amser CiG unwaith 'to...

Ges i syndod y heno 'ma pan troais y teledu drosodd i S4C i weld canlyniadau Cân i Gymru yn cael eu darlledu. Wedi clywed ychydig o'r caneuon ar y radio dros yr wythnos diwetha (fatha rhagflas), ro'n 'n disgwyl ei gweld nos yfory. Ta beth, glywais cipolwg o bob cân cyn datganiad yr enillwyr gan Sara Elgan, y cyflwynydd proffesiynol sydd wedi goroesi ei chyd-cyflwynwyr dros y flynyddoedd. Fel arfer cafodd rhai o'r caneuon eu gadael lawr gan y perfformiadau, felly roedd hi'n annodd dewis ar ran safon (er rhywbeth personol iawn yw'r diffyniad hon) y cân, ond mi deimlais yn falch dros yr ennillydd, boi (anghofiaf ei enw) rodd perfformiad ardderchog o'i gân buddugol ar ôl derbyn ei wobr arrianol (£10,000 dwi'n credu) a thlws. Ro'n i'n digon drist i fwrw pleidlais, ond nid dros y cân a ennillodd, ond sdim ots, fydd hi'n diddorol gweld pa gân neu ganeuon o'r naw (os unrhywun) sy'n debyg o parhau yn y cof yn y tymor hir..

Pawb a'i Farn

Mi ddoth y rhaglen 'Pawb a'i Farn' i Lannau Mersi wythnos yma am y tro cyntaf erioed, i ganol dinas Lerpwl yn y neuadd San Sior. Ces i'r profiad o fod yn y cynulleidfa gyda tua cant o bobl eraill, gan cynnwys Cymry'r ardal, myfyrwyr o Brifysgolion Lerpwl ac ambell i ddysgwr siwr o fod. Roedd yr ymweliad i'r neuadd (er dim ond rhan ohono) yn werth y taith byr i Lerpwl, adeilad dwi heb ymweled â hi o'r blaen mae gen i gywilydd cyfadde! Wedi blynyddoedd o waith adnewyddu, cawsom ni i gyd ein syfrdanu wrth cerdded trwy drysau trwm yr ystafell cyngherdd. Yna, yng nghanol y stafell safodd set Pawb a'i farn, un sy'n fel arfer mewn canol rhai canolfan hamdden di-nod yn ôl Dewi Llwyd cyflwynydd y cyfres. Wedi sgwrs bach a chyflwyniad gan 'rheolwr llawr' a rownd o gwestiynau gan Dewi er mwyn setlo nerfau'r panel yn ogystal a rheiny y cwestiynwyr, datganwyd dim ond munud i fynd cyn mynd ar yr awyr. Roedd y tensiwn yn anhygoel, ac erbyn hyn dwi wir yn werthfawrogi dawn cyflwynwyr megis Dewi Llwyd sy'n cadw trefn ar y math o raglenni fyw yma. Roedd yr hanesydd John Davies seren y panel heb os, ond wnath Ben Rees, gweinidog capeli Lerpwl am ddeugain mlynedd, cyfraniad da hefyd. Ces i noson dda, er teimlais fy hun yn crynu pob tro mi ddoth y 'boom meic' dros fy mhen! Mi faswn i wedi licio dweud rhywbeth, ond pob tro meddyliais i am rhywbeth i ddweud, roedd yr eiliad wedi mynd cyn i mi godi fy llaw!

Mae'r rhaglen ar gael ar y we am wythnos neu ddwy, dyma'r dolen:

http://www.s4c.com/c_watch_level2.shtml?title=Pawb%20a'i%20Farn

(rhaglen pedwar yw'r un o Lerpwl)

ers talwm

Mae hi wedi bod amser maith ers i mi ychwanegu post i'r blog hon, ond ges i fy atgoffa o'i bodolaeth gan ymateb i bost o nifer o wythnosau'n ôl (diolch Linda).

