Tasg Darllen...

Mae gen i dipyn o dalcen galed heddiw, hynny yw gorffen 'Cymer y Seren' (gan Cefin Roberts) un o lyfrau rhestr hir Llyfr y Flwyddyn eleni. Derbyniais y llyfr gan Glwb Llyfrau Wedi 3, a bore fory  mi wnawn nhw'n ffonio fi er mwyn i mi gynnig fy mharn,   ond y peth ydy dim ond hanner ffordd trwyddi ydwi!   Gorffenais 'Y Trydydd Peth' mewn brys yr wythnos diwetha, am eu bod nhw wedi gofyn i mi adolygu hwnnw i ddechrau, ond wedyn ges i e-bost i ddweud ro'n i i fod yn adolygu y llall.  Diolch Byth mai Cymer y Seren yn weddol hawdd i'w ddarllen, ac mewn arddull dwi'n mwynhau fel arfer, sef llyfr dirgelwch.  Yr unig problem - yr un arferol i mi - yw dadansoddi'r darnau swmpus o ddeialog, a'r rheiny wedi eu sgwennu mewn ymgais i adlewyrchu tafodiaethau.  Oes 'na fwy o ddewis yn y Gymraeg ar ran syllafu a chwtogi geiriau, dwi ddim yn 'sicir' ond mae'n teimlo felly weithiau!?

Senedd Grog...

Dyni yng nghanol un o gyfnodau mwyaf cyffrous mewn gwleidyddiaeth Prydeinig ers cenhedlaeth falle - wel cyfnod yr un mor gyffrous a datganoli ? - Mae'r Ceidwadwyr yn glwm mewn trafodaethau á'r Democratiaid Rhyddfrydol er mwyn ceisio creu clymblaid digon cryf i ffurfio llywodraeth newydd.  Mae'r drefn 'Cyntaf heibio i'r Postyn' wedi siomi'r Toriaid am unwaith - prif gefnogwyr y cyfundrefn, un sy'n mynd yn ól i gyfnod dwy blaid.

Mewn sefyllfa Senedd Grog, fel yr un sydd ononi rwan, mae'r cyfansoddiad Prydeinig yn rhoi'r dewis o geisio ffurfio llywodraeth i'r Prif Weinidog.  Gyda'r Dem Rhydd's yn mynnu siarad gyda'r blaid 'buddugolaethus' (ar ran nifer o seddi a phleidleiswyr) yn gyntaf, doedd gan Mr Brown ddim dewis ond aros iddynt mynd trwy proses o drafodaethau, yn y gobaith eu bod nhw'n methu.  Tasai hynny i ddigwydd gallai Clegg a'i blaid cyfiawnhau mynd at Brown a'r Blaid Lafur er mwyn ceisio ffurfio 'glymblaid enfys' (gan cynnwys Plaid Cymru a'r genedlaetholwyr o'r Alban), trefn fasai'n cynnig iddynt addewid o reffyrendwm ar newid y cyfundrefn pleidleisio.

Ar hyn o bryd mae'n debygach bod y Toriaid yn mynd i wneud rhywfath o gytundeb a'r Dem Rhydd's er mwyn sefydlu llywodraeth sefydlog yn weddol gyflym.  Dydy'r marchnadoedd arriannol ddim yn hoffi ansicrwydd, ac mi fasai Clegg helpu ei achos ei hun  trwy cefnogi'r ceffyl blaen, er mi fydd hi'n annoddach iddo mynd á'i blaid yno efo fo.   Mae gynnon ni wythnos 'diddorol'  tu hwnt o ein blaenau!

Etholiad...

Wel mae'r dadlau bron wedi dod i ben, ac yfory gawn ni'r cyfle i fwrw pledlais o'r diwedd.
Gawn ni ddewis gwell nag erioed o raglenni arbennig ar y teledu (er dim ond un yn y Gymraeg wrth cwrs), gyda graffegau newydd sbon a phob math o declyn gweledigol i drio ein helpu ni dadansoddi'r canlyniadau wrth iddynt ddechrau cyrraedd. A dweud y gwir dwi wrth fy modd á'r holl syrcas, er rhaid dweud dwi wedi diflasu ychydig erbyn hyn.

Gyda'r 'bysiau brwydr' wedi eu parcio, ac arweinyddion y pleidiau yn cilio yn ól i'w etholaethau, mi fydd yfory yn dod á newid i'r Deyrnas Unedig, ond pa newid bynnag yw hynny pwy a wir. Ta waeth, mae'n debyg, ar ól yr holl dadlau, mi fydd angen i'r pleidiau bod yn ymarferol a gweithio efo eu gilydd dros y dyddiau nesaf er mwyn sicrhau llywodraeth newydd, onibai am gwymp sylweddol yng nghefnogaeth i'r Plaid Llafur a'r Democratiaid Rhyddfrydol.

Ond mae un peth yn saff... mi fydd nos yfory'n noson hir iawn!

Gwlad y Mór

Dyma'r darn a sgwennais ar ran cystadleuaeth 'Gwobr Dafydd ap Llywelyn' eleni, sy'n rhan o Eisteddfod y Dysgwyr y Gogledd Dwyrain.  Mae rhaid i chi sgwennu tua 500 o eiriau ar unrhyw agwedd o hanes yr ardal.  Gafodd y cystadleuaeth ei sefydlu mewn rhan i godi proffeil ymgyrch i godi colofn yn Sir y Fflint i'r unig tywysog Cymreig i gael ei eni yna, rhywle ger Bagillt os cofiaf yn iawn.

Gwlad y Mór

Wrth groesi’r ffin ar un o lonydd di-ri yr A550, mae’n annodd dychmygu profiad teithiwr yn dilyn yr un drywydd cyn i ’Wlad y Mor’ codi o leithder y Dyfrdwy.


