog yn ogystal a lle tan agored, lle gawn ni losgi'r holl ddarnau sbar o bren a gynhyrchwyd gan saer coed pan dymunon ni (megis heno!). Dwi'n tybio nad oes y gaeaf yr un mor apelgar i'n cyndeidiau yn yr oesoedd a fu.. neu i anffodusion yr oes sydd ohoni.

Pethau dwi'n darllen ar y funud...

2010-11-22T16:07:00.000-08:00

Dwi'n dal i ddarllen am fywyd 'Owen Rees', ac yn dod i ddeall ychydig am ról y capeli ym mywydau Cymry Lerpwl tua canrif a hanner yn ól. Er cyfrol braidd yn drwchus yw 'Owen Rees - A Story of Welsh Life and Thought', mae'n cymharol hawdd i'w ddarllen, ac dwi'n mwynhau'r darlun bod yr awdur (Eleazer Roberts) yn ei beintio o fywyd teuleuol y cyfnod.

Mae Mam Owen yn ddynes garedig a ffyddiog, sy'n glwm a'i chapel, un o nifer yn 'nref' Lerpwl oedd yn perthyn i'r 'Hen Gorff', sef y Methodistiaid Calfinaidd. Roedd yr amrywiaeth o enwadau'n poeni am ddylanwad y dinas fawr ar y Cymry alltud, a ran o'u dyletswydd yn ninasoedd mawr Lloegr (a Chymru) oedd eu gwarchod rhag atyniadau 'gwrth-cristnogol' llefydd felly. Gafodd Gymry cyfle i fynychu nifer o ddigwyddiadau'n ystod yr wythnos, yn ogystal (wrth reswm ag oedfeydd y Sul, rhywbeth a wnaeth y mwyafrif ohonynt yn ól cofnodion yr eglwysi.

Mae'r llyfr yn bwrw golau hefyd a rheolau llym yr eglwysi adeg hynny, a'r ffordd yr oeddynt yn barod i gosbi'n hallt aelodau nad oedd yn dilyn eu dehongliad penodol nhw o'r Beibl. Mewn un achos a ddisgrifwyd, mae aelod o gapel Owen yn cael ei 'yrru' o'r eglwys gan ei fod wedi derbyn swydd a allai fod yn galw arno i agor gatiau dociau ar y Sul. Mae dadl yn codi ymhlith rhai aelodau a blaenwyr y capel ynglyn á pha swyddi sy'n hanfodol i'w gwneud ar y saboth. Mae un aelod yn cyfeirio at arferiad un o'r flaenoriaid o gael ei yrru at y capel mewn cerbyd gan un o'i weision ar ddiwrnodau glawiog. Cyn hir mae'r gweinidog awdurdodol yn dod á'r dadleuon i ben trwy alw am bleidlais, ac yn 'cyfeirio' at y canlyniad yr hoffai ei weld. Mae'r docwr druan yn colli'r dydd ac yn gadael ei gapel wrth gwrs.

Yn son am lyfrau, dwi newydd dod o hyd i fersiwn ar lein o 'Hanes y Wladfa' (pwnc arall sy'n fy ymddiddori), ac wedi ei lawrlwytho at y ffo^n. Digwydd bod dyma destun dau llyfr a gafodd gyhoeddusrwydd ar Wedi 7 heno. Y gyntaf oedd llyfr 'bwrdd coffi' Mathew Rhys am ei daith ar gefn ceffyl dros y paith ym Mhatagonia, a'r llall yw hanes y rhai a deithwyd yno ar y Mimosa a llongiau eraill, yr enw dwi'n meddwl oedd 'Stori'r Wladfa'. Mae gen i ychydig o bethau i roi ar fy rhestr dolig beth bynnag!

2010-11-16T16:30:00.000-08:00

Ystadegau... ond pwy i gredu?

2010-11-07T16:21:00.000-08:00

Roedd 'na erthygl diddorol yn y Western Mail yr wythnos yma, gyda S4C yn amddiffyn eu ffigyrau gwylio, sy'n dangos cynydd bach yn y nifer o wylwyr i raglenni Cymraeg o gymharu i 2009. Maen nhw'n dangos hefyd y niferoedd sy'n gwylio dros y ffin (y tro gyntaf i mi weld ystadegau ynglyn á hyn), ffigwr arall sydd wedi tyfu. Datgelodd Jeremy Hunt, fel ateb i gwestiwn AS o Gymru bod ffigyrrau gwylio'r sianel wedi eu hanneri dros cyfnod o bum mlynedd, ond cyfnod o newid mawr oedd hyn, a welodd y sianel yn rhoi'r gorau i ddarlledu rhaglenni poblogaidd Saesneg ymhlith yr allbwn Cymraeg. Dwedodd Hunt wrth ddefnyddio'r ffigyrrau yna ei bod o wedi wneud yn dda dros S4C! Mi faswn i'n licio ei weld o'n gorfod ateb cwestiwn arall yn sgil datgeliad y ffigyrrau manwl...

Owen Rees, A Story of Welsh Life and Thought...

2010-11-06T16:57:00.000-07:00

Mi ddarganfodais lyfr arall o ddiddordeb i siaradwyr Cymraeg tu hwnt i Gymry'r wythnos yma, sef nofel sy'n adrodd hanes Cymro a fagwyd yn Lerpwl yn ystod ail hanner y pedwaredd canrif ar bymtheg. Dwedais 'ddarganfodais', ond dylwn i wedi dweud 'darllenais amdano' mewn llyfryddiaeth llyfr sy'n dilyn hanes Cymry'r Glannau. Mae 'Owen Rees, A Story of Welsh Life and Thought' gan Eleazar Roberts yn swnio fel teitl braidd yn anhysbys, ond wrth i mi 'Googlo' fo ges i syndod i gael hyd i nid yn unig copi newydd ar gael trwy Amazon, ond copi digidol yn fan hyn.

Ar ól darllen ychydig ohono ar y we, penderfynais mae digon o ddidordeb gen i i fuddsoddi mewn copi 'caled' fel petai, rhywbeth mi wnes i y bore 'ma tra archebu llyfr arall. Mae'r nofel yn swnio'n diddorol o safbwynt y disgrifiadau o agwedd ffrind gorau Owen Rees (sy'n ei alw fo Taffy wrth rheswm!) tuag at y Gymraeg, a phresenoldeb cryf y Cymry yn ei ddinas.

Yr unig peth od yw clawr y llyfr (yn ol y llun ar wefan Amazon ta beth). Mae'r llun yn dangos beic yn bwyso ar wal anhysbys, sy'n edrych fel unrywle ond Lerpwl canrif a hanner yn ol! Ond ar glawr y fersiwn clawr caled sydd ar gael hefyd, mae 'na lun o dywyni yr anialwch!? Dwi'n credu bod 'stoc pictiwrs' ydy'r rhain, achos welais i'r un llyfr o feic ar lyfr arall yn y cyfres o ail-argraffiadu maen nhw'n perthyn iddo.

Ta waeth dwi'n edrych ymlaen at ddarllen mwy o'r hanes pe bynnag llun sydd ar y clawr!

Espedwarec...

2010-11-04T17:01:00.000-07:00

Fel dyni i gyd yn gwybod, dydy pethau ddim wedi bod yn rhedeg yn esmwyth i S4C ers sbel rwan, gyda phethau'n dod i ben llanw gyda ymddiswyddiad di-rybudd prifweithredwraig y sianel yn ól ym mis gorffenaf. Ymddiswyddwyd hefyd Rhian Gibson, cyfarwyddydd gyda chyfrifoldeb dros gomisiynu rhaglenni i'r sianel (digwydd bod dwi'n cofio siarad gyda hi am ddarpariaeth i ddysgwyr yn Noson Gwilwyr, Lerpwl). Mae'n eironeg efallai bod y person a gomisiynwyd Pen Talar - heb os un o'r ddramau gorau a ddarlledwyd ar S4C ers blynyddoedd - wedi gadael cyn i'r cyfres dod i ben.. er mae'n siwr mai ganddi hi gyfrifoldeb dros ambell i dwrci hefyd.

Yn y distawrwydd byddarol a ddilynodd 'diflaniad' Iona Jones, mi gamodd Arwel Ellis Owen i'r adwy, boi andros o sych sydd i fod i lywio'r 'S.S. S4C' trwy'r dyfroedd cythryblus a thymestlus sydd i ddod. Cymerais i ddim ato fo o gwbl, hynny yw y tro cyntaf i mi ei weld yn cael ei gyfweld yn ei swydd newydd, nag ar noson gwilwyr y sianel pythefnos yn ól chwaith. Ond ers i lywodraeth San Steffan ei drin o (ac gweddill y sianel) fel y baw, mae gen i fwy o gydymdeimlad.

Nad ydy ein hoff sianel Cymraeg ni wedi cael llawer o gyhoeddusrwydd cadarnhaol yn ddiweddar, gyda'r holl nonsens 'dim gwylwyr' yn yr wasg Saesneg (dydyn nhw ddim yn cyfri plant bach yn y ffigyrau gwylio dros raglenni i blant bach!?). Ond yn ól S4C, mae ffigyrau gwilio rhaglenni Cymraeg wedi cynhyddu ychydig dros yr flwyddyn diwetha, sy'n mynd yn groes i'r hyn sy'n cael ei gyhoeddi fel arfer. Mae'n anheg yn ól y sianel (ac mae synnwyr cyffredin yn dweud bod hyn yn wir) i gymharu'r ffigyrau ar gyfartaledd o'r cyfnod cyn i S4C newid i sianel gwbl Gymraeg, gyda ffigyrau ar gyfartaledd y sianel cwbl Cymraeg presennol. Yn ól ffigyrrau eraill a glywais, mae rhaglenni S4C wedi cael eu gwylio tua miliwn o weithiau dros y we yn y naw mis diwetha, modd o wylio fy mod i'n dewis mwy a mwy y dyddiau 'ma

Ond dwi'n gobeithio nad ydy'r don fach o gefnogaeth i'r sianel - sy'n codi stém yn sgil yr helynt gyda'r BBC (ydy hi'n posib i don codi stém?!), yn gwyngalchu dros y problemau sylfaenol, a arweiniodd at yr ymddiswyddiadau anamserol yn ystod yr haf (o'r gorau, tydi 'ton' yn bendant ddim yn gallu gwyngalchu!!).