Ces i wahoddiad heddiw i fod yng nghynulleidfa 'Pawb a'i Farn', pan ymwelir y rhaglen teledu â Lerpwl canol mis chwefror. Dwi'n edrych ymlaen at yr achlysur sy'n cael ei saethu yn neuadd San Siôr, adeilad fictoriaidd fendigedig sy'n cyferbyn i gorsaf Lime St yng nghalon dinas diwylliant '08 (y rheswm dros y rhaglen croesi'r ffîn am y tro cyntaf ers darllediad o Efrog Newydd yn dilyn trychineb 9/11.

Nos yfory (nos fercher) mae 'na cwis Cymraeg yn nhafarn y Castell Rhuthun, Yr Wyddgrug, a dwi'n edrych ymlaen. Mae'r cwis hon wedi cael ei trefnu fel rhan o ddigwydiadau 'Dathlu'r Deg' gan Menter Iaith Sir y Fflint, mudiad a chafodd ei sefydlu dim ond deng flynedd yn ôl, ac un sy'n mynd o nerth i nerth gobeithio.

esgeulustra

Dwi wedi bod braidd yn esgeulus am fy mhlog dros y misoedd diwetha. Ni alla i ddweud yn union pam, ond mae'n teimlo fel amser da i'w adrodd am rai o'r pethau sydd wedi bod yn digwydd yn fy myd bach yn ddiweddar.

Nos wener mi deithiais i lawr i Glwb Rygbi'r Wyddgrug er mwyn mynychu noson o'r enw ' Y da, Y ddrwg a'r hyll'. Cefais dipyn o siom i weld cyn lleiad o bobl yno (a welodd yn waeth nag yr oedd hi mewn ystafell mawr), ond er gwaethaf hynny, mi aeth y tri bardd ymlaen i gyflwyno noson bendigedig o farddoniaeth doniol, difyr, trist, coch a theimladwy. Mi ymdrechais finnau, a bron pawb arall yna i gwblhau limeric er mwyn ennill gwobr o het cowboi a diod am ddim, ond er fy ymdrechion go ddifrifol, ni allwn i feddwl pryd hynny am lot i odli gyda gair olaf y llinell osod, sef 'Wyddgrug', a gadawais ddi-het:(

Cymysg o tywydd andros o oer, ac amseriad drwg (partion dolig ac ati) mae'n debyg a eglurodd 'turnowt' mor sal (tua hugain), ond ta waeth, mi gafodd y rhai yna noson i gofio. Dwi'n cofio gigio mewn tafarndai fel hogyn ifanc i gynulleidfeuoedd yr un mor sal, felly teimlais i dros y beirdd, ond ni ymddangoson nhw eu siom, proffesional i'r diwedd!

Ond am gyferbyniad! Roedd Clwb y Cyn Filwyr yn llawn dop ar gyfer noson 'Parti'r Dysgwyr' (Sir y Fflint a trefnwyd gan Fenter Iaith), sy'n calondid mawr i'r trefnwyr a chafodd pawb noson o hwyl, gan cynnwys adloniant gan Parti'r Pentan, digon o fwyd i lenwi'r bolâu mwya, bingo (gyda lluniau o bethau nadoligaidd) a raffl wrth cwrs. Ond yn bwysicaf o lawer oedd y cyfle i gyfarfod dysgwyr eraill a dal i fyny â hen gyfeillion.

Dyni'n cael toriad bach rwan dros y dolig cyn ail-ddechrau yn 2008

Yr Ergyd Olaf... adolygiad

Yr Ergyd Olaf yw trydydd cyfrol Llwyd Owen, y nofelwr dawnus o Gaerdydd a ennillodd 'llyfr y flwyddyn' eleni am ei ail llyfr 'Fydd, Gobaith, Cariad'.