Buodd groesfan yno ers canrifoedd lawer. Fel rhyd isaf y Dyfrdwy, roedd rhyd Shotwick yn ffordd pwysig rhwng Gymru a Lloegr, a phasiodd ‘Saltesway’ trwyddo ers yr oesoedd tywyll, yn dod â halen o Swydd Caer i Gymru. Er gwaethaf y peryg o groesi aber lanwol, cynnigodd lwybr llygad, a modd osgoi tollau a lladron pen ffordd lonydd coediog. Defnyddwyd y rhyd sawl tro fel llwybr milwrol, ac yn y 11C cododd Castell Shotwick yn ymyl y rhyd gan Iarll Caer, er mwyn gwarchod ei diroedd rhag ymosodiadau o Gymru. Arweinodd Harri II a Harri III byddinoedd dros y rhyd yn ystod eu hymgyrchoedd yn erbyn Cymru, ac yn 1277 ymwelodd Edward I â’r castell, cyn arwain byddin enfawr dros yr aber ar ddechrau ei waith o godi ‘cylch haearn’ o amgylch Cymru, a hynny ar ben arall y croesfan yn y Fflint.

Er afon o bwys morwrol buodd y Dyfrdwy ers dyddiau’r Rhufeiniaid, erbyn y 17C roedd lleidio difrifol yn rhwystro sawl llong rhag gyrraedd porthladd Caer, ac yn bygythio ffyniant y ddinas. Wedi degawdau o drafodaethau, a geiau eraill yr aber yn fynnu ar draul Caer, penderfynodd awdurdodau’r ddinas torri camlas er mwyn gwella mynediad i’r porthladd.

Agorwyd y ’New Cut’ o Gei Connah i Saltney yn 1737, gan symud cwrs y Dyfrdwy i ddilyn glannau Sir y Fflint. Yn ogystal â hwyluso’r daith i Gaer, creuwyd y camlesu cyfle i sychu rhagor o’r gorsydd, proses oedd wedi dechrau cyn i’r camlesu mae‘n debyg (cofnodwyd yr enw ’Sealand’ cyn i’r gwaith camlesu). Maes o law fe fyddai’r filoedd o erwau newydd yn dod â thyfiant enfawr i’r ardal, er methiant oedd yr ymdrechion i achub porthladd Caer yn y tymor hir, wrth i’r siltio parhau, a’r Dyfrdwy’n ildio i lewyrch y Mersi.

Gyda draenio’r gorsydd a’r camlesu daeth pennod newydd i’r aber gyda ffyrdd a gwasanaethau ferri, gan cynnwys Y Fferi Isaf (Queensferry), yr un bwysigaf. Yn 1890 pontwyd y Dyfrdwy gerllaw gan reilffordd, a disodlwyd y gwasanaeth fferi gan bont ffordd yn 1897. Roedd y rheilffyrdd yn sbardun i don newydd o ddatblygiadau ar y tir adenilledig. Yn 1896 agorodd John Summers gwaith dur ger y Dyfrdwy, wrth fanteisio ar dir rhad yn ymyl yr afon. Yn ei hanterth gweithiodd ddros 13,000 yna, er daeth y gwaith cynhyrchu dur i ben yn 1980 gyda cholled enfawr o swyddi.

Heddiw, wrth wibio heibio i’r ddraig enfawr wrth ymyl y ‘traffordd’ a’r ffatrioedd a ddenwyd i lenwi bwlch ‘Summers‘, mae’n werth cofio, digon hawdd gallai’r darn rhyfedd hwn o Gymru wedi troi yn rhan o Loegr. Yn ôl un hanes er mwyn cadw beddau llaith morwyr o Gymru - a gollodd yn yr afon - yng Nghymru, fe arhosodd y ffin yn ei unfan. Mae hanes diweddarach yn son am ffermwr o Wlad y Mor, a lwyddodd i wrthsefyll ymdrechion yr Arolwg Ordanans i ‘dacluso’ y ffin trwy ei symud i ddilyn y camlas, ac hynny ar y cyd gyda’r hên Sîr Clwyd. Pa hanes bynnag sy’n wir, darn pwysig o Sîr y Fflint yw’r tir a gipiodd o’r môr erbyn hyn.

Dim ond un ddewis....

Fedra i ddim dweud fy mod i wedi cynhesu at Gordon Brown,  nag y naill o'i wrthwynebwyr slic neu'r llall a dweud y gwir, yn ystod yr ymgyrch i ennill yr etholiad cyffredinol.  Mae 'na debyg o fod rhyw 'ego' afreolus tu mewn i bersanoliaeth unrhywun sy'n ddigon uchelgeisiol i fynd am swydd y prif weinidog, sy'n codi cwestiynau ynglyn á pha mor addas ydyn nhw i wneud y swydd yn y lle gyntaf.   Maen nhw'n pysgod mawr sydd wedi tyfu yn fwy trwy fwyta pysgod eraill.  Gafodd y pysgod newydd yn y pwll, Nick Clegg, amser gweddol rhwydd yn ystod y dadl 'Prif Weinidogol' cyntaf, cyn i bartion y lleill dechrau ei weld fel bygythiad go iawn, a dechrau ar eu gwaith o danseilio ymgyrch arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol.   
Mi ddaeth ochr annoddefgar personaliaeth Mr Brown i'r wyneb echddoe, wrth iddo fo cael ei ddal mewn preifat yn galw dynes yn 'bigot', rhywun ei fod o wedi gadael yn holl gytun dim ond eiliadau yn gynt.  Teimlais drosto a dweud y gwir, wrth i'r cyfryngau wneud mór a mynydd o'i sylwadau dauwynebog,  ond siawns fasen ni'n cael clywed lot gwaeth pe tasen ni i gael cyfle i glustfeinio ar sgyrsiau preifat sawl gwleidydd.  Dylsai pethau felly bod wedi cael eu rhyddhau gan 'Sky' yn y lle gyntaf ?... ond wrth cwrs cwmni Rupert Murdoch ydy 'Sky'!   

Ond wrth cwrs mae'n rhaid i ni ddewis rhywun i bleidleisio drostynt (wel os dyni am fwrw pledlais), ac mi faswn i'n digon hapus gweld senedd grog er mwyn gwneud rhywbeth i dorri'r hen gyfundrefn o lywodraethau gor-bwerus heb ddigon o gefnogaeth.  Dyma gyfle euraidd i ni wneud gwahaniaeth trwy pleidleisio'n tactegol, ond am y tro olaf gobeithio.. 