Mae S4C yn agos at fy nghalon i erbyn hyn, er gwaethaf yr holl wendidau. Ond mae'r torriadau enbyd yn ei gyllid, a llywodraeth newydd sydd heb ddangos llawer o ddealltwriaeth neu barch tuag at ddarlledu yn y Gymraeg, yn codi ofn am ei ddyfodol. Ond gaiff y sianel Prifweithredwr/aig parhaol newydd cyn hir, a fydd yn un o'r penodiadau pwysigaf yn hanes y sianel o bosib... dewiswch yn ofalus!

Atgofion Ynyswr...

2010-10-27T15:21:00.000-07:00

Ynys Hilbre o 'Ynys Middle Eye'

Dyma enw llyfr a dderbyniais yr wythnos yma, sef hunangofiant Lewis Jones, y Cymro soniais amdana yn fy mhost diweddaraf. Mae'n wych o lyfr (i rywun o West Kirby sy'n siarad Cymraeg o leiaf!) sy'n ffenest ar fywyd y dyn wnaeth gofalu am orsaf telegraff Ynys Hilbre am gyfnod o dua 35 o flynyddoedd.
Fe ddaeth Lewis yn ffigwr adnabyddus yn ardal West Kirby, a hynny am nifer o resymau, gan cynnwys ei waith o ran elusenau lleol, ac ei wybodaeth am adar Hilbre, ac am achub dwsinau o bobl rhag foddi yn y mo^r.
Fel capelwr ffyddlon, ymunodd ag achos Saesneg yr Eglwys Bresbyteraidd Cymru yn Hoylake, cyn dod yn rhan o griw a sefydlwyd capel Cymraeg yr un enwad yn West Kirby. Fe ddysgais hefyd, er achos Saesneg bu Capel Hoylake erioed, canrif yn ól gawsant ffrwd Cymraeg yn yr ysgol Sul. Er mae capel Cymraeg West Kirby hen wedi ei gwerthu i enwad arall, mae'r adeilad yn dal ar ei draed, ond mae capel y Presbyteriaid yn Hoylake yna o hyd, ac yn eitha lewyrchus hyd a gwn i.
Roedd Lewis Jones (Ynyswr) yn fardd hefyd, a gaeth o'r fraint o fod yn un o arweinwyr Eisteddfod Genedlaethol 1917 yn Mharc Penbedw (Birkenhead Park).
Gadawodd Ynys Hilbre yn 1923 ar ól ymddeol, a symudodd i ynys arall. Roedd ei wraig wedi symud yn ól i ardal Gemaes yn Si^r Fo^n dwy flynedd yn gynt oherwydd salwch, ac mae'n amlwg o'r cerdd isod, welodd o eisiau ynys ei febyd erbyn diwedd ei wasanaeth ar Hilbre. Dychwelodd i Gilgwri o fewn ychydig o fisoedd, ac hynny i fynychu derbyniad arbennig o flaen cannoedd, a derbyn tystysgrif i ddathlu ei weithredau dyngarol yn ystod ei amser ar Hilbre. Yn ogystal a thystysgrif, derbyniodd Jones siec i brynu car Hillman, a'i briod set o ddillad moduro, gan cynnwys co^t, menyg a het.. am anrhegion!

Gadael Ynys Hilbre

Ynys Hilbre, ger Cilgwri,

Yno bu^m flynyddoedd maith,

Trist yw 'nghalon wrth ei gadael,

A fy ngrudd gan ddagrau'n llaith;

Ar ei chreigiau mynych syllais

ar brydferthwch Gwalai Wen,-

Dychwel iddi a chwenychais

Cyn i'm heinioes dod i ben.

Ynyswr

Lewis Jones... Ynys Hilbre

2010-10-19T16:19:00.000-07:00

Lewis Jones a'i wraig yn croesi o'r ynys i'r tir mawr

Dwi newydd dod o hyd i wybodaeth am lyfr arall dylsai fod o ddiddordeb i mi. Hunangofiant cyn 'gofalwr' Ynys Hilbre ydy o, sef 'Atgofiant Ynyswr' gan dyn o'r enw Lewis Jones, a ddaeth yn gymeriad go-adnabyddus yng nghyffiniau West Kirby a Glannau Mersi tua canrif yn ól. Un o Ynys Món roedd o'n wreiddiol, a symudodd i Gilgwri fel rhan o'i swydd gyda'r gwasanaeth Telegraff rhwng Caergybi a Lerpwl. Roedd o'n bosib gyrru neges semaffór o Lerpwl i Gaergybi mewn llai 'na hanner munud, gan ddefnyddio'r un ar ddeg o orsafoedd arbennig a leolwyd ar hyd yr arfordir (mewn tywydd dda beth bynnag!), tipyn o gamp. Erbyn i Lewis Jones a'i wraig cyrraedd Hilbre, ar ól cyfnodau mewn nifer o'r gorsafoedd eraill, roedd y cyfundrefn wedi ei 'trydaneiddio', ond roedd Hilbre'n dal i fod yn rhan pwysig o gyfathrebiadau rhwng y dau porthladd. Treuliodd 35 o flynyddoedd ar Hilbre, yn achub sawl bywyd rhag boddi ar y tywod peryglus sy'n rhannu'r ynys o'r tir mawr. Symudodd yn ól i Ynys Món ar ól ymddeol, er gafodd ei wahodd yn ól er mwyn derbyn gwobr am ei weithredoedd dyngarol. Gafodd ei hunangofiant ei gyhoeddi yn Lerpwl ym 1935 a dwi'n edrych ymlaen at dderbyn fy nghopi a darllen ychydig mwy amdano fo.

Llyfr diddorol... wel i finnau..

2010-10-14T16:04:00.000-07:00

Yr wythnos hon ddes i o hyd i gopi ail law o lyfr Dr. D Ben Rees am Gymry Glannau Mersi (tra chwilio am rwybeth hollol wahanol!), hynny yw ei ail cyfrol ar y pwnc, sef 'Cymry Lerpwl a'r Cyffuniau yn yr Ugeinfed Ganrif'. Dwi'n credu bod copi o'r llyfr gan fy rhieni ond prynais gopi beth bynnag am fod hanes Cymry'r ardal yn fy ymddiddori, ac mae gan fy nhaid 'mensh' bach ar bennod am Leigh Richmond Roose, y gólgeidwad oedd yn gefnder iddo fo a chwaraeodd i Everton yn ystod degawd cyntaf y canrif. Mae'n llawn straeon am Gymry Lerpwl, neu'r rheiny gyda chysylltiadau a'r ddinas (Ian Rush er enghraifft!). Mae pennod bach am bob un flwyddyn o'r canrif sawl am fywyd ymhlith capelwyr y glannau, sydd ddim yn syndod efallai, gan dreuliodd yr awdur sawl flynedd yn weinidog i gapeli Cymraeg y glannau.

Ymweliad y diwygiwr Evan Roberts, yw testun y pennod am y flwyddyn 1905. Mi ddaeth y pregethwr enwog a'i garfan i Lerpwl mewn ateb i wahoddiad gan Gyngor Eglwysi Rhyddion Cymraeg Lerpwl, ac mi drefnwyd ar ei ran cyfres o 'gyfarfodydd' mewn capeli a neuaddau. Mae'n annodd credu heddiw, ond yng nghapel Princes Road, Lerpwl ymgynullodd dros 1800 o bobl i'w weld, gyda sawl arall y tu allan i'r 'cadeirlan Cymreig' Gafodd y camp ei ailgyflawni ar Lannau Mersi sawl waith ac mewn sawl capel dros nifer o nosweithiau. Ym Mhenbedw trefnwyd cyfarfod hefyd, ond heb ddatgelu'n union ym mha un o gapeli a fasai'r diwygiwr yn ymddangos ynddo. Roedd tri o gapeli'r dre dan eu sang a chloiwyd eu drysau rhag i bobl cael eu gwasgu. Gyda miloedd yn aros ac yn canu y tu allan llwyddodd Evan Roberts cyrraedd capel y Methodistiaid (Seisnig) yn Grange Rd tua 7 o'r gloch. Mae 'na adroddiad a sgwennwyd gan ohebydd un o bapurau'r glannau, oedd yn rhan o'r gynulleidfa'r noson honno, ac mewn sawl cyfarfod arall yn fan hyn. Er gafodd canoedd eu 'diwygio' yn ystod ei wythnosau yn Lerpwl mae'n sicr, am yr helynt a ddilynodd ddatganiadau gan y diwygiwr ynglyn á enwad newydd - Eglwys Rydd y Cymry - gafodd ei ymweliad ei gofio yn ol pob son. Mi ddatganodd y diwygiwr ei fod wedi derbyn neges gan dduw yn dweud nid ar graig cadrn a seilwyd yr enwad newydd, datganiad dadleuol tu hwnt. Mewn un gyfarfod arbennig (i ddynion yn unig) yn Lerpwl, trodd pethau'n gorfforol a gafodd Evan Roberts ei frifo gan rai o gefnogwyr yr enwad newydd. Gafodd o egwyl am fis yng Nghapel Curig ar ól yr helynt yn Lerpwl, yn ddioddef rhywfath o chwalfa nerfol mae'n debyg.

'naw or nefar' am 9 stryd Madryn....