Man cychwyn y nofel hon yw tywyllwch coedwig yn y canolbarth, lle datblygir golygfa arswydus wrth i gofi druan palu ei fedd ei hun o dan lygad barchud dienyddwr proffesional, sef 'Tubbs' gymeriad canolog yr hanes. Ond mae Llwyd Owen yn gallu rhoi dyfnder i'w gymeriadau, hyd yn oed y rhai sy'n ar y wyneb yn ymddangos tu hwnt i achubiaeth, tu hwnt i'n cydymdeimlad. O dywyllwch digwyddiadau y coedwig, dyni'n dilyn Tubbs ar ei daith tuag at y de, a byd o buteiniaid, pimps a chyffuriau, ac ar daith hefyd i blentyndod Tubbs mewn puteindy yn y Barri. Llwyddir Llwyd i ychwanegu nifer o edau i'r nofel tra cadw pob un yr un mor yfaelgar, weithiau mewn llyfrau dwi'n ffeindio fy hun yn frysio trwy ambell i bennod i ddod yn ôl at y thema canolog, ond nid yn yr Ergyd Olaf. Cadawodd pob un cangen o'r nofel fy niddorddeb tan y pennod olaf.

Felly i gloi, mwynheuais y nofel yn fawr iawn, falle yn fwy nag ei lyfrau arall. Storiwr da yw Llwyd Owen, un sydd yn mynd o nerth i nerth ar hyn o bryd yn fy mharn i.

Byd bach, Tref bychan...

Ffeindiais fy hun gyda gweddill y teulu mewn parti dolig i gwn heno (mae'n swnio'n rhyfedd dwi'n gwybod, ond dyna ni!), lle ces i gyfle annisgwyliadwy i siarad Cymraeg.

Roedd beirniad y noson, a chymydog Erica (dynes sy'n rhedeg dosbarthiadau hyfforddi cwn yn yr ardal hon) yn gymraes o Borthaethwy yn wreiddiol, er bod hi wedi byw yng Nghilgwri ers flynyddoedd maith. Adnabodd fy gnwraig ei hacen a dweud y gwir, pan daeth hi rownd yn sbio ar y cwn er mwyn dewis un ar gyfer un o'r cystadleuthau, ond pan mi soniodd Jill wrtha i mi ddwedais 'I don't think that's a Welsh accent'. Ta waeth, tua diwedd y noson dyma fi'n golchi pwyllyn ar y llawr newydd ei creu gan y ci pan sylwais i Jill yn sgwrsio gyda'r beirniad. Cyn bo hir ges i alwad draw i ymuno â'r sgwrs lle dysgais ddynes o Ynys Môn oedd hi. "Ydych chi'n siarad Cymraeg" meddai i, "wrth cwrs" meddai hi, wrth wneud i mi deimlo braidd yn dwp am ofyn! Doedd dim ots, wedi i mi esbonio didordeb fi yn yr iaith, er fawr syndod iddi hi, mi aethon ni ymlaen yn y Gymraeg. Y peth anhygoel yw, dim ond rownd y cornel o'n ti ni ydy hi'n byw.

Gyda llaw, enillodd Layla'r ci cwpl o wobrau nadoligaidd, felly cafodd pawb noson diddorol er eithaf swreal.....