Eisteddfod y Dysgwyr 2010

Cyn i'r cystadlu

Mi aethon ni draw i 'Eisteddfod y Dysgwyr Gogledd Dwyrain Cymru'  neithiwr, yng Nghlwb y Gweithwyr Gwersyllt, pentref ar gyrion Wrecsam.   Gaethon ni dipyn o drafferth yn dod o hyd i'r lleoliad, ond llwyddon ni yn y diwedd cyrraedd jysd mewn amser.  Ymunon ni á Mike, Anne a Nigel (o'r dosbarth nos blwyddyn 2) oedd wedi sicrhau bwrdd yng nghanol y cynulleidfa.

Cyn i ni gael amser i setlo, roedd Sion Aled (cyflwynydd y noson) wedi datgelu'r cystadleuaeth cyntaf, sef y 'Parti Adrodd', ein cystadleuaeth ni!  Ar ól aros i gwpl o'r partion eraill 'adrodd', mi wnaethon ni gamu at y llwyfan lle cyflwynodd Nigel ein darn ni unigol... 'Cofiwch am Ddysgwyr Cilgwri'!  Mi aeth popeth yn iawn dwi'n meddwl, a phefformion ni'r darn yn ddi-drafferth.  Gaethon ni 'gydradd trydydd' am ein ymdrechion, ond hynny mewn cystadleuaeth o safon uchel, felly da iawn i bawb!

Y cystadleuaeth nesaf i gael ei gyflwyno, oedd y canu unigol.    Roedd fy ngwraig Jill wedi cael ei dadbwyllo i ymarfer darn ar ran hon, a finnau wedi cynnig ei chyfeilio ar y gitar, penderfyniad wnes i edifaru,  wrth i mi ddechrau cerdded tuag at y llwyfan!  Dwn i ddim pwy oedd yn fwy nerfus, Jill neu fi, y dau ohoni heb canu (neu ganu offeryn) mewn cyhoedd am flynyddoedd maith, ond doedd dim ots, ar ól un 'false start', mi lwyddon ni i gwplhau dau benill o 'Suo Gan' (wel yr un benill dwywaith i fod yn onest!), ac roedd cymeradwyaeth y cynulleidfa yn swn i groesawu ac i wneud i'r ymdrech teimlo'n gwerthchweil. Mi ddaeth Jill yn drydydd, ac er gwaethaf ei nerfusrwydd (a 'chord' neu ddau anghywir gan fi!) wnaeth hi fwynhau ei phrofiad cyntaf o'r Eisteddfod y Dysgwyr dwi'n meddwl.

Gaethon ni sgwrsiau á ffrindiau hen a newydd, ac roedd hi'n braf gweld criw dda o'r dosbarth flwyddyn un yna hefyd.  Wna i ddarganfod be' wnaethon nhw meddwl wythnos nesaf, ac os maen nhw am gystadlu yn 2011...  Uchafbwynt y noson yn bersonol, oedd derbyn 'Gwobr Dafydd ap Llywelyn', gwobr sy'n cael ei chyflwyno i ennillydd cystadleuaeth i sgwennu traethawd ar ryw agwedd o hanes Gogledd Dwyrain Cymru (wna i bostio'r darn am 'Wlad y Mor' yma cyn hir).  Roedd hi'n fraint derbyn y wobr am rywbeth wnes i wir mwynhau'n ei wneud, caiff y darn o wydr ei trysoru dros y ddeuddeg mis diwetha!

Yr unig cwyn wnes i'w glywed oedd am 'acoustics' yr ystafell, rhywbeth teimlodd pobl tuag at y cefn yn anffodus, wrth i swniau'r bar boddi ymdrechion cystadleuwyr ar y llwyfan,  Gyda'r lle yn orlawn a diffyg cyfundrefn swn digonol roedd 'na gryn clebran yn ymharu á rhai o'r perfformiadau.  Mi fydd yr Eisteddfod yn ól yn Sir y Fflint blwyddyn nesaf, felly gobeithio ni fydd yr un broblemau yna.

Llosgfynydd....

Un o'r geiriau yna sydd fel bws yw 'Llosgfynydd'.   Mi gei di dreulio amser maith heb ei weld, ond y peth nesaf mi weli di o sawl gwaith o fewn dim o amser.   Geiriau annodd i gofio gallai'r rhai 'achlysurol' yma bod i ddysgwyr.  Yn yr achos yma  cawn ni ei dysgu'n rhwydd, am fod cyfuniad perffaith o eiriau mwy cyffredin ydy o (fel 'eirlaw' a 'daeargryn'), ac mae hynny'n gallu bod yn help mawr.  Dwn i ddim faint o Gymru Gymraeg sy'n defnyddio 'llosgynydd' (neu 'mynydd tán') yn lle 'folcano', ond i ddefnyddwyr gwasanaethau newyddion cyfrwng Gymraeg mi fydd y gair yn un gyfarwydd iawn dros y wythnosau (ac o bosib misoedd), yn ól y fylcanolegwyr sy'n llenwi pob bwletin y newyddion ar hyn o bryd.

Wrth cwrs gyda straeon o'r fath, mi gawn ni hanes pob agwedd o'r 'creisis' presenol', o'r hogyn yn ei arddegau yn 'bored' yn y maes awyr, a dim ond dau 'consoles gém' i chwarae arnynt... bechod!  i drigolion tref Richmond, yn dathlu'r llonyddwch sydd wedi llenwi'r awyr, ar ól i Heathrow cael ei cau i awyren.  Fel arfer mae nhw'n diodde swn awyren yn sgrechian uwchben y dref pob munud a hanner trwy'r dydd.

'Mae ymyl arian i bob cwmwl du'.... wel hynny yw os nad wyti'n cynllunio hedfan dros y dyddiau nesaf!

Diwedd y cwrs..