2010-10-02T15:52:00.000-07:00

9 Stryd Madryn

O fewn pythefnos, mi fydd Cyngor Lerpwl yn dechrau ar y gwaith o ddymchwel ddeuddeg o 'strydoedd Cymreig' y ddinas, ar ól blynyddoedd o esgeuluso a dadleuon. Ond ymhlith y tai teras di-ri, ddoi di o hyd i fan geni un o enwogion y ddinas, sef y cyn 'chwilen' (lleiaf dawnus yn ól rhai!) Ringo Starr. Onibai am y cysylltiadau gyda'r ffab ffór, gallai'r strydoedd di-nod wedi eu dymchwel heb gormod o sylw, wel tu hwnt i'r cymunedau lleol a 'sgowser mabwysiedig' o Gymro Dr. Ben Rees. Mae'r cyn-weinidog wedi bod wrthi'n ceisio gwarchod treftadaeth Cymreig Lerpwl ers degawdau (y cyn 'Gadeirlan Cymreig' yn Toxteth er enghraifft, sydd bellach yn adfail peryglus), ac wedi cyfrannu erthygl hynod o ddiddorol yng nghylchgrawn 'Barn' y mis yma, yn rhestri ardaloedd o Lerpwl a adeiladwyd gan y Cymry, ac yn rhoi esboniadau i hanes yr enwau. Mi godwyd y strydoedd Cymreig gan adeiladwyr Cymreig, a llenwyd y rheiny yn aml iawn gan Gymry, a greuodd ardaloedd o'r ddinas - Anfield a Bootle er enghraifft - oedd yn broydd Cymraeg bron... am gyfnod o leiaf!
Oes 'na obaith ar ól i'r strydoedd 'ma, sy'n dystiolaeth i ddylanwad y Cymry ar dyfiant Lerpwl?... wel 'prin iawn' yw'r ateb. Y person mwyaf dylanwadol o ran achub hyd yn oed un stryd, sef Stryd Madryn wedi dweud ei fod o'n 'rhy brysur' i rhoi cymhorth i'r ymgyrch. Ac mae'n ymddangos does fawr o ddiddordeb ar led ymhlith cefnogwyr y Beatles, gyda dim ond ychydig o filoedd yn arwyddo deiseb ar-lein (gan cynnwys finnau gyda llaw!) yn erbyn gweithred y Cyngor. Pe tasai Lennon neu McCartney wedi digwydd byw mewn un o strydoedd Cymreig y ddinas, mi fasai'r ymgyrch wedi codi bach o stém mae'n debyg, ond does gan Ringo druan fawr o gefnogaeth ar ól yn ninas ei febyd, efallai oherwydd y pethau cas mae o wedi dweud amdani dros y flynyddoedd?

Er gwaethaf y gweithred trist sydd ar fin digwydd (gallai'r tai wedi eu hadnewyddu heb os) yn y Dingle, mae 'na sawl enw stryd Cymreig sy'n ddigon diogel o Jac codi baw's y cyngor, fel y rheiny a restrwyd yn erthygl Barn, ond mi fydd darn pwysig o hanes Cymru-Lerpwl - os nad hanes cerddoriaeth poblogaidd - yn diflannu cyn bo hir.

Tymor Newydd...

2010-09-27T16:10:00.000-07:00

Dwi'n paratoi am y dosbarthiadau nos cyntaf o'r flwyddyn 'academaidd' yr wythnos yma, ar ól noson cofrestru brysur nos fercher diwetha.

Dwi'n credu gawn ni ddosbarth flwyddyn tri digon iach o ran niferoedd, gyda thri aelod newydd yn ymuno á'r grwp, a'r rhan mwyaf yn cario ymlaen o flwyddyn dau. Ymhlith y rheiny sy'n ymuno á'r dosbarth yw un sydd eisiau ail wneud blwyddyn tri ar ól colli nifer go lew o'i gwersi gyda David Jones y llynedd. Un arall sydd gan TGAU Cymraeg yn barod! a dyn ifanc sydd wedi bod yn defnyddio saysomethinginwelsh fel modd o ddysgu am rhai naw mis, ac sydd bellach yn eitha rhugl.. Anhygoel! a theyrnged i'r cwrs arbennig yna.

Mae pethau ynglyn á'r dosbarth arall (blwyddyn dau) ychydig yn fwy cymhleth. Mae 'na griw ohonynt sydd eisiau ail wneud blwyddyn un (gan bod nhw wedi colli ambell i wersiam resymau gwahanol). Does gen i (na'r Coleg dwi'n credu) problem efo hyn, ond mae'n wneud i mi deimlo mod i wedi methu rhywsut, trwy beidio gweld bod rhai ohonynt yn stryglo cymaint. Diffyg profiad sy'n cyfrifol am hyn mae'n siwr, hynny a'r ffaith mod i'n rhy awyddus weithiau i symud ymlaen yn rhy gyflym. Dwi wedi dweud wrthynt mi fydd 'na gyfle i newid eu meddyliau yn ystod yr wythnosau gynnar, gan mod i'n sicr y fydden ni'n neud cryn adolygu dros yr wythnosau nesa, yn hytrach na gwthio ymlaen yn rhy sydyn.

Llyfr Coginio a Chadw Ty...

2010-09-21T16:00:00.000-07:00

Derbyniais gopi o'r llyfr hynaf i mi ei brynu heddiw, cyfrol o'r enw 'Llyfr Coginio a Chadw Ty', llyfr a argraffwyd gan 'Hughes a'i Fab' o Wrecsam yn 1880. Yn ól y clawr, ysgrifennwyd y llyfr gan 'awdwr' 'Llyfr Pawb ar Bob-peth', sef y llyfr sy'n sail i gyfres S4C 'Byw yn ol y Llyfr', gyda Tudur Morgan a Bethan Gwanas. Rhaid cyfadde mod i heb gweld y cyfres yna eto, er dyna'r rheswm pam es i ar ól dod o hyd i gopi o'r llyfr. Ffindiais gopi ar e-bay, ond cwpl o ddyddiau'n rhy hwyr yn anffodus, ond cynigodd y gwerthwr copi o'r llyfr yma i mi, sy'n eitha debyg ond efo mwy o reseitiau a ballu, yn hytrach na rheolau ar sut i rhedeg ty delfrydol yn ail hanner y 19C.

Mae 'na bennod 'Rheolau a Chyngorion Teuluoedd' yn cynnwys cyngor ar ddillad priodol, sut i ddinistrio 'bugs' (reseit sy'n cynnwys arsenic!), ac un i 'Dyfu gwallt' (olew olewydd, spirit of rosemary, olew nutmeg) trwy rwbio fo ar dy ben pob nos cyn gwely! Ond llyfr reseitiau ydy o yn y bon.

Mae 'na ganoedd o reseitiau, sy'n rhoi argraff o'r math o bywydydd a goginiodd yn y cyfnod, ac mae gan rai ohonynt amcangyfrif o'r cost o gynhyrchu'r pryd hefyd. Rhaid dweud does gen i awydd i flasu sawl ohonynt, pen llo i'w ferwi gyda 'sauce egg' er enghraifft!

Un peth wnaeth fy synnu braidd oedd gweld cymaint o Saesneg ynddo. Dyma lyfr gwbl Cymraeg, ond wrth ymyl misoedd y flwyddyn mae 'na gyfieithiadau Saesneg! Mae 'na lot fawr o enwau Saesneg am fwydydd hefyd (falle nid cymaint o syndod), kidney, mushroom, beans, carrots, sausages, salmon, cod... 'lamb' hyd yn oed, ond dim son am 'gig oen'! Falle mae hynny'n rhoi argraff o agwedd gwahanol at yr iaith yn y cyfnod yna. Roedd yr iaith yn modd o gyfathrebu yn unig i sawl efallai, beth oedd yr ots am fenthyg termau Saesneg i'w gyfoethogi? a'r rheiny heb eu cymraegeiddio chwaith, am selsigen Sausage, nid sosej!

Plas Glyn y Weddw....

2010-09-17T15:29:00.000-07:00

Dyma'r post olaf i mi sgwennu am ein gwyliau bach ym Mhen Lly^n, a ddaeth i ben ychydig o wythnosau yn ól erbyn hyn! Ro'n i eisiau sgwennu pwt am yr oriel hyfryd lawr yn Llanbedrog, sef Plas Glyn y Weddw.
Wnaethon ni ymweled á'r lle ym mis chwefror. Adeg hynny llosgodd tán coed yng nghyntedd y plas Fictorianaidd, a gaethon ni croeso gwresog gan y rhai ar ddyletswydd. Y tro yma gaethon ni'r un un croeso, ond heb y tán, a mwynheuon ni brecwast hamddenol wrth un o fyrddau'r lawnt ffrynt. Mae'r caffi mewn ystafell haul ar un ochr y prif 'ty^', ac mae'n lle hyfryd am baned unrhyw adeg o'r flwyddyn, 'swn i'n dychmygu.
Ro'n i'n awyddus i edrych am lun i brynu er mwyn cofio'r gwyliau y tro yma - mae gennynt gasgliad o brintiau 'argraffiadau cyfyngedig' gan rai o'r arlunwyr sy'n dangos eu gwaith yn yr oriel - yn ogystal a darnau o'u gwaith gwreiddiol wrth gwrs. Yn y pendraw doedden ni ddim yn gallu ffindio darn yr oedden ni'n gallu fforddio, doedd fawr o brintiau at ein dant ar ól yn anffodus, ac mai prynu darn gwreiddiol yn cymryd tipyn mwy o ystyriaeth (a phres!), felly rhaid aros tan y tro nesa.

Gyda'r cloc yn tynnu at hanner y dydd roedd hi'n amser i droi am adre, gyda gwyliau blwyddyn arall ar ben!

Porth Iago..

2010-09-13T15:22:00.000-07:00

yr olygfa o'r maes parcio

Dwi ddim yn cofio ymweled á Phorth Iago cyn yr wythnos diwethaf. Roedd yr enw er hynny yn un cyfarwydd i mi - o arwyddion ffyrdd o amgylch Llangwnadl (rhywle arhosom ni sawl gwaith) mae'n debyg. Dim ond ychydig o filtiroedd yw'r traeth o'r darn distaw 'ma o Ly^n, ac wrth inni yrru tuag ato, cofias seiclo lawr y lón cefn hyfryd 'na, sy'n eich arwain i gyfeiriad Porthor ('whistling sands') a Phorth Iago, ond heb ymweled á'r traethau am ryw rheswm. Y tro hyn roedden ni'n benderfynol o gyrraedd y traeth, ac ar ól mentro lawr y lón tuag at maes parcio'r Ymddiriodolaeth Genedlaethol ym Mhorthor - a chael ein siomi gan yr arwydd 'Dim Cwn'- troi yn ein holau wnaethon ni, a dilyn yr arwydd i Borth Iago, cwta milltir neu ddwy i'r gogledd. Mae 'na lón cerrig yn eich groesawu i gyfeiriad y trai llai 'na, ac yn eich arwain ceir dros y caeau a thrwy fuarth fferm go 'ymarferol'. Gewch chi gyfle gollwng eich ddwy punt i 'flwch gonestrwydd' er mwyn parcio yno trwy'r dydd (digon teg), cyn mentro dros gae arall, heibio i wersyllfa'r fferm ac mewn i 'gae parcio' uwchben i borth bach hardd 'Iago'.