Noson 'dyn' o beldroed

Mae hi wedi bod noson reit rhyfedd a dweud y gwir. Pigiais i draw i'r Wyddgrug fel arfer ar nos fercher, ond yn hytrach na clywed lleisiau cyfarwydd Magi Dodd a Glyn Wise ar radio'r car , mi glywais i sylwebaeth ar gém Cymru yn erbyn Yr Almaen. Hanner amser ac roedd hi'n dal i fod "dim dim i Gymru" (fel y dwedodd Bryn yn y dafarn nes ymlaen), sgór anhygoel ar unrhyw noson! ond yr heno 'ma roedd 'na ddrama arall dim ond cyffyrddiad botwm bach i ffwrdd. Clywais sgór gém Lloegr mewn stad o sioc, 0-2 wedi dim ond hugain munud. Doedd dim ond rhaid iddynt cael gém cyfartal i fynd drwyddi i ffeinals pencampwriaeth Ewrop, sut gallai pethau mynd gymaint i'r chwith iddyn nhw? Eisteddodd criw bach yn y Castell Rhuthun, eu llygaid ar y sgrn yn y cornel, mewn sioc hefyd. Nid gallen nhw cytuno ar ba gém i wylio, ond wedi dilyn y gém draw yn Frankfurt i'r chwiban olaf a dathliadau tim Toshack, mi cafodd y teledu ei tiwnio mewn i ddilyn hynt a helynt Lloegr ar y lón hir a throellog i'r rowndiau terfynol. Gyda canlyniad 'comeback' go arbennig i gael ei weld yng nghornel y sgrin bach, mi welsom ni Groatia yn mynd ati i dorri calonau miliynau o Saeson trwy sgorio gól syml arall. Gyda llai 'na chwater awr o'r gem ar ól doedd dim ffordd yn ól i Loegr.

Felly ni fydd yr un o dimau y Deyrnas Unedig yn y rowndiau derfynol o'r Pencampwriaeth Ewrop. Bydd cyfle i ffyddlon y timau 'Prydeinig' dewis tim arall i'w cefnogi yn ystod y gwledd peldroed i 08, ... Croatio unrhywun??

Pennod gyntaf Yr Ergyd Olaf...

Dwi newydd gorffen pennod gyntaf llyfr diweddara Llwyd Owen, wedi i'r pecyn o 'Gwales' cyraedd Cilgwri mewn llai na 24awr, Ni alla i gwyno am y gwasanaeth yna!
Y peth galetaf ydy dod o hyd i amser i ddarllen llyfrau a dweud a gwir, ond os mae'r cynnig hyn o'r awdur ifanc o Gaerdydd yn hanner cystal a'r lleill mae o wedi sgwennu, mi wna i'r amser rhywsut neu gilydd.

Mae'n hanfodol i mi gael mewn i lyfr yn y cwpl o bennodau cyntaf, neu mae 'na beryg ca i fy niflasu a cholli diddordeb. Falle canlyniad o gael ein adloniant wedi ei chyflwyno yn rhy hawdd trwy gyfrwng y teledu yw'r math o ddiogrwydd hyn, mae'n ymddangos bod 'attention span' ('hyd sylw'?) plant yn mynd yn llai ac yn llai y dyddiau 'ma. Wedi dweud hynny, does dim pwynt gwastraffu fawr o amser ar lyfr nad wyti'n mwynhau, nad yw pob lyfr at dant pawb, ac mae 'na siwr o fod nifer o gynnigion ailradd, hyd yn oed yn y Gymraeg...

Mi wna i ymdrechu i ychwanegu adolygiad bach o'r Ergyd Olaf y famma cyn bo hir.

Cymraeg ar y X Ffactor...!

Dwi wedi bod yn dilyn hynt a helynt Rhydian ar gyfres yr X ffactor yn bennaf gan mod i wedi ei glywed o'n siarad am ei brofiadau ar Radio Cymru ac hefyd ar Wedi 7. Heb os nag onibai mae ganddo fo lais ardderchog, ac yn ogystal â hynny personoliaeth a hunaniaeth go fawr. Teimlais dosturi drosto fo wedi ymosod annisgwyl Sharon Osbourne yn ystod y wythnosau cynnar y cyfres, ond erbyn hyn mae hyd yn oed hithau wedi canmol ei gampau lleisiol.

Yr heno 'ma gafodd Rhydian sawl clod gan y beirniaid i gyd dros ei fersiwn o 'You lift me up', ac wrth iddo fo ddweud diolch i'w gefnogwyr am ei gefnogi defnyddiwyd y Gymraeg am y tro cyntaf yn fyw ar yr X Ffactor (hyd a gwn i). "Thanks to everyone from Wales" meddai Rhyd "diolch yn fawr am ddod", chwara teg iddo fo.