Mi aethon ni yn ôl i'r dosbarthiadau nos heno, ar ôl saib y Pasg.  Dyni bron a bod wedi cyrraedd diwedd y cwrslyfr 'Mynediad' gyda dim ond cwpl o unedau ar ôl.  Dwi ddim cweit yn sicr be wnawn ni ar ôl hynny am weddill y flwyddyn.  Mae 'na wrth cwrs cwrslyfr 'sylfaen' i symud ymlaen ato fo, ond mi faswn i'n licio trio cynnig tipyn o amrywiaeth hefyd trwy edrych ar adnoddau eraill sydd ar gael (rhywle gobeithio!),  dwn i ddim beth yn union eto, rhywbeth i helpu adeiladu ar yr hyn sydd gynnon nhw'n barod am wn i. Mi fydd rhaid i mi feddwl o ddifri dros y cwpl o wythnosau nesa!

Gwleidyddiath di-baid....

Sedd 'marginal' yw Gorllewin Cilgwri, gyda aelod seneddol o'r enw Stephen Hesford yn ein cynrychioli ar ran y Plaid Lafur ers 1997.   Ond tir naturiol y Ceidwadwyr yw hi yn y bon, gyda'r Toriaid yn rheoli ers 1945, a disodlwyd y rheiny dim ond gan dirlithriad y Blaid Lafur '97, a hynny o dan arweiniad 'ceidwadol' Tony Blair.   Y tro 'ma, gyda Mr Hesford yn rhoi'r ffidl yn y to (oherwydd 'rhesymau teuleuol'..... er tybiwn i 'neidio cyn gael ei wthio' yw'r rheswm go iawn), ac yntau wedi ennill parch trwy gweithredu dros ymgyrchoedd lleol, prin iawn yw'r siawns o weld Llafur yn dal y  sedd.   Dwi newydd darganfod 'Phil Davies' yw enw ein ymgeisydd seneddol newydd ar ran y Blaid Lafur, ond does fawr o wybodaeth amdano ar wefan y Blaid hyd yn hyn (tipyn o wendid yn yr oes sydd ohoni).  Mae o'n bell ar ei ôl yn barod ac mi fydd rhaid iddo fo ganfasu'n aruthrol o galed i wneud argraffiad ar yr etholwyr,  sydd yn ôl y polau piniwn wedi troi yn erbyn Gordon Brown a'i Blaid Lafur.

Fel canlyniad wnawn ni weld y Tori Esther McVey yn sicrhau ei lle yn San Steffan.  Gwahoddwyd y cyn gyflwynwraig teledu i fod yn llywodraethwraig yn ysgol fy merch, ychydig o fisoedd cyn ddod yn ail agos i Mr Hesford yn 2005.  Roedd Mr Hesford 'wrth rheswm' yn llywodraethwr mewn ysgol, ond ysgol ei fab oedd hynny, does gan Ms McVey dim plant, a ches i fy ngwylltio gan apwyntaid mor 'crass' gan yr ysgol, sydd ddim yn lle addas i ddarpar-wleidydd rhoi sglein ar ei delwedd yn fy mharn i.

Ta waeth, gyda dros tair wythnos o ymgyrchu sy'n dal i fynd, fydda i a phawb arall yn y wlad yn siwr o gael llond bol o wleidyddiaeth, er rhaid i mi gyfadde fy mod i'n eitha fwynhau'r holl dadleuon gwleidyddol a welwyd ar raglenni fel 'Question Time' a 'This Week'  (a 'Phawb a'i Farn' a 'CF99' wrth rheswm!).  Y tro hwn y cawn ni dri 'dadl teledu' rhwng arweinwyr y prif pleidiau hefyd, datblygiad 'americanaidd' bod y gwleidyddion wedi trio gwrthod ers degawdau, ond rhywbeth sy'n amlwg at dant y cyfryngau, a'r cyhoedd efallai.   Gyda'r dau brif arweinydd yn derbyn hyfforddiant gan rai o gynghorwyr yr Arlwydd Obahma yn ôl y son, mi fydd yr holl beth yn dipyn o sioe mae'n siwr,  er  nid fawr o gymhorth i ni efallai.  Mi fydd yr un gyntaf yn cael ei darlledu nos iau, felly cawn ni weld..

Cerys yn hudo gyda straeon a chaneuon....

Mi aethon ni draw i Wrecsam neithiwr i weld Cerys Matthews yn perfformio ym Mhrifysgol Glyndŵr.  Dwi wedi ei gweld hi'n wneud 'set' byw ar y teledu, ond roedd y profiad 'byw' go iawn yn well o lawer.  Dyma rywun wnaeth gyrraedd 'uchelfannau' y byd roc a phop gyda Catatonia, ac sydd wedi goroesi ei dyddiau 'gwyllt', heb cael ei dinistrio gan y profiad, ac yn wir wedi tyfu fel cyfansoddwraig/cantores unigryw  a dawnus.  Y dyddiau 'ma mae hi'n teithio efo cwpl o gerddorion aml-dalentog (Mason Neeley a Michael Bennet) sydd - efo gîtar a llais Cerys, offeryn yn ei hawl ei hun! - yn creu sŵn llawer mwy 'na dylsen nhw eu creu.   Gaethon ni berfformiad 'clud a phersonol', ac mae gynni hi ffordd naturiol o gyfathrebu a chysylltu yn gynnes â'r cynulleidfa.  Does dim 'ffrynt' amdani, dim ond dehongliadau gonest o'i chaneuon, a lot fawr o sgwrs difyr a doniol rhyngddynt.
                