5 o'r gloch a bron pawb wedi gadael

Does dim llwybyr hawdd lawr i'r traeth ei hun, dim ond nifer o lwybrau yn igam ogam eu ffyrdd lawr yr allt serth tu cefn iddo fo, rhybeth sy'n rhwystro rhai ymwelwyr mae'n siwr, ond nodwedd sydd hefyd yn helpu cadw ei gymeriad naturiol arbennig. Treuliom ni wyl y banc hyfryd yna, ond nad oedd y traeth yn orlawn o bell ffordd. Fel Porthor 'drws nesa', mae'n ymddangos bod gan Borth Iago tywod 'unigryw' sy'n neud swn wrth i rywun llithro drosto - wel weithiau! - rhywbeth i neud efo siap y ddarnau o dywod yw hyn o'r hyn a ddarllenais yn rywle dwi'n credu. Deuddydd yn ddiweddar, ar ddydd mercher olaf mis awst, ddiwrnod arall o heulwen dibaid, dim ond cwpl o ddwsin pobl oedd yna, ac erbyn pump o'r gloch dim ond ni a thri arall!
Gaethon ni nifer o ymweliadau i'r dwr, ac er i'r dwr teimlo'n andros o oer i ddechrau, ar ól treulio deg munud ynddo, teimlodd yn ddigon gynnes i aros mewn am hanner awr a mwy. Dyma traeth mi fydden ni'n dychweled iddo tro ar ól tro mae'n siwr.

Traeth Towyn....

2010-09-03T03:03:00.000-07:00

Traeth Towyn, Tudweiliog

O'r hyn dwi'n cofio gefais fy nghyflwyno i Draeth Towyn gan fy nwraig dros chwater canrif yn ól. Dwi ddim yn cofio mynd efo fy rhieni fel plentyn (er mi aethon ni i bron pob cwr o Gymru fach!), ond roedd teulu fy ngwraig yn hoff iawn o'r llecyn bach hyfryd o amgylch Tudweiliog, ac yn aros yna pob haf mewn amrywiaeth o fythynod 'sylfaenol' ond cartrefol. Roedd traethau gogledd Pen Lly^n yn canolbwynt i'w gwyliau nhw - ac yn enwedig Traeth Towyn, un gymharol anghysbell i sawl, ond yn weddol hawdd i'w gyrraedd er hynny.

Pan gyrraeddon ni'r traeth dydd sul, roedd hi'n braf ond yn chwythu'n gryf. Mi brofion ni lli go lew, a chanlyniad yr heulwen ar ein cyrff, a chuddwyd rhywfaint gan effaith oeri'r gwynt. Mi aeth Jill yn y dwr bron yn syth - er mewn wet suit - a rhaid cyfadde wnes i ddim a y ddiwrnod hwnnw, er fentrais mewn nifer o weithiau dros y dyddiau nesaf. Fel y soniais yn y post diwetha, mae'n braf cael siop bach ger y traeth yma - ac un lle gei di ymarfer dy Gymraeg hefyd! - ond diolch byth nad ydy'r lle wedi cael ei dinistrio gan or-ddatblygu, ac mae'r mae's carafannau parhaol yn un fach mewn lliwiau 'naturiol'. A dweud y gwir does fawr o newid i'w gweld ers y tro gyntaf i mi ymweled á'r lle, ac mae'n un o'r traethau hyfrytach dwi'n ei nabod yng y Gogledd o hyd - er eleni roedden ni i ddarganfod y traeth harddaf i ni ymweled ag ef o bosib, ychydig o filtiroedd lawr yr arfordir...

Adre...

2010-09-02T10:51:00.000-07:00

Dyni wedi dychweled o Ben Lly^n heddiw ar ól wythnos o heulwen di-baid.. wel bron, rhywbeth nad oedden ni'n disgwyl o gwbl. Mae gen i bentwr o luniau i bori trwyddynt, a chyn hir wna i bostio un neu ddau yn fan hyn mae'n siwr.

Wnaethon ni siarad á nifer o bobl yn ystod yr wythnos, gan cynnwys Daloni Metcalfe. Dwi wedi siarad efo hi o'r blaen, gan ei bod hi'n ffermio efo ei gwr yn ardal Tudweiliog, ac yn rhedeg maes carafannau uwchben i draeth hyfryd y pentre. Mae 'na siop bychan mewn hen gwt ar ran ymwelwyr i'r traeth, ac roedd o'n braf cael pigo mewn a chael sgwrs yn y Gymraeg efo pwy bynnag oedd yn gweithio yna ar y pryd. Ymddiheurais am fy Nghymraeg 'rhyfedd' i un o'i merched wrth iddi hi ymdrechu i fy nheall un ddiwrnod, ond ymate bodd 'well unrhyw Gymraeg na dim Cymraeg o gwbl' chwarae teg iddi!

Sgwrs arall 'diddorol' gaethon ni ddoe oedd efo rheolwraig y llety lle oedden ni'n aros. Swniodd fel saesnes (ond dwn i ddim), a datgelodd ei bod hi'n byw yn Llithfaen (y pentre drws nesaf i Bistyll). 'The people are very friendly' meddai hi, 'though it's very Welsh, and the old women all have beards....there are some very odd people there, there's been a lot of interbreeding'. Ro'n i bron yn methu siarad, mor gul oedd agwedd y dynes hon. Rhaid cyfadde nad ydwi'n nabod neb o Lithfaen, a fedra i ddim wneud sylw un ffordd neu'r llall amdanynt, ond dwi'n sicr ni ddylsai dynes mewn swyddogaeth o'r fath bod yn son wrth ei chwsmeriaid yn y ffasiwn yma, beth bynnag ei bod hi'n meddwl mewn preifat. Mae gan y cwmni pecyn gwybodaeth hefyd sy'n cyflwyno ymwelwyr i ddiwilliant ac iaith yr ardal, gan cynnwys geirfa craidd ar eu rhan, ac arwyddion dwyieithog ar y safle.

Dweud y gwir dwedais i ddim, ond wnes i adael cerdyn sylw yn dweud.. 'diolch am bobeth, dyni'n sicr o ddychweled cyn bo hir' (gyda chyfieithiad saesneg), a fy enw llawn sy'n edrych yn fwy Cymreig!! Gobeithio wneith hi meddwl ychydig, cyn datgelu ei chulni amharchus at ymwelwyr i'r ardal y tro nesa!?

Diwrnod tu gefn i'r tywysoges...

2010-08-24T12:30:00.000-07:00

Gaethon ni ddiwrnod ardderchog ar fwrdd y North Wales Coast Express dydd Sul, ecscyrsion arbennig o Lerpwl i Gaergybi ac yn ól. Ymunom ninnau á'r trén yn Frodsham, gan bod ffrind fy merch yn dod á ni, ac roedd hi'n aros efo ei nain nid yn bell o fan'na. A dweud y gwir gyda'r tren yn cymryd tua awr a hanner i grwydro o Lerpwl i Frodsham wrth stopio i godi teithwyr o nifer o lefydd ar hyd y ffordd, mi fasa'r trip i Gaergybi wedi cymryd oesoedd!
Gaethon ni banic sydyn wrth weld ffrydiau o stém yn saethu mewn i'r awyr wrth i ni gyrraedd y maes parcio, ond sylweddolais mai stop dyfrio oedd Frodsham, ac roedd gorffwys o chwater awr wedi ei neilltuo yn yr amserlen i lenwi'r injan, ac yn bwysicaf er mwyn gadael i bobl cael siawns camu ar y 'footplate' a chael rhywun tynnu eu lluniau yn fan'na.

Ar ól i ni lwyddo i ffindio ein bwrdd ni, dyna ni'n dechrau ar y darn cyntaf o'r taith, sef y ddeuddeg milltir i Gaer a'n profiad cyntaf o deithio tu gefn i'r Tywysoges Elizabeth. Doeddwn ni ddim yn disgwyl i'r hen leidi mynd cweit mor gyflym a dweud y gwir, ond o fewn dim roedden ni wedi cyrraedd Cymru ac roedden ni'n tarannu trwy'r Fflint, Prestatyn a'r Rhyl (peth da!) tuag at y stop nesaf ym Mae Colwyn. Yn ól y llyfryn a roddwyd i bawb gan drefnwyr y taith, 75mya yw cyflymder uchaf yr injan erbyn heddiw (er mi aeth hi lot gyflymach yn ei hanterth), ond teimlodd yn andros o gyflym yng ngherbydau o'r 1960au. Ro'n i wedi anghofio pa mor braf yw teithio lawr yr arfordir ar y tren, wedi hen arfer á'r siwrne ar yr A55.
Mi wnaethon ni pigo lawr i Landudno hefyd (lle gadawodd nifer o'n cyd-deithwyr) gyda injan diesel yn gwneud y gwaith o'n tynnu ni'n ól i'r jyncsion. Ar ól gorffwys arall a mwy o ddwr i'r injan dechreuom ni ar y darn harddach o'r taith o bosib, tuag at Fangor a'r Pont Britannia wrth cwrs. Gaeth y Tywysoges cyfle arall i 'ymestyn ei choesau' ar y llinell syth dros Ynys Món, cyn arafu i groesi i Ynys Gybi a gorsaf y porthladd.

Mwynheuom ni groesi'r bont newydd i'r dre, cyn crwydro lawr at y 'traeth' a chael paned yn y caffi bach yn ymyl yr Amgueddfa Morwrol.

Clywais dim ond un berson yn siarad Cymraeg yng Nghaergybi, sef dyn ifanc oedd yn siarad á phlentyn bach. Stopiais i'w holi (yng Nghymraeg) am gyfeiraidau i'r prom, a ges i "Sorry I don't live round here" yn ól! Ffarweliais á fo gyda "sdim ots, diolch yn fawr"!

Mi aeth y dwy awr a hanner yn gyflym iawn, a chyn pen dim roedden ni'n ól yn yr orsaf ac ar fwrdd y trén. Gaethon ni siawns i gyfnewid straeon gyda'r pobl ar y bwrdd nesaf ar ól iddynt ail ymuno á'r trén yn Llandudno, ac aeth y taith yn ól yr un mor hwylus á'r un allan, gyda golygfeydd gwych i'w mwynhau pob cam o'r ffordd bron. Un o'r pethau brafiach i mi, ( a rhywbeth wnaeth y genod mwynhau) oedd y siawns i sefyll wrth y drysau, tynnu'r ffenest i lawr a theimlo'r gwynt (o'n i'n mynd i ddweud yn fy ngwallt, ond does gen i fawr y dyddiau 'ma!), rhywbeth na chei di wneud yn aml ar drennau cyfoes.