Ar ran canu, does neb arall yn agos i Rhydian, ar ran y X ffactor, mae ganndo fo llwyth ohonhi, pwy arall gallai ennill?

Ray Gravell....

Mi ges i, fel sawl arall, fy syfrdanu y bore 'ma gan adolygiad y newyddion o farwolaeth Ray Gravell. Er does gen i fawr o gof am Ray fel chwaraewr Rygbi, buodd lais cyfarwydd i mi dros nifer o flynyddoedd o wrando ar Radio Cymru. Wedi dweud hynny, yn y dechrau cyntaf, ni allwn i ddeall llawer o'i tafodiaeth Sir Gâr, ond ges i fawr edmygedd at safon ei Gymraeg, a'r Cymreictod hawddgar, digas a sefyllodd amdanhi. Gwilias Wedi 7 y heno 'ma, lle gafodd cynnwysion i gyd y rhagle eu neilltuo er mwyn talu teyrnged emosiynol i'r dyn mawr o Fynydd y Carreg.

Dwi'n cofio cwpl o flynyddoedd yn ôl, ro'n i'n cymryd rhan mewn rhaglen 'Taro'r Post' ar Radio Cymru fel aelod y 'Fainc'. Un o'r pynciau y dydd digwydd bod i wneud â Rygbi, ac wrth rheswm un o'r cyfrannwyr ar y pwnc honno oedd Ray Gravell. Wedi ychydig o funudau o sgwrs rhwng y cyflwnydd Dylan Jones a Ray, mi ddwedais DJ 'Reit, gad i ni mynd at y fainc rwan, ac yn gyntaf Neil yng Nghilgwri, be' ydychi'n meddwl?' (neu rhywbeth felly). Sut gallwn i ychwanegu at barn am rygbi (gêm dwi'n mwynhau'n arw, ond un nid ydwi'n gwybod hanner digon amdanhi i gynnig unrhyw sylw call mewn cwmni mor enwog). Wnes i ymdopi dweud rhyw sylw cyffredinol ynglŷn â fy hoffter at gêm y pêl hirgron, ac heb faglu yn ormod dros fy ngheiriau.

Ray Gravell, cawr o ddyn sy'n gadael cawr o fwlch mewn sawl maes yng Ngymru a thu hwnt, nos da...

Borders am lyfrau....

Mi wibiom ni mewn i 'Borders' dydd sadwrn wedi trip i'r pictiwrs yn Cheshire Oaks (i weld 'Stardust', ffilm anturiaeth i'r teulu go dda). Pob tro dyni'n mynd i'r archfarchnad llyfrau hon, dwi'n anelu yn syth (wel ar ôl i mi mynd â'r ferch i'r adran plant) at yr adran 'ieithoedd' er mwyn gwirio allan be' sgynnon nhw ar ran dysgwr y Gymraeg (sydd fel arfer yn eitha da am siop yn Lloegr).

Y tro 'ma, mi sylwais ar gasgliad o nofelau Cymraeg hefyd! wel mi ges i dipyn o sioc i'w gweld a dweud y gwir, er mai siop gwirioneddol anferth yw hi. Dim ond tua chwech neu wyth o nofelau sydd ar gael, gan cynnwys cwpl o glasuron megis 'Cysgod y Cryman', ac ychydig o bethau cyfoes (Bethan Gwanas er enghraifft). Mi ddetholais lyfr o'r enw 'Traed Oer' gan Mari Emlyn, mae rhaid i mi gyfadde oherwydd cynllun proffesiional ei chlawr yn rhannol, ond o'r ychydig o pennodau dwi wedi darllen hyd yn hyn, dewis doeth (wel lwcus) oedd hi. Mae'r pennod gyntaf yn orffen gyda troad da yn cysylltiedig gyda rhech annisgwyl rhwng y cynfasenau...