Tynnodd sylw y dorf i'r ffaith ei bod  hi'n wynebu arwydd enfawr ar wal cefn y neuadd gyda'r enw Glyndŵr arno,   atgof parhaol i barchu'r Gymraeg, a rheswm, meddai hi, i wneud chwater y set yn yr iaith!  Ni gaethon ni gymaint â hynny mewn gwirionedd ( tri cân os cofiaf yn iawn), ond roedd Cerys yn ymfalchio o fod yn ardal y Tywysog yn ogystal a gwirioni gyda'r enw Rhosllanerchrugog, a welodd ar arwyddion ffyrdd.  Gosodwyd yr her o ddysgu sut i'w dweud (yn ystod yr egwyl) i Mason druan,  er gafodd ei ryddhau o'i ddyletswydd ar ôl i Cerys darganfod bod 'Rhos' yw enw dydd i ddydd y pentre.
 Uchafbwynt y noson i sawl oedd perfformiad gwefreiddiol o 'Mulder & Scully', a dyma'r eildro yn unig iddi hi'w chanu ers i Catatonia chwalu.  Ond i mi roedd ei chlywed hi'n dehongli nifer o ganeuon traddodiadol yr un mor drawiadol, un o'r Alban, ac wedyn cwpl oddi wrth ei prosiect newydd 'Tir', sef casgliad o ganeuon traddodiadol a lluniau sy'n cael ei rhyddhau ym mis Medi.   Ym  'Migildi Magildi' gafodd yr americanwr Neely i ddatgelu enw'r canwr byd enwog sy'n perfformio y deuawd ar y CD (Bryn Truffle) cyn ei ganu'r rhan ei hun!  a fel encore gwahoddwyd pawb i ymuno mewn fersiwn bywiog o Sospan Fach.

Mae'r daith yn mynd yn ei flaen am ddeg diwrnod arall gan cynnwys nifer o berfformiadau o amgylch Cymru, ac mi faswn i'n cymeradwyo cwpl o oriau mewn cwmni Cerys a'i cherddorion yn fawr iawn.

Tair awr yn ormod....!!

Cymharol bach mae'n siwr yw'r nifer o Gymry Gymraeg sy'n poeni rhy lawer am amserlen Radio Cymru.  Darlledwr at leiafrif o siaradwyr iaith lleiafrifol yw'r orsaf yn y bon, gyda'r rhan helaeth o'r rhai sy'n medru yn y Gymraeg yn gwrando ar (yn ôl y ffigyrrau gwrando) yr amrywiaeth eang o orsafoedd Saesneg sydd ar gael, ac ambell i orsaf masnachol 'dwyieithog',.. os gwrando o gwbl!

Dros y flynyddoedd dwi wedi clywed sawl dadl am y 'gwasanaeth genhedlaethol' a'i ymdrechion i fod yn bobeth i bawb, dyletswydd tu hwnt i annodd. Fel un o wrandawyr cyson yr orsaf, ro'n i'n fodlon rhoi siawns i'r newidiadau diweddaraf ar ran rhaglenni yn ystod oriau'r dydd, y rhan helaeth ohonynt sydd wedi bod yn weddol llwyddianus (o safpwynt i), ond mae trefn y p'nawn wedi dechrau troi arnaf erbyn hyn.

Does gen i ddim byd yn erbyn Eifion (Jonsi) Jones yn gyffredinol, ond mae tair awr ohono pob p'nawn yn ormod. Yn y boreau, cwta dwy awr dyni'n ei chael yng nghwmni Eleri Siôn a Dafydd Du, sioe sydd wedi bod yn chwa o awyr iach (yn fy mharn i), ac sy'n cynnig rhywfath o chwaeth cerddorol o leiaf! Gyda Jonsi dyni'n cael yr un un ganeuon Cymraeg (gan cynnwys stwff canu wlad Cymraeg amheus tu hwnt!), yn ogystal ag ambell i gân Saesneg o'r chwedegau neu at dant y cyflwynwr tybiwn i. Digon teg gallech chi ddweud, mae nhw'n targedu cynulleidfa 'pennodol' sy'n mwynhau y rheiny, ond mae tair awr yn ormod!   Gafodd cynulleidfa'r de-orllewin eu neilltio i bob pwrpas gyda diwedd eu rhaglen arbennig nhw am ran o'r prynhawn, a thueddiad Jonsi i fod yn eitha blwyfol ar adegau.

Wrth gwrs does dim pwynt cwyno heb fentro arghymell rhywbeth arall, ac mae'r ateb yn weddol syml o'r hyn a 'glywaf' i.  Pam lai rhannu'r p'nawn (hynny yw'r darn rhwng 2-5) unwaith eto?  Rhowch awr a hanner i Jonsi, ac wedyn rhywbeth ffresiach ac ifengach am weddill y p'nawn.

Mae 'na gyfle targedu cynulleidfa newydd yn ystod ail hanner y prynhawniau, gyda nifer o blant 'yn gaeth' mewn ceir eu rhieni, neu falle'n cyrraedd adre i glywed y radio yn y cefndir.  Beth am roi gynnig i un neu ddau o gyflwynwyr C2 wneud rhywbeth? Mi fasai rhywun fel Magi Dodd yn wneud jobyn dda mae'n siwr.   Ond mae un peth un sicr, dwi'n ffeindio fy hun yn diffodd y radio rhwng 2 a 5 yn gyfan gwbl yn amlach y dyddiau 'ma... fel dwedais,  pob parch iddo fo, ond mae tair awr o Jonsi yn ormod i finnau!  

Clirlun....

Ges i domen o bost ddoe (post go iawn!), gan cynnwys dau cyfrol Cymraeg, 'Barn' a 'Sgrîn'. Dwi'n hoffi Sgrîn. Mae gynno fo olwg 'da' (cynrychioliad o gyllideb S4C?), ac mae'n rhydd i ddarllen. Yn aml iawn mi fydd o'n codi fy niddordeb mewn ambell i raglen sydd ar weill S4C, neu fy atgoffa o un fy mod i wedi ei hesgeuluso neu anghofio amdani.

Erthygl wnaeth fy ymddiddori y tro 'ma oedd un o dan y teitl 'Clirlun'. Yn ôl y son, dyma enw gwasanaeth newydd 'manylder uchel' (HD) S4C, un sydd i fod yn dechrau rhywbryd yn ystod 2010. Mae gynnon ni gwpl o deleduon 'HD ready', ond dim modd ar hyn o bryd o dderbyn y signal. O'r hyn o'n i'n gwybod, roedd rhaid i rywun naill ai brynu 'kit' Freesat, neu arwyddo cytundeb â Sky a chael un o'u dysglau nhw (does gynno ni ddim 'cable' ar gael yn fan hyn). Ond darllenais yn 'Sgrîn' gei di dderbyn HD erbyn hyn trwy gwneud dim byd mwy na disodli dy flwch 'Freeview' presenol gyda blwch 'Freeview HD', hynny yw trwy eich eriel cyffredin. Mae 'na fodd chwilio eich cyfeiriad er mwyn gweld os oes gan dy ardal di dderbyniad digonol i gael lluniau HD eto, ac yn ôl y canlyniadau, mae pob dim yn iawn. Wedi dweud hynny, mae'r blychau Freeview HD yn eitha ddrud ar hyn o bryd (tua £165), felly na fydden ni'n gwylio HD neu 'Clirlun' am sbelan eto, ond mae'n diddorol beth bynnag.