Diwrnod tu gefn i'r tywysoges.. diwrnod i'r brennin!

Trén Gyflym Arfordir Gogledd Cymru...

2010-08-20T16:23:00.000-07:00

6120 Y Tywysoges Elizabeth yn arwain 'The Dalesman' rhywdro

Dwi'n edrych ymlaen at daith trén dydd sul, un wnes i ddewis fel anrheg penblwydd eleni. Mae'r 'North Wales Coast Express' yn mynd o Lerpwl i Gaergybi yn ystod yr haf, ac hynny o dan bwer injan stém, ac efo set o gerbydau 'traddodiadol' (sef hen!). Mae gen i gof brith o weld injans stém fel plentyn bach yn mynd trwy Borth ar eu ffordd i Aberystwyth). Bwystfilod hudol oeddent i mi, du, budr a swnllyd, ond dwi ddim yn cofio cael y cyfle i deithio ar un ohonynt, ac roedd rheilfyrdd Glannau Mersi hen wedi eu trydaneiddio neu ddiesel-eiddio erbyn y chwedegau. Mi fydd yn wefr felly i fynd ar daith tu gefn i'r 'Princess Elizabeth' sy'n arwain y taith dydd sul, darn o beirianwaith 77oed erbyn hyn! Wnaeth y peiriant arbennig hon torri record yn 1936 trwy deithio'n ddi-stop o Glasgow i Euston (401 milltir) o dan 6 awr. Y diwrnod wedyn dychwelodd y tren yr un mor gyflym i'r Alban, cyflymder ar gyfartaledd o 70mya. Dwi ddim yn disgwyl (o edrych ar amserlen y daith) a fydden ni'n torri record dydd sul, ond gobeithio gawn ni dywydd weddol er mwyn mwynhau'r golygfeydd godidog sydd ar gael ar hyd rheilffordd yr arfordir.

Mi fydden ni'n ymuno á'r tren yn Frodsham ac yn mynd yr holl ffordd i Gaergybi, lle fydden ni'n treulio ychydig o oriau cyn ddychweled ar yr un tren. Wna i bostio ambell i lun yn fan hyn mae'n siwr!

Newidiadau enfawr yn agoshau yng Nghilgwri...?

2010-08-12T14:26:00.000-07:00

Mae'r cynllun mwyaf erioed a roddwyd o flaen pwyllgor cynllunio ym Mhrydain newydd ei basio.
Son ydwi am 'Wirral Waters' y datblygiad anferth mae 'Peel Holdings' (perchnogion presennol yr hen 'Mersey Docks and Harbour Board', a datblygwyr Salford Quays) eisiau gwireddu yn ardal dociau Penbedw a Wallasey.

un o nodweddion y dociau sy'n rhan o'r cynlluniau

Mae'r cynllun yn ei gyfanrwydd yn debyg o gymryd o leiaf 30 o flynyddoedd i gwblhau, sy'n cynnig rheswm i fod yn amheus iawn am y lluniau cyfrifiadurol sydd i'w gweld ar eu gwefan lliwgar. Ond gyda'r caniatad cynllunio newydd ei basio, mae'n rhaid cymryd y peth o ddifri, gan fod lot o bobl wedi buddsoddi llawer o arian i gyrraedd y pwynt hyn. Wrth rheswm mi fydd rhaid i'r cyngor derbyn caniatad gan y llywodraeth am gynllun mor fawr (£4.5 biliwn erbyn hyn), ond gyda swyddi'n andros o brin yn yr ardal (un ddifreintiedig tu hwnt), mi fydd yr addewid o hyd at 20,000 o swyddi newydd (yn ystod y cyfnod o waith adeiladu am wn i) yn ddadl cryf yn ei blaid.

Lerpwl o ddociau Cilgwri

Dwi ddim yn sicr be dwi'n meddwl amdano fo a dweud y gwir. Dwi'n cofio'r dociau'n fwrlwm o weithgareddau (er ar eu lawr oeddent adeg hynny mae'n siwr), a hyd yn oed 'shunters' stem yn rhannu'r pontydd siglo a cheir Yn sicr mae 'na rannau helaeth o'r dociau sy'n dawel iawn y dyddiau 'ma, ac mae'n rhaid wneud rhywbeth gyda nhw. Ar y llaw arall mae 'na longiau yn dod trwyddyn nhw o hyd, ac mae 'na awyrgylch arbennig o'u hamgylch, rhywbeth a gollir yng nghynlluniau 'Peel Holdings'.

Mi fydd 'na lot o drafodaethau mae'n siwr cyn i'r dyddiad dechrau presennol (rhywbryd yn 2012), felly mi fydd hi'n cyfnod diddorol iawn yng Nghilgwri....

Taith i Lerpwl...

2010-08-01T06:17:00.000-07:00

Pier Head Lerpwl o fynediad y Doc Albert
(Yr amgueddfa yw'r adeilad onglog i'r chwith i gloc yr adeilad Liver)

Mi aethon ni draw i Lerpwl p'nawn ddoe, yn rhanol er mwyn, chwilio am sofa newydd, ond hefyd i ffeindio rhywle i gael te. Roedd canolfan siopa Lerpwl One yn fwrlwm o siopwyr yn ogystal ag ambell i griw yn dathlu parti iár, ac roedd y rhan mwyaf o'r bwytai'n llawn dop, gyda tagfeydd yn ymestyn o ddrws ambell i un. Mi benderfynom maes o law cael blas ar fwydydd 'cadwyn bar nwdl' Wagamama, a chawsom ein plesio gan y gweinu ardderchog, a'r bwyd blasus. Yr unig peth nad oedden ni'n cyfarwydd gyda fo, oedd y ffaith mi ddaeth ein cyrsiau ar brydiau gwahanol. Gaethon ni ein rhybuddio am hyn wrth archebu i fod yn deg, ac roedden ni'n bwriadu rhanu'r bwydydd beth bynnag felly doedd dim ots.

Ar ól gorffen mi aethon ni am dro lawr i'r Pier Head a'r Doc Albert, i weld sut mae'r gwaith yn mynd yn ei flaen ar adeilad newydd Amgueddfa Lerpwl. Ni fydd yr Amgueddfa ar agor tan 2011, ond mae'r adeilad bron wedi ei gorffen yn ól ei golwg, felly edrychaf ymlaen at ymweled á hi y flwyddyn nesa.
Mae glannau'r afon yn Lerpwl wedi eu trawsnewid yn llwyr dros y flynyddoedd diwetha, ac maen nhw wir gwerth eu gweld, yn enwedig ar noson braf yr haf!

Hwyl fawr Lance....

2010-07-25T05:37:00.000-07:00

Armstrong yn ei Tour de France olaf?

Fel rhywun sy'n ymddiddori mewn gwylio nifer o gampau (y rhai arferol am wn i: pél-droed, rygbi, tenis, mabolgampau ac ati), does dim ond un gamp gallwn i ddweud fy mod i wedi profi mewn ffordd cystadleuol go iawn - er dim ond ar ffon isaf yr ysgol. Beicio yw'r gamp arbennig honno, ac uchafbwynt y byd beicio wrth reswm yw'r Tour de France. Mae 'na sawl camp arall ar gefn beic erbyn hyn (beicio mynydd, bmx ac ati) ond does gan yr un ohonynt yr un ramant neu burdeb yn fy mharn i, sef cystadlu i deithio cyn belled á phosib mor gyflym á phosib. Wrth gwrs mae enw'r camp wedi cael ei lluchio trwy'r baw dros y flynyddoedd, gyda amheuon ynglyn á'r defnydd o gyffuriau anghyffreithiol yn parhau o hyd (er mae'r un amheuon yno yn bodoli y sawl camp arall hefyd), ond mae 'na un enw wedi gwneud mwy na neb i godi proffeil y camp yn y flynyddoedd diweddar, yr enw hwnnw wrth gwrs yw Lance Amstrong.

Dwi'n cofio gwylio rhaglenni sianel 4 am hynt a helynt 'Le Tour' yng nghanol y nawdegau, pan oedd Armstrong ar gychwyn ei yrfa proffesiynol. Dwi'n cofio clywed son am ei iechyd yn ystod 96, y flwyddyn darganfodwyd cancer yn un o'i geilliau. Roedd y cancer wedi ymledu i'w ysgyfaint a'i ymenydd erbyn iddo fo gael ei ddarganfod, ac yn ól y prognosis cyntaf nad oedd debygrwydd ohono fo oroesi'i cyflwr. Diolch byth gafodd ei farn ysbyty arall a'i drin yn llwyddianus, y gweddill wrth gwrs yw hanes erbyn hyn. Mi lwyddodd Armstrong dod yn ól yn gryfach byth, cyn mynd ymlaen i ennill Le Tour saith waith yn canlynol, record sy'n debyg o barhau am flynyddoedd maith. Ar ól ymddeol mi ddaeth o'n ól unwaith eto, y tro yma'n bennaf er mwyn ymgyrchu dros ei elusen cancer. Mi lwyddodd i ddod yn drydydd yn y Tour y llynedd (siomedigaeth iddo fo mae'n siwr) ac roedd o wedi addo wneud yn well eleni. Yn anffodus mi wnaeth o ddisgyn oddi ar ei feic yn ystod ymweliad cyntaf y taith i'r mynyddoed eleni, digwyddiad a gostiodd o ormod o amser, ac roedd rhaid iddo rhoi'r gorau i unrhyw obaith o ennill.

Ta waeth, mi fydd heddiw diwrnod olaf Lance Armstrong yn y peleton, ac mi fydd o'n sicr o dderbyn hwyl fawr go arbennig gan y Ffrancwyr, genedl sydd wir yn gwerthfawrogi eu beicio.

pethau gwaith-coedaidd...

2010-07-18T15:51:00.000-07:00

Ges i gwpl o lyfrau bach ail law'r wythnos yma, un a glywais amdano trwy sgwrs 'twitter' digwydd bod!