Gobeithio'n wir felly mi fydd y nofel hon yn llenwi'r bwlch dwi'n teimlo wedi i mi orffen llyfr Fflur Dafydd, ac cyn i mi gael gafael yng nghopi o stori newydd Llwyd Owen, Yr Ergyd Olaf.

dynes amldalentog

Fel cantores yn unig ro'n i'n ymwybodol o waith Fflur Dafydd cyn ymweled â'r Eisteddfod eleni, ond dim mwy. Dwi ar fin gorffen llyfr Fflur Dafydd o'r enw 'Atyniad', un wnes i brynu ar faes y steddfod yn ôl ym mis awst. Yn ôl y clawr enillodd y llyfr medal rhyddiaith yn Eisteddfod 2006, ac dwi wir yn gallu deall pam rwan. Er bod dysgwyr (wel o leiaf y rhai sydd tua'r un man ar eu taith ieithyddol a finnau) siwr o fod yn colli llawer o fanylion a barddoniaith yr ysgrifen, mae'n hawdd deall mwy na hanes ydy hi, er mae'r hanes ei hun (hanes cyfoes criw o bobl sy'n rhannu tir Ynys Enlli dros haf llawn digwyddiadau am ynys mor bychan) yn llawn troeau annisgwyl a chymeriadau diddorol a diddanol. Mae'n llyfr dwi'n sicr o fynd yn ôl ati hi rhywbryd yn y dyfodol pan mai fy nghrap ar yr iaith hon yn gryfach gobeithio.

Yr Ergyd Olaf

Dwi newydd darllen erthygl yng nghylchgrawn 'Golwg' am lyfr newydd Llwyd Owen sydd ar fin cael ei cyhoeddi. Dwi wedi mwynhau yn arw ei ddwy llyfr gyntaf felly dwi'n methu aros i'w drydydd nofel taro'r silffoedd rhywbryd yng nghanol mis tachwedd.

taith cerdded

Mae'n ychydig o flynyddoedd ers iddyn ni mynd am dro i fyny Moel Famau. Dwi ddim yn gwybod pam, mae hi'n taith hyfryd iawn sy'n eich gwobrwyo gyda golygfeydd godidog ar draws Gogledd Cymru a thu hwnt ar ddiwrnod braf. Er roedd yr haul yn disgleirio ddoe, ychydig yn dawchlyd (hazy?)a dyfrllyd roedd hi, ni welon ni mynyddoedd Eryri, neu eglwysi cadeiriol Lerpwl fel y disgwyl. Roedden ni'n gallu cadael y ci Layla oddi wrth ei thenyn trwy'r taith beth bynnag, a chafodd hi gyfle i chwarae gyda sawl ci arall ar hyd y ffordd, heb iddyn ni poeni llawer oherwydd diffyg defaid ar lethrau'r mynydd/bryn,

croeso yn ôl Cerys...

Clywais i gân Cymraeg anghyfarwydd ar y radio cwpl o wythnosau yn ôl, ond adnabyddais yn union swn unigryw llais Cerys Matthews. O'n i'n meddwl falle hen gân o rai EP gynnar Catatonia oedd yn cael ei chwarae, ond nag oedd, yn well na hynny, cân newydd sbon o'i EP Awyren=Aeroplane oedd hi. Mae'n peth da ar ran cerddoriaeth Cymraeg cael cantores mor wreiddiol a thalentog yn rhyddhau stwff yn ei mam iaeth, ac mae'n tynnu sylw at swn, ac hyd yn oed bodolaeth y Gymraeg i rai. Ar hyn o bryd mae Cerys yn gwneud y cyfweliadau arferol i hybu ei prosiect newydd, a'i dychweliad parhaol i Gymru, heddiw darllenais gyfweliad â hi yn yr Independent on Sunday lle soniodd hi yn onest am ei pherthynas cymleth gyda'r Gymraeg. Dros y flynyddoedd dwi wedi ei chlywed hi'n gwneud ambell i gyfweliad ar S4C ac ati, ac wedi rhyfeddu ar safon amrywiol ei Chymraeg, ond mi ddysgais gan yr Independent mai dysgwraig o Gaerdydd oedd ei Mam, a chafodd ei thad ei rhwystro fel plentyn rhag dysgu'r iaith, er mwyn 'symud ymlaen' yn y byd (hanes sy'n debyg iawn i'r un fy nhad i!).