Y Ras Cychod...

Ras 2009

Dwi heb gymryd fawr o sylw o'r Ras Cychod blynyddol rhwng Rhydychen a Chaergrawnt ers talwm a dweud y gwir, wel dim ond pan suddodd un o'r cychod un dro!  Ond eleni, gyda'r digwyddiad yn symud yn ôl i'w gatref naturiol (y BBC), dwi wedi bod yn llawer mwy ymwybodol o'r holl 'cyffro'.  Clywais hefyd son yn y cyfryngau Cymraeg am Gymro Gymraeg ymhlith criw Rhydychen, digwyddiad cymharol prin yn ôl y son.

Mae hanes y Cymro yng nghwch Rhydychen yn ddiddorol hefyd.  Mae Ben Myers yn 20 oed , ac y rhwyfwr ifengaf yn y dau cwch. Mae o'n dod o Lundain ond yn rhugl yn y Gymraeg am fod ei mam yn dod o Gastell Newydd Emlyn, a siaradodd o am y ras ar y Post Gyntaf y bore 'ma.   Mae o'n nai i'r beirdd o fri y 'Bois Parc Nest' sy'n cynnwys wrth gwrs, T. James Jones archdderwydd Cymru.

Os dwi'n adre felly y p'nawn 'ma - ac mae 'na siawns go iawn efo'r annwyd sydd gen i ar y funud - fydda i'n eistedd o flaen y teledu i'w wylio!

Gwyliais y ras y p'nawn 'ma, un gymharol cyffrous yn ôl y sylwebyddion.  Gafodd griw Rhydychen eu siomi yn y pen draw, gyda chriw Caergrawnt - ar ôl bod ar eu holau yn hanner cyntaf y ras - yn dod yn ôl yn gryf a rhwystro Rhydychen rhag gipio eu thrydedd ras yn olynol. 

Maen 'Thor'

Un o fy hoff lefydd yng Nghilgwri yw Cytir Thurstaston, ardal o rostiroedd a choedwigoedd, a harddwch naturiol sydd wedi ei gwarchod gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol ers tua canrif erbyn hyn. Uchafbwynt taith i Thurstaston i ni fel plant oedd y cyfle i ddringo 'Thor's Stone', lwmpyn o dywodfaen sy'n codi o ganol pant yn y tirlun. Mae 'na straeon di-ri am hanes y graig hon,  rhai yn cysylltiedig gyda seremoniau creddfol y llychlynwyr a setlodd tua mil o flynyddoedd yn ôl.   Fel sawl genhedlaeth o'n blaenau, fe gerfiom ni ein enwau ar wyneb meddal y graig wrth ddringo i'w chopa, gan grafu arni gyda unrhywbeth oedd ar gael.

Dyna pam dewisiais gip ohoni fel cefndir i 'header' newydd y blog.  Dyma rhywbeth sy'n cynrychioli Cilgwri mewn ffordd, yn enwedig lliw y tywodfaen, sy'n rhedeg trwy'r penrhyn fel asgwrn cefn - onibai am yr haeni o dywodfaen, mae'n debyg mi fasai'r tir wedi ei grafu i ffwrdd yn gyfan gwbl gan yr oes yr iâ diweddaraf!  O liw y carreg mae'n bosib daeth enw Cymraeg y penrhyn hefyd:  'Cil-gwrid' gyda ystyr 'gwrid' yn cyfeirio efallai at gochni'r cerrig.    

Delwedd newydd...

Dwi wedi cael tipyn o hwyl yn chwarae efo rhai o'r templatau newydd sydd ar gael ar 'Blogger'. Dwn i ddim os dwi'n hoffi'r delwedd newydd eto, ond mae'n braf cael newid pob hyn a hyn 'tydi?

Tro Wyau'r Pasg Cilgwri....

rhai o'r beiciau yn pasio trwy West Kirby

Cynhalwyd y 'Wirral Egg Run' dydd sul, sef y gorymdaith blynyddol o feiciau modur sy'n cludo wyau Pasg at ysbytai lleol a chodi arian ar eu rhan. Mae'r peth wedi tyfu'n aruthrol dros y flynyddoedd gyda tua 10,000 o feiciau yn cymryd rhan rŵan,  wrth ddechrau yn New Brighton a dilyn taith o amgylch y penrhyn. Wedi profiad o gael fy nal ar ochr anghywir y dref ychydig o flynyddoedd yn ôl, mae'n pwysig cofio i beidio mentro i Morrisons ar fore yr 'Egg Run', gyda'r beiciau yn cymryd rhai dwy awr neu fwy i fynd heibio.

Dwi ddim yn 'feiciwr', ond mi es i lawr efo'r merch i wylio'r golygfa rhyfeddol yn ymlwybro trwy'r dre bore ddoe. Mi welsom ni bob math o feiciau modur, treics modur, hyd yn oed beic a 'side car hearst' (welais i ddim arch ynddi!).
Roedd yr 'engylion o uffern' i weld yn dod ymlaen di-drafferth â'r 'mods' yn eu plith, a'r reidwyr quads a hogiau'r mopeds ar eu niffty ffiffties. Roedd y tywydd yn hynod o braf a phawb mewn hwyliau dda, efo'r eglwys yn ymyl y lôn yn cynnig coffi am ddim i'r gwilwyr!

Caersaint....

Mi ddes i at ddiweddglo Caersaint heddiw, y llyfr Cymraeg hiraf i mi ddarllen hyd yn hyn (tua 370tud). Wnes i'w fwynhau rhaid i mi ddweud, ac er nad ydwi'n cyfarwydd â phob twll a chornel o Gaernarfon, welais luniau yn fy meddwl wrth darllen yn adlewyrchu'r darnau dwi yn eu cofio o ambell i drip i dre y cofis - neu'r saint fel maen nhw'n cael eu galw yn y llyfr.