Gafodd 'Termau Gwaith Coed' ei gyhoeddi yn 1966, ar ran ysgolion cyfrwng Cymraeg mae'n debyg. Geiriadur bach ydy o mewn gwirionedd llawn y fath o eiriau fasai rhywun yn defnyddio tra drin coed, a nifer ni allwn i byth yn dychmygu defnyddio yn y maes arbennig hwn 'chwaith - requisition?!

Ta waeth, cracr o lyfr ydy o, ac un fydda i'n cadw yn y gweithdy a defnyddio wrth i mi fynd o gwmpas fy ngwaith pob dydd.
Yfory, er enghraifft mi fydda i'n torri 'uniadau cynffonog', yn hytrach na 'dovetail joints', ac yn defnyddio fy 'llif dyno, gordd a chy^n'. Fydda i'n ceisio peidio anadlu ormod o lwch llif wrth dorri'r derw hefyd!

Y llyfr bach arall (ond nid cweit mor fach), yw un a gafodd ei gyhoeddi gan Gwasg Prifysgol Cymru yn 1991 (dwn i ddim os mae o dal mewn print) am hanes y ddresel Cymreig. Fel saer dodrefn, dyma lyfr llawn gwybodaeth diddorol iawn. Mae'r ddresel yn cael ei ddilyn o'i wreiddiau, hynny yw'r cypyrddau deuddarn a thridarn. Ond dylanwad dodrefnyn o'r cyfandir oedd y ffurf a fasen ni'n adnabod fel dresel Cymreig, steil a ddaeth draw i ynysoedd Prydain ar ól ailsefydlu'r brenhiniaeth Lloegr ym 1660. Mae'r enw 'dresser' (a newidiodd i 'ddresel' mewn rhannau o Gymru, er defnyddwyd 'dreser' neu 'seld' mewn rhannau eraill) yn dod o'r Ffrangeg 'dressier', ac yn adlewyrchu diben y ddarn, sef 'dress' neu drin bwydydd cyn iddynt cyrraedd y bwrdd. Llyfr llawn lluniau o hen ddreseli, sawl ohonynt o San Ffagan.

Hanes Mewnfudwyr Lerpwl...

2010-07-13T16:30:00.000-07:00

Mi brynnais llyfrau echddoe gyda'r tocyn llyfr hael a gefais gan myfyrwyr y dosbarth nos. Ar ól peth amser yn pori silffoedd Waterstones, penderfynais ar lyfr hanes o'r enw 'Liverpool 800', a gafodd ei gyhoeddi yn 2007 ar benblwydd 800 Lerpwl, a ges i ddigon yn weddill am lyfr bach am pensaerniaeth y ddinas hefyd. Rhaid cyfadde dwi'n ymddiddori mewn hanes lleol, a phob tro dwi'n ffeindio fy hun mewn siop llyfrau, gaiff fy nennu at y casgliadau o lyfrau am y pwnc (chi'n gwybod, y rhai llawn hen luniau o drefi yn eu hanterth, neu o dlodi eu hanffodusion canrif neu fwy yn ól), neu hen fapiau'r Arolwg Ordanans, sy'n dangos patrymau datblygiad ein dinasoedd a threfi.

Ymhlith yr holl tudelannau, ffindias (ar ól ei brynu hefyd!) pennod am hanes yr holl mewnfudwyr sydd wedi lliwio hanes Lerpwl dros y canrifoedd, gan cynnwys wrth rheswm darn am Gymry Lerpwl. Gafodd y Cymry enw weddol da fel gweithwyr yn ól y son, a phobl parchus a sobr fel y cyfriw (wrth gwrs dani'n son am ystrydebau yn fan hyn), yn enwedig o gymharu i'r Gwyddelod truan, a ddiodefodd lot mwy o ragfarn er gwaethaf bod yn 23% o boblogaeth y ddinas ar un adeg! Oherwydd diffyg Saesneg rhan helaeth o'r Cymry 'dwad', roedd tueddiad iddyn nhw gweithio i Gymry eraill, hynny yw Cymry oedd wedi bod yn y ddinas peth amser. Mi ddoth nifer sylweddol o weithwyr amaethyddol i dreulio eu gaeafau yn gweithio yn stordai y dociau, nifer ohonynt yn cael eu rhedeg gan Gymry. Roedd 'na asiantaeth arbennig yn Lerpwl ar ran genethod o Gymry, er mwyn dod o hyd i waith iddynt, gyda nifer yn mynd i weithio mewn tai y Gymry 'sefydlog'.

Wrth gwrs chwaraeodd y capeli rhan mawr yn y proses o helpu Cymry setlo, ac efo tua 90% ohonynt yn mynychu capel neu eglwys yn 1873 (63% trwy cyfrwng y Gymraeg), mae'n hawdd anghofio eu cryfder a dylanwad (ni fynychodd cymaint o Wyddelod yr eglwysi Catholig hyd yn oed!) . Yn ól un adroddiad, ar ran y Cymry newydd cyrraedd cynhalwyd yr eglwysi Cymreig oedfeydd yn y Gymraeg. Roedd Cymry sefydlog y ddinas yn awyddus i gefnogi ymdrechion y rhai newydd dod i wella eu Saesneg, ac roedd defnydd o'r iaith fain yn rhywbeth i anelu ato, ynghyd á chadw'r traddodiadau Cymraeg yn fyw. Digon teg am wn i, a gyda chymaint o Gymry Gymraeg 'ar gael' prin a welwyd hynny'n bygythiad i'w hiaith. Cofiwch, doedd dim rheol iaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol hyd yn oed yn ól yn y 1930au (y tro diwetha cynhalwyd yr wyl ar Lannau Mersi), ac roedd 'na lawer o Saesneg i'w glywed ar y llwyfan adeg hynny.

Ond digon am Gymry Lerpwl, mae hanes y ddinas yn cynnwys mewnfudwyr o bedwar ban byd, a gafodd sawl ohonynt triniaeth llawer gwaeth na hyd yn oed y Gwyddelod. Mae'n amhosib anghofio'r cysylltiadau cywilyddus á cheiswasiaeth a ddaeth a sawl o Affrica a'r Caribi i Lerpwl, ac mae gan Lerpwl un o gymunedau Sieniaidd hynaf Ewrop, a sefydlwyd yng nghanol y pedwaredd canrif ar bymtheg. Erbyn heddiw mae'r rhan mwyaf yn ymfalchio yn y diwylliannau gwahanol sydd wedi creu'r ddinas. Yn 1851 roedd 50% o boblogaeth y dinas wedi eu geni tu allan i Lerpwl, sy'n tystiolaeth o symudiad enfawr o bobl. Gyda'r ffasiwn symudiadau ddaeth tlodi enbyd, gyda disgwyliad oes i ferched yng nghanol Lerpwl cyn lleiad a 19, a 26 i ddynion, ffigyrau dychrynllyd o isel.

Mae'n ddrwg gen i, mae hyn yn troi mewn i draethawd (drwg).. felly wna i orffen!

(Gyda llaw, eiliadau cyn i mi gyrru y post hwn, sylweddolais ro'n i wedi defnyddio 'poeri' yn lle 'pori' yn yr ail brawddeg! Wps... fasai hynny wedi swnio'n ofnadwy!)

Enwau...

2010-07-09T12:38:00.000-07:00

Daliais i gip o'r rhaglen 'Coast' heno, oedd yn dilyn arfordir creigiog Cernyw y tro yma. Wrth i'r cyflwynwraig son am y creigiau cythreulig o beryglus 'The Manacles' (man poblogaidd iawn efo nofwyr tanddwr oherwydd nifer o longdrylliau), soniodd am yr eglwys yn y pentref cyfagos oedd y rheswm dros enw y creigiau. Mae gan yr eglwys meindwr sy'n weledig o'r mór, ac yn defnyddiol felly i longiau wrth hwylio hebio i'r peryglon creigiog. Enw Cernyweg y creigiau yw 'Maen Eglos' (Maen Eglwys), a llygriad o hwnnw yw'r fersiwn Saesneg wrth rheswm. Wrth gwrs mae ystyr yr enw Saesneg yn gweithio yn y cyd-destun yma, gan fod peryglon y creigiau yn rhwystro cwrs llongwr yn yr un modd a fasai 'gefynnau' (manacles) yn rhwystro taith person.

Gefais fy atgoffa o'r enw Cymraeg Yr Eifl, sydd wedi ei bastardeiddio i 'The Rivals' dros flynyddoedd lawer. Mae sawl ymwelwr yn meddwl (wrth rheswm) bod y cystadleuaeth rhwng y tair pig ar ran uchder yw gwraidd yr enw, ac yn methu anwybyddus yn aml iawn am yr enw 'gwreiddiol/Cymraeg' a'i ystyr. Dweud y gwir ro'n i'n anwybyddus o'i ystyr tan i mi gael cip ar Wikipedia a gweld ystyr y gair 'gafl', sef 'fforch' neu 'stride' (yn ól y gwefan hwnnw)

Pethau diddorol (a dadleuol mae'n siwr) yw enwau!

Ynys Món...

2010-07-04T09:56:00.000-07:00

Mae'n ychydig o flynyddoedd ers o'n i ar Ynys Món, ond aethon ni ddoe am ginio ym Mhiwmaris efo'r teulu er mwyn dathlu penblwydd fy Mam. Roeddent yn aros ar yr Ynys am ychydig o ddyddiau mewn gwesty o'r enw Neuadd Lwyd nid yn bell o Bennmynydd. Am leoliad! Mae'r Neuadd (hen reithordy) yn edrych yn hyfryd iawn, gyda golygfeydd godidog tuag at y tir mawr ac Eryri o lawnt y ffrynt.

Mi aethon ni i fwyty 'eidalaidd' ym Mhiwmaris 'DaPizza' (neu rhywbeth felly) lle gaethon ni pryd o fwyd blasus iawn. Ro'n i wedi anghofio pa mor hyfryd oedd y dref castellaidd, a ches i fy synnu i glywed bach o Gymraeg ymhlith holl fwrlwm strydoedd un o leoliadau drytach y Gogledd!

Ar ól dro ar y prom ac i lawr y pier, wnaethon ni dod o hyd i gaffi am baned sydyn, cyn cael ein arwain lawr lonydd culion at Neuadd Lwyd, lle roedd aelodau eraill o'r teulu wedi cyrraedd.

Diwrnod braf, ar wahan i'r tagfa erchyll ar y ffordd allan ger Llanelwy.