Mae'n braf cael Cerys adre, ac mae'n braf clywed ei llais unigryw yn canu yn yr hen iaith unwaith eto. Dwi'n methu aros derbyn fy nghopi gan Sebon.

ar goll yn y Ffrainc...

Dwi wedi cyfeirio at y llyfr 'Lost in France' gan Spencer Vignes o'r blaen ar y blog hon, ond o'r diwedd dwi wedi cael gafael yn gopi ohono. Bywgraffiad un o fy hendeidiau ydy o, sef Leigh Richmond Roose, cyn golgeidwad Cymru, a nifer o glybiau mawr ei gyfnod (hynny yw dechrau'r hugeinfed canrif) a gafodd cryn dylanwad ar 'grefft' y golwr, ac ar reolau gêm y pêl crwn. Mae gen i ddidordeb teuleuol wrth cwrs, ond er hynny, llyfr difyr iawn ydy o, un sydd wedi derbyn clod nifer o adolygwyr y wasg Prydeinig erbyn hyn.

Mae teitl braidd yn 'anffodus' y llyfr (dwi'n methu cael gwared swn Bonnie Tyler yn canu ei chan o'r un enw yn fy mhen!) yn cyfeirio at y ffaith mi gafodd L.R. Roose ei golli ym maw a llaid ffosydd y rhyfel mawr, er yn ôl clawr y llyfr, mae'r awdur wedi llwyddo bwrw golau ar ddirgelwch ei ddiflaniad yn ystod ei waith ymchwil. Felly edrychaf ymlaen at ail hanner y hanes.

Yn dathlu Cymreictod Lerpwl

Dwi ddim cweit yn sgowser. Ces i fy ngheni ochr anghywir y dŵr i fy ngalw fy hun hynny, ond dwi'n hoff iawn o'r hen ddinas budr (Lerpwl..) sy'n pwysig dros ben i fywyd ar y penrhyn 'ma. Ces i fy niddori felly i weld y darn hon ar raglen Wedi 7 ynglŷn â dylanwad Cymry ar Lerpwl dros y canrifoedd, a'r plac newydd yn ardal Pall Mall (Little Wales) i ddathlu'r ffaith. (Symudwch y 'chwaraewr ymlaen at 18'00" er mwyn mynd at y darn am Gymry Lerpwl).

Roedd 10% o boblogaeth Lerpwl yn 1813 yn Gymry, y rhan mwyaf yn Gymry Gymraeg wrth rheswm, cysylltiad unigryw (ar ran cryfder a deaeryddiaeth) sy'n clymu Lerpwl a Chymry o hyd, ac sy'n gwneud i fi ofyn wrth fy hun pam ar wyneb y ddaear ydy cymaint o Gogs yn cefnogi Man U!! grrrrr.

mor hapus a mochyn yn y baw...

Dwi wrth fy modd gyda'r holl stwff Cwpan Rygbi y Byd ar S4C, er eu bod nhw'n crafu gwaelod y barel gyda ychydig o'r rhaglenni! Ond 'sdim ots am hynny, mae'r holl sgwrs wedi'r gemau a'r sylwadau di-ri gan gyn chwaraewyr yn fy ngadw fi'n hapus.