Yr unig peth ges i dipyn o drafferth yn dod i arfer gyda fo - ar wahan i ambell i ddarn o dafodiaeth! - yw'r ffaith bod 'llais' y llyfr, sef llais y prif cymeriad Jaman Jones, yn llais gŵraidd, ond sgwennwyd y llyfr wrth cwrs gan ddynes. I ddechrau o'n i'n stryglo gwneud llais Jaman yn un ŵraidd yn fy mhen, ac yn y diwedd wnes i ail-dechrau'r llyfr er mwyn sicrhau hogyn oedd 'Jaman'! Wedi dweud hynny, mi ddes i'n cyfarwydd efo hynny yn y diwedd, wrth i'r stori mynd yn ei flaen, ac hefyd efo'r arddull o sgwennu. Rhaid dweud wnes i wir ei fwynhau, a chaiff rhywun blas arbennig o 'Gaersaint' a syniad o gymeriad y dref a rhai o'i thrigolion efallai, er wrth cwrs gwaith ffuglen yw'r llyfr. Mewn gair: Ardderchog!

Colled....

Teimlais ryw siomedigaeth heddiw wrth ddarganfod bod un o'r blogiau Cymraeg hynaf gan ddysgwr wedi cael ei dileu oddi wrth y rhyngrwyd. Mae 'na sawl blog sydd heb eu cyffwrdd am fisoedd lawer mae'n siwr (mae gen i un neu ddau heb ei ychwanegu atynt am flynyddoedd!) ond mae dileu blog yn ei gyfanrwydd yn cymryd cryn ystyriaeth, ac yn weithrad mwy arwyddocaol na jysd tynnu ambell i bost.

Felly meddwl ro'n i am yr hyn dyni fel dysgwyr yn buddsoddi yn yr iaith 'ma? Mae 'na rai fel finnau sydd gyda dras Cymreig, ac sydd eisiau ail-cysylltu efo ochr yna ein bywydau, dewis digon syml a chyffredin am wn i. Mae 'na eraill sy'n byw yng Nghymru bellach, neu sydd wedi byw yna erioed, ac sydd eisiau darganfod mwy am eu gwlad eu hun o bosib, dewis digon gall dwedai lawer. Wedyn mae 'na rai sydd wedi newid eu bywydau yn gyfan gwbl er mwyn dysgu'r iaith 'ma, tra wneud aberthiadau sylweddol ar hyd y ffordd, yn arrianol a phersonol. Mae buddsoddiad y rhai yma yn bell o 'mhrofiad i, ac o ddealltwriaeth sawl sy'n eu hadnabod mae'n siwr - er mawr yw fy edmygedd tuag atynt.

Y mwy y mae rhywun yn buddsoddi, y mwy sydd gennynt i golli (nag i ennill) wrth rheswm. Mae'r ffaith bod gan rywun y dewrder i newid eu bywyd er mwyn dilyn trywydd penodol, yn dweud mwy amdanynt nag am yr hyn mae nhw wedi dewis dilyn - o bosib, onid ydy hap a damwain sy'n dod â ni'n i bethau ym mywyd?

O'r hyn a welaf, mae ambell i un o'r 'buddsoddwyr mawr' wedi llwyddo dysgu'r iaith yn eithriadol o dda, tra ychwanegu at amrywiaeth allbwn y wasg Cymraeg. Ond byd bach a chul ar brydiau yw'r byd Cymraeg, er mor bell mae'r Cymry wedi crwydro (falle oherwydd y culni?). A dyna pam buddiol iawn yw cyfraniad y rhai sy'n dod o bell i'r Gymraeg dwedwn i, pa bynnag ffordd sydd wedi dod â nhw yma. Y 'byd bach' clud 'ma yw'r peth sy'n dennu rhai ohoni at yr iaith falle.. darganfod cymuned sydd bellach ar goll yn y byd 24awr cyfoes - dwn i ddim?

Ond gweld eu heisiau nhw y bydd y gweddill ohonynt, wrth weld diflanniad un o'n 'cymuned' ni - beth bynnag yw gwir ystyr y colled 'ma yn y tymor hir..

Digon i Ddarllen

Wnes i dderbyn pecyn o lyfrau hanner prîs o 'Gwales' heddiw, gan cynnwys cwpl o gyfrolau o farddoniaeth a chwpl o nofelau, un gan Toni Bianchi a'r llall gan Meleri Wyn James. Mae gen i ddigon i gadw mi fynd am gwpl o fisoedd mae'n siwr ar ran darllen yn y Gymraeg.

Pan dwi wrthi'n son am ddarllen, ymunais â chlwb darllen Wedi 3 ddoe. Dwn i ddim be yn union yw'r trefn gyda'r Clwb, ond dwi'n meddwl mi fydd na rywfath o fforwm i drafod y llyfrau o restr fer 'Llyfr y Flwyddyn' sy'n cael ei cyhoeddi ym mhen mis, ac ambell i adolygiad ar y rhaglen, gawn ni weld!

Dwi wedi cyrraedd chwater olaf 'Caersaint' erbyn hyn, a gyda lwc wna i'w orffen dros y penwythnos. Mae edau'r stori'n dechrau dod ynghyd, ac er nofel digon swmpus ydy o, mae hi wedi bod yn ofnadwy o ddarllenadwy..

Week in Wythnos allan....

Clywais adroddiadau'r wythnos yma am raglen 'Week in Week out', oedd yn trafod sylwadau Christie Davies ynglŷn â dyfodol y Gymraeg. Yn ôl Mr Davies, creu 'Gaeltacht' Cymraeg - rhwle yn un o'r broydd Cymraeg sydd ar ôl - yw'r ffordd ymlaen, yn hytrach na chario ymlaen gyda pholisi presennol y cynulliad sef 'Cymru Dwyieithog'. Heddiw roedd ei sylwadau yn destun trafod ar raglen 'Taro'r Post', a ches i fy gorfodi i ymateb i'r hyn o'n i'n ei glywed.

Dwedais yn fy e-bost at y rhaglen does dim tystiolaeth i ddangos bod y 'gaeltacht' wedi bod yn lwyddiant ar ran gwarchod y Gwyddeleg. Yn hytrach mae 'na beryg i gynllun o'r fath yn troi pa le bynnag a ddewiswyd yn fath o 'amgueddfa iaith', ac maes o law yn 'fedd iaith' o bosib. Mewn gwirionedd does fawr o siawns o syniad o'r fath erioed yn gweld golau'r dydd beth bynnag , felly be' oedd y pwynt codi nyth cacwn fel hyn? Mae synnwyr cyffredin yn dweud bod yr iaith o dan fwy o bwysau nag erioed o'r blaen, am bentwr o resymau, ond er hynny mae 'na fwy o hunanhyder yng Nghymru ar ôl degawd a mwy o'r Cynulliad, a thrwy hynny (falle) mae 'na fwy o siawns i'r genedlaeth nesa gweld yr iaith fel rhywbeth gwerth ei chadw a defnyddio, ac yn perthnasol i Gymru gyfan i ryw radd

Wrth cwrs mae'r cadarnleoedd Cymraeg yn ofnadwy o bwysig i'r iaith, ond dwi ddim yn credu bod y Cynulliad wedi gwneud llawer i rwystro sawl pentre yn troi yn 'pentre penwythnos' llawn jetsgîs ac ail-cartrefi! Heb polisiau i hybu economîs y cymunedau gwledig Cymraeg eu hiaith, does dim fawr o obaith iddynt parhau fel cymunedau gweithredol o gwbl, heb son am gymunedau Cymraeg...

Gwlad y Môr.... Sealand

Ges i gopi ail-law yr wythnos yma o lyfr bach sy'n adrodd hanes y Dyfrdwy, sef 'History of the River Dee' gan awdur o Wrecsam Mike Griffiths. Dwi'n ceisio darganfod mwy am hanes 'Gwlad y Môr' ar hyn o bryd, hynny yw y darn o aber y Dyfrdwy a gafodd ei drawsnewid yn y deunawfed canrif.

Un beth diddorol wnes i ddarllen yn y llyfr oedd nad oedd y tir adenilledig i fod yn rhan o Gymru. O dan y cynllun gwreiddiol mi fasai'r sea-land - a greuwyd gan camlasu'r afon - wedi ei gynnwys yn Lloegr, gyda'r ffin yn symud i ddilyn cwrs newydd yr afon. Y rheswm am beidio â newid y ffin (yn ôl y llyfr) oedd oherwydd nifer o Gymry a gladdwyd o dan laid yr aber, wedi i'w llong suddo yna. Er mwyn parchu eu beddau mwdlyd a'u cadw ar dir Cymreig, fe arhosodd y ffin yn yr un fan. Yn ôl y son mae pant yn un o gaeau Sealand sy'n dynodi man gorffwys honedig y cyrff, ond mae'n stori dda beth bynnag.

Caersaint...

Dwi wedi fy machu erbyn hyn gan hynt a helynt cymeriadau tref y 'saint', sef portread Angharad Price o'r dref lle mae hi'n byw ynddi - Caernarfon. Mae'n llyfr digon swmpus (360 o dudalennau), ond ar ôl i mi ddod i arfer efo'r dull ysgrifennu, a thafodiaeth y Cofi dre', mae'n digon hwylus i'w darllen. Wna i sgwennu mwy amdani ar ôl i mi gyrraedd y diwedd...... efo dros tri cant a hanner o dudalennau i'w darllen, gallai fod sbel eto!

Cwcw....

Dani'n cael ein bombardio ar hyn o bryd gan S4C gyda hysbysebion a threilars ar ran y ddrama CWCW, gyda'r rhan cyntaf ohoni'n cael ei ddangos nos yfory. Mae'n annodd i mi ffeindio'r amser weithiau i eistedd lawr a gwylio drama mewn unrhyw iaith, ond efo'r holl gwobrau a chlod mae Cwcw wedi ei derbyn hyd yn hyn mae'n rhaid i mi wneud yr ymdrech. Dwn i ddim os bydd yn cael ei darlledu efo isdeitlau ar y sgrîn, mae'n bosib gan ei bod hi wedi ei ddangos mewn gwyliau ffilm yn barod. Dwi ddim yn sicr sut i osod yr isdeitlau 'teletext' ar y sgrîn y dyddiau 'ma ers i'r newid i ddigidol, er mwyn i weddill y teulu ei mwynhau.

pethe...

Dwi newydd gwylio rhaglen celfyddydau newydd S4C o'r enw Pethe, a gyflwynwyd gan Rhun ap Iorwerth a Nia Roberts. Wnes i eitha fwynhau o a dweud y gwir, ac am fod hi'n 'ddiwrnod rhoi llyfr fel anrheg' (neu rhywbeth felly), canolbwyntiodd y rhaglen ar lyfrau, gan cynnwys nofel newydd sydd wedi derbyn cryn sylw'r wythnos yma sef 'Caersaint', un wnes i ddigwydd bod wedi archebu gan 'Gwales' yn gynharach yn y dydd. Ar ôl y rhaglen mi es i ar y wefan er mwyn ffeindio allan am y clwb llyfrau sy'n cysylltiedig â'r rhaglen. Mi fydda i'n cael cip ar y wefan pob hyn a hyn er mwyn gweld os mae 'na ragor o ddatblygiadau, neu gynnigion ar ran lyfrau...

Gŵyl Ddewi Penbedw....

Mi es i i ŵyl Ddewi Cymdeithas Cymry Birkenhead nos wener, noson a gafodd ei chynnal mewn gwesty hyfryd yn Wallasey. Roedd Ieuan ap Sion o Res y Cae, Sir y Fflint yn wneud yr adloniant, rhywun dwi'n cofio cyfarfod cwpl o weithiau draw yn y Llong Uchaf ym Mhagillt, tŷ tafarn lle trefnwyd sesiynau sgwrs anffurfiol ychydig o flynyddoedd yn ôl. Roedd y pryd o fwyd