Dim Mynediad...

2010-06-29T16:11:00.000-07:00

Pe taset ti i yrru'r holl ffordd ar draws arfordir gogleddol penrhyn Cilgwri o un gornel i'r llall, hynny yw o New Brighton i Hoylake mwy neu lai, mi fasai milltir olaf dy daith yn dy arwain lawr Stanley Rd, heol hollol syth llawn tai crand sy'n ffinio naill ai'r traeth neu cwrs golff y Royal Liverpool.

A dyma fydd diwedd dy daith, llidiart efo arwydd 'Dim mynediad' yn ei ganol. Wrth rhoi'r ci yng nghefn y car ychydig o ddyddiau yn ól tynnais y llun hwn ar ól gweld y peth (am ryw rheswm) fel rhyw rhybudd i beidio mentro i'r wlad arall 'na dros yr aber! Mae'r person sydd wedi gadael ei gar yn sbio dros y tywod fel pe tasai o'n pendroni am be i wneud nesa er mwyn cyrraedd ochr arall yr aber! (wel yn fy nychmynyg - mae'n debyg dim ond mwynhau'r golygfa ydy o). Welais i ryw arwyddocad yn yr arwydd 'parth di-alcohol' hefyd, fel rhyw gyfeiriad i'r oes a fu, pan oedd Cymru (wel ardaloedd ohoni) yn lle 'sych' pob dydd Sul, adeg dwi'n gallu cofio - jysd!

Gyda Ffynongroyw dim ond pum milltir o fan hyn (red rocks yw enw'r llecyn creigiog yma) does dim syndod caiff ambell i ymwelydd eu clywed yn synnu am ddiffyg bont neu 'causeway' i'n cysylltu á Chymru fach. Dwi'n cofio tua hugain mlynedd yn ól darllen am gynllun arfaethedig i godi llinell rheilffordd dros yr aber. Ond nid cynllun er mwyn hybu economi y Gogledd oedd hwnnw, yn hytrach ffordd o agor i fyny farchnad tai ychwanegol i gymudwyr Glannau Merswy, yn ól proses o 'ymgynghori' aeth yn ei flaen ar y pryd. Mewn gwirionedd 'breuddwyd gwrach' oedd y cynllun, a dwi heb glywed son amdano ers hynny.

Ta waeth mae'n lleoliad hyfryd, sy'n cynnig golygfeydd ysblenydd ar ddiwrnod braf, gan cynnwys ynysoedd Hilbre, bryniau Sir y Fflint, Y Carneddau a'r Gogarth.

Y Gymraeg mewn ysgolion cyfrwng Saesneg...

2010-06-25T10:43:00.000-07:00

Glywais sgwrs diddorol ar raglen Beti a'i Phobl ddoe, gyda athrawes Cymraeg o'r enw Julia Burns - hogan o Gaerdydd o dras Gwyddelig. Roedd hi'n cashau'r Cymraeg yn yr ysgol, ond ar ól teithio ychydig a theimlo hiraeth dros ei mamwlad, penderfynodd dysgu'r iaith ar ól dychweled, a threulio ei gyrfa yn dysgu'r iaith (fel ail iaith) mewn ysgolion. Pwynt diddorol a gododd yn ystod y sgwrs oedd: ai wneud mwy o ddrwg i'r iaith yn y tymor hir yw gorfodi disgyblion ysgolion cyfrwng Saesneg dysgu'r Gymraeg? Mae Julie Burns, sydd gan profiad eang yn y maes, yn sicr nad ydy hi o les i'r Gymraeg (yn y broydd di-Gymraeg) i'w gorfodi nhw i'w wneud, ac mi fasai dysgu plant rhagor am hanes Cymru - a thrwy hynny codi ymwybyddiaeth - yn wneud mwy o fudd. Mae hi'n credu bod sawl disgybl yn gadael ysgol gyda chasineb pur at yr iaith oherwydd gwneud Cymraeg yn yr ysgol. Mae dechrau dysgu iaith yn unarddeg oed yn rhy hwyr o lawer beth bynnag meddai hi, ac mi fasai'n wneud mwy o synnwyr i roi'r arian mewn i ddysgu'r Gymraeg i blant iau yn yr ysgolion cynradd.

Dwi'n gwybod pa mor annodd yw dysgu iaith i oedolion brwdfrydig erbyn hyn, ni faswn i'n dechrau dychmygu pa mor annodd yw hi i ddysgu iaith i blant yn eu harddegau heb iot o frwdfrydedd ( a lot arall ar eu meddyliau!). Wrth gwrs mi fydd 'na ambell i eithriad, fel y dysgwyr o ysgolion cyfrwng Saesneg ein bod ni'n eu clywed yn ennill gwobrau yn Eisteddfod yr Urdd, ond tybed be ydy'r canran o bobl sy'n cael eu dennu at yr iaith trwy'r gwersi 'gorfodol' 'na?

Diwedd y daith...?

2010-06-22T15:59:00.000-07:00

Enw un o'r rowndiau yn ein cwis diwedd y tymor oedd 'Cymru - Glannau Merswy', hynny yw unrywbeth yn ymwneud á'r cysylltiadau agos rhwng Gogledd Cymru a Glannau Merswy. Un o'r cwestiynau oedd pryd codwyd y bont ffordd cyntaf dros y Dyfrdwy yn Y Fferi Isaf (Queensferry)?
Yr ateb oedd 1897, blwyddyn Jiwbili diamwnt y Frenhines Victoria, ac o'r dathliad hwnnw daeth enw'r bont, a'r un las a ddilynodd yn y 1920au.
Yn ystod fy ymchwil des i ar draws y llun gwych yma o'r bont tól gwreiddiol gyda'r cwch fferi'n aros am gwsmeriaid. Dwn i ddim os parhaodd y gwasanaeth fferi am gyfnod ar ól i'r bont agor. Yn sicr, gyda'r bont yn codi tól i'w defnyddio, gallai fferi o leiaf trio cystadlu trwy gynnig prisiau is na thól y bont, am gyfnod o leiaf...falle? Ond maes o law gaeth yr hen gwch ei suddo yn y fan a'r lle, a llosgwyd darnau o'i sgerbwd ar da^n bwthyn lleol am flynyddoedd i ddod yn ol y hanes.

Cwch Y Fferi Isaf, diwedd y daith?

Mae'n anhygoel wrth edrych ar y llun i feddwl am y cynlluniau presennol (dadleuol) i yrru traffordd dros yr afon yn yr un lleoliad mwy neu lai, pont a fasai bod y pedwaredd un i gael ei chodi yna mewn cyfnod o dipyn mwy na chanrif!

Thomas Brassey....pwy?

2010-06-19T15:49:00.000-07:00

Wnes i ddysgu rhywbeth newydd am yr ardal yma heddiw - ond yn hollol ddamweiniol! Wnes i sylwi ar arwydd gwybodaeth wrth ymyl y bont yn Saughall Massie (pentre cwpl o filtiroedd o fa'ma) ychydig o flynyddoedd yn ól, ond ro'n i heb stopio i edrych arno erioed, er mod i'n gwibio hebio iddo fo bron pob yn ail dydd. Meddyliais ro'n i'n gwybod be oedd arno fo a dweud y gwir. Yn 2006 darganfodwyd - tra adeiladau ffordd osgoi - hen adfeilion pren. Yn ól y dyddio carbon a berfformwyd arnynt, cymysgedd o dderw yn dyddio yn ól i dua 2500 c.c. a phren onnen o dua 800c.c. Tystiolaeth o ryw strwythyr cynnar oedd y rheiny, yn ól yr arbennigwyr, pont mwy na thebyg, a meddylias a godwyd y 'plac' i ddynodi hanes y darganfyddiad yna.

Pont Saughall Massie a'i phlac

Ond hollol anghywir y roeddwn i! Plac i ddathlu gwaith contractwr o beirianydd Thomas Brassey ydy o, boi wnaeth codi ei bont cyntaf yno yn 1829, cyn symud ymlaen i fod yn un o beirianwyr sifil mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed. Erbyn 1870, ei gwmni o wedi adeiladu 5% o holl reilffyrdd y byd, gan cynnwys pontydd di-ri (Trawsbont Cefn-Mawr ger Wrecsam yn eu plith), ac yma yn Saughall Massie cododd ei bont gyntaf un!

Pont fach ydy o, ac un ro'n i heb edrych arni'n fanwl tan yr wythnos yma wrth i mi stopio wrth ei hymyl.

Codwyd y bont fel rhan o gynllun i wella ffyrdd a sychu corsydd yn ngogledd Cilgwri, a thrwy hynny dod á'r ardal o dan y gyfraith, oedd adeg hynny'n dal i loches i ladron glan y mór, a arferai gynnau goleuadau er mwyn dennu llongiau tuag at y traeth.
Un o gyffuniau Caer oedd Brassey yn wreiddiol, a symudodd i Benbedw i sefydlu ei fusnes ar ól prentisiaeth fel arolygwr. Cyfarfodd o á Thomas Telford tra weithio ar yr A5 rhwng Yr Amwythig a Chaergybi, rhywun mae'n siwr a gafodd dylanwad arno fo.

Y peth wnaeth fy synnu i wrth ddarllen y plac yno, a'r holl stwff ar y we er mwyn sgennu'r post 'ma, oedd ro'n i heb dysgu gair amdano fo tra yn yr ysgol... mae'n annodd coelio! O feddwl wrth gwrs, mae 'na stryd di-nod ym Mhenbedw (lle oedd cyfnither ngwraig yn byw am sbel) o'r enw Brassey St. ond doeddwn i erioed wedi wneud y cysylltiad. Erbyn hyn, pob tro dwi'n gyrru dros y bont 'na, wna i feddwl am y boi a gododd hi, a'i gampau peiriannol dros y byd i gyd!

Dysgwr newydd ym Mhangor....

2010-06-11T14:52:00.001-07:00

Mae'n ymddangos bod Cymdeithas yr Iaith yn gandryll nad yw prifathro newydd Prifysgol Bangor yn medru'r Gymraeg. Mae'n hawdd cydymdeimlo efo'r safbwynt yma, gyda'r Prifysgol yng nghanol un o gadarnleoedd y Gymraeg. Dwi'n darllen bod Bwrdd yr Iaith wedi bod yn ymchwilio i weld os mae'r penderfyniad yn mynd yn erbyn oblygiadau cyfreithiol y Prifysgol, ond does gynnon nhw fawr o obaith o newid y penderfyniad presennol, dim ond newid polisi i'r dyfodol.. o bosib.

Gwyddel o Felffast yw'r boi sydd wedi ei benodi, rhywun yn ol pob son sydd wedi wneud lot i hybu defnydd o'r Wwyddeleg tu fewn i'w Brifysgol presennol: Maynooth. Yn ól Bangor mae o wedi addo mynd ati i ddysgu'r Gymraeg, ond fel dyni i gyd yn gwybod mae'n haws dweud na wneud, ac mi fydd hi'n sbel go hir cyn iddo fo ddatblygu ei sgiliau ieithyddol i safon digon dda i weithredu ynddi o ddydd i ddydd yn ei swydd newydd.

Ond wrth gwrs, mae dysgwyr yn gallu bod ymhlith y rhai gyda agwedd mwyaf brwdfrydig at eu ieithoedd newydd! Pwy sy'n gallu anghofio Mr Brunstrom, a enillodd glod yr Orsedd dros ei safbwynt ynglyn á'i iaith mabwysiedig. Gallai'r Athro Hughes (y pennaeth newydd) bod yr un mor weithredol dros y Gymraeg a'r cyn-brifgwnstabl efallai, a gallai o weld mwy o werth yn iaith brodorol cartref ei Brifysgol newydd na'r rheiny sydd wedi ei benodi. Mae un peth yn sicr, mi fydd na o leia un ddysgwr newydd ym Mhangor erbyn mis Medi....

Cymhlethdodau Cwpan y Byd....

2010-06-09T15:37:00.000-07:00

Wel mae'r wlad yn decharu cael ei boddi o dan fór o faneri San Sior. Ochr yma y ffin fasai rhywun yn ei disgwyl hynny, ond mae rhai pobl wedi mynegi eu siom ar weld cymaint ohonyn nhw'n chwifio yng Nghymru, ac ar werth mewn siopau ac ati. Dwi ddim yn gwybod be' i wneud am hyn a dweud y gwir. Dwi'n swnio fel Sais i bob pwrpas, dwi'n byw yn Lloegr a ges i fy ngeni yma. Er nad ydwi'r fath o berson i wneud sioe mawr o gefnogi tím pel-droed, pe taswn i i fyw yn ddigon hir i weld Cymru llwyddo i gyrraedd rowndiau terfynol cwpan y byd, mi faswn i'n sicr o godi ambell i faner Cymru i ddathlu'r ffaith, sdim ots lle yn y byd ro'n i'n byw ar y pryd.

Wrth gwrs mae pawb yn disgwyl i Loegr cyrraedd o leiaf y chwateri, ac mi fasai unrhywbeth llai yn arwain at y boi Fabio 'na yn derbyn 'pay-off' mawr a theimlo'r gwynt ar ei ól. Dwi ddim yn dymuno gweld Lloegr yn gwneud yn ddrwg yn y cystadleuaeth, ond does fawr o ots gen i os maen nhw'n llwyddo neu beidio chwaith. Mi fasai rhai pobl yn gweld yr agwedd hynny'n rhyfedd fan hyn yn Lloegr, a fi gyda hawl perffaith i gefnogi un o ffefrynau y cystadleuaeth, ond yn dewis peidio. Ond mewn gwirionedd nid dewis ydy o. Dwi ddim yn teimlo owns o angerdd dros dimau Lloegr, nid baner fi yw'r baner coch a gwyn. Pe tasai Loegr i gwympo mi fasai'r rhan mwyaf o faneri diflannu dros nos mae'n debyg ( yn enwedig y rhai yng Ngymru!), a gallai hynny gwneud pethau'n well i'r rhai sy'n cael eu gwylltio gan y Saeson yng Nghymru yn dangos eu lliwiau.

Yn anffodus mae gynnon ni 'aduniad teuleuol' nos sadwrn, a ga i fy ngorfodi i wylio gem cyntaf Lloegr mewn cwmni criw o gefnogwyr lloegr frwdfrydig (sefyllfa hunllefus!). Mi fydd rhaid i mi ganolbwyntio ar safon y peldroed, tra gobeithio mi fydd yr Unol Daleithiau yn chwarae yn weddol, er mwyn i mi sylwi ar ambell i symudiad da ganddynt, a nad ydy Rooney ar dan!

Ta waeth fydda i'n prynu llyfr gan Y Lolfa o'r enw 'Cwpan y Byd' (gwelir uchod) a'i osod ar y bwrdd coffi, ac yn dweud pethau fel 'Dwi'n jysd gobeithio gwylio pél-droed o safon da, sdim ots pwy sy'n chwarae'....

Rhoi Cynnig ar Drydar......

2010-06-05T17:21:00.000-07:00

Ar ól cael ffón newydd yn ddiweddar, penderfynais roi gynnig ar y teclyn 'Twitter' sy'n rhan o feddalwedd y ffón yn barod. Does gen i fawr diddordeb yn y fasiwn rwtsh mae'r rhan mwyaf o bobl (a dwi'n cyfri fy hun yn y grwp yma wrth cwrs) yn 'trydar' a dweud y gwir, ond fel unrhyw dechnoleg newydd, dwi'n awyddus i weld y posibiliadau o'i defnyddio i wella fy Nghymraeg. Es i ati felly i ddod o hyd i 'Twittwyr' sy'n trydar yn y Gymraeg, a des i o hyd i restr go hir ar flog Metastwnsh. Y problem yw wrth cwrs mae nifer ar y rhestr naill ai wedi rhoi'r gorau i drydar erbyn hyn, neu'n drydar yn Saesneg yn bennaf. Ta waeth, mae gen i lond ffón o 'tweets' gan 'Golwg360' a chanlyniadau Steddfod yr Urdd. Mae ambell i berson ro'n i'n eu dilyn wedi codi braw arnaf erbyn hyn, ac wedi cael eu dileu oddi wrth fy rhestr. Roedd un boi'n trydar bob yn ail munud bron (i gyd yn Saesneg) felly ges i wared ohono fo y bore 'ma - mae eisiau bywyd arno fo.

Mae'r temtasiwn wrth cwrs yw i ddilyn pobl enwog, ac mae sawl yn mwynhau ei wneud. Mae gan Stephen Fry rhyw filiwn a hanner yn ei ddilyn eerbyn hyn. Rhaid cyfadde dwi'n dilyn Cerys Matthews, a dwi newydd ychwanegu Rob Brydon - jysd gan fy mod i wrth fy modd ag yncl Bryn.

Felly os ti'n trydar yn y Gymraeg, rhoi wybod i mi os gweli di'n dda...

TIR newydd.....

2010-06-04T16:25:00.000-07:00

Mi wnes i dderbyn copi o brosiect newydd Cerys Matthews y bore 'ma, sef 'TIR', casgliad o hen ganeuon Cymraeg a ffotograffiau o gefn gwlad Ceredigion. Mae'n casgliad ardderchog, sy'n cynnwys fersiwn tri pennill o'r anthem genadlaethol! yn ogystal a sawl ffefryn arall. Mae 'na 17 cán ar y CD, gyda'r crynoddisg ei hun tu mewn i glawr blaen llyfr bach (faint CD), sy'n cynnwys y geiriau, eu cyfieithiadau a hanes y caneuon hefyd. Ymhlith geiriau y caneuon mae 'na ffotograffiau o hen Sir Benfro yn bennaf, ac mae nifer o'r cymeriadau yn y lluniau yn gyn-deidiau/neiniau i Cerys Matthews, sy'n rhoi naws personel iawn i'r holl waith. Ar ran y caneuon mae Cerys wedi myn d amdani i roi ei stamp unigryw ei hun arnynt (be arall fasen ni'n ei ddisgwyl!). Mae 'na ambell i gán digyfeiliant bron a bod, tra bod y rhan helaeth yn ddigon syml eu naws. Dwi'n hoffi clywed y rhai sy'n cyfarwydd fel caneuon i gorau meibion (er enghraifft) yn cael ei torri lawr i'r 'asgyrn noeth', ganeuon gwerinol syml. Mae Cerys Matthews yn arbennigwraig am wneud hyn, ac efo 'TIR' mae hi wedi rhoi casgliad gwych iddyn ni i drysori am flynyddoedd i ddod.

Mae copiau wedi eu harwyddo ar gael o 'Earthquake' fel arfer, paid oedi!

Cotwmopolis...

2010-06-04T00:47:00.000-07:00

Tu fewn i Theatr y Cyfnewidfa Brenhinol, Manceinion

Gaethon ni bedair awr ar hugain go ddrud ym mhrif ddinas y gogledd gorllewin (yn ól rhai!), sef y cotwmopolis ers talwm - Manceinion. Arhosom ni yng Nghwesty'r Midland, hen westy'r gorsaf trén sydd bellach yn ganolfan cynhadleddau 'Manchester Central' (y GMex yn gynt). Roedd o'n braf cael mwynhau ychydig o foethusrwydd, ac hynny mewn calon dinas cyffrous a bywiog fel Manceinion. Mae'n sbel ers i ni dreulio amser yna, a'r tro yma gaethon ni gyfle i ymweled á nifer o'r atyniadau amlwg, megis yr olwyn mawr yng nghanol y ddinas a'r Royal Exchange Theatre. Mae'n chwater canrif ers i ni weld Julie Walters mewn drama yn y theatr anhygoel yma, sy'n fel llong ofod yng nghanol y pensaerniaeth ffug clasurol yr hen gyfnewidfa cotwm - llawr masnachu mwyaf y byd yn ei anterth. Os ti'n sbio tuag at y to, gei di weld y prisiau cotwm o hyd ar un o'r hen arwyddion prisiau. Mae'n anhygoel i feddwl a gallai prynu a gwerthu rhywbeth mor syml a chotwm yn creu cymaint o bres - ond teml i ddioddefaint weithwyr cyffredinol y diwydiant cotwm yw hi erbyn hyn falle, a gofod cyhoeddus arbennig.

Nes ymlaen gaethon ni bryd o fwyd bendigedig ym 'Mwyty yr Ail Llawr' yn Harvey Nicholls (er mwyn dathlu ein penblwydd priodas - ychydig yn gynnar), wrth edrych dros y sgwár islaw, trít go iawn!