Dwi newydd gorffen gwilio recordiad o raglen heno, Tonga a De Affrig, Lloegr a Samoa, cwpl o gemau ardderchog, er mi aeth y canlyniadau y ffyrdd anghywir! Dwi'n edrych ymlaen yn arw at y gemau nesa.

ysgolion

Dyni'n mewn canol proses o geisio dewis ysgol uwchradd ar gyfer fy merch ar hyn o bryd, a dyni'n cael ein trîtio i bob math o adloniant a chyflwyniadau 'powerpoint' wrth i'r ysgolion cesio ein perswadio anfon Miriam i'w ysgol nhw. Mae'r holl proses yn cael ei cymhlethu oherwydd bodolaeth cyfundrefn 'detholus' yn yr ardal hon, rhywbeth sy'n hollol diarth i mi, a'r rhan mwyaf o Brydain diolch byth, ond dyma'r system sydd gynnon ni y fama. Dyni wedi cael teithiau o amgylch dwy ysgol yn barod, hynny yw'r dwy ysgol gyfun (yr hen secondary moderns), ac wythnos nesa cawsom ni y cyfle mynd o gwmpas yr ysgol gramadeg, sef 'holy grail' sawl rhieni yr ardal, a'r rheswm drostyn nhw symud i'r dref er mwyn sicrhau lle i Helena bach, pe tasai hi i basio'r 11+

Ar ôl gweld yr ysgol gramadeg, fydd Miriam yn gallu penderfynu os mae hi am gymryd prawf yr 11+, neu os fydd hi jysd yn hapus rhoi ei henw lawr am un o'r ysgolion gyfun, sy'n dod lawr i dewis rhwng ysgol cymysgedd un milltir i ffwrdd, neu ysgol i ferched tair milltir i ffwrdd. Ar un pryd mi gredaf fasai'r llywodraeth Llafur wedi rhoi'r gorau i ddetholi ar gallu academaidd erbyn hyn, ond er mae nhw wedi rhwystro ysgolion gramadeg rhag ehangu, does fawr o siawns o Lafur newydd yn gwneud penderfyniadau sy'n debyg o wylltio dosbarth canol Lloegr.

Ta waeth, gawn ni weld ar ôl yr ymweliad olaf wythnos nesaf...

Rhys...

Mae'n pythefnos ers gafodd y hogyn unarddeg oed o Lerpwl Rhys Jones ei saethu yn farw yn ngolau'r dydd. Mae'r heddlu wedi arestio tua un deg saith o bobl erbyn hyn, y rhan mwyaf yn eu harddegau, ond does neb wedi cael ei siarsio dros y digwyddiad trychinebus. Mae hyn yn trychineb arall, y ffaith bod neb wedi dod ymlaen i gynnig tystiolaeth yn erbyn y sgrote wnaeth cario allan y gweithred cachgiaidd. Mae'n annodd credu bod pobl yn byw mewn byd mor wahanol dim ond ychydig o filltiroedd o'r fan hyn, ond mae ofn yn arf pwerus dros ben, ac hyd yn hyn mae hi wedi bod yn effeithiol iawn yn Lerpwl.

Dwi'n cofio tua pedair flynedd yn ôl, pan o'n i'n gweithio fel tiwtor yn y Coleg yn Lerpwl, yn cymryd gwers yn y gweithdy gwaith coed, pan welais i (a'r myfyrwyr) criw yn eu hwdîs yn cerdded hebio ffenestri'r ystafell yn sbio mewn ac yn ein gwawdio. Sylwais roedd un ohonynt yn chwifio dryll (nid yn pwyntio) yn y ffenestr. Doedd dim modd gwybod tasai hi'n gŵn go iawn neu un ffug, ond cofiaf hyd heddiw y teimlad o ias lawr fy ngefn. Wnes i alw am staff diogelwch y Coleg, ond erbyn hynny wrth cwrs roedd y hŵdis hen wedi diflannu o'r safle.

Wedi dweud hynny, dwi'n dal i gredu fydd y llofrydd yn cael ei dal cyn bo hir, mae gan y mwyafrif llethol o bobl Lerpwl (fel pob man arall) cydwybod. Mae'n pryd i'r gweithred o feddiannu dryll heb trwydded yn cael ei cosbi yn llym. Os mae 'na gymaint ohonynt ar y strydoedd fel mae'r ystadegau yn awgrymu, mi fydd 'na fwy o drychinebau i ddod heb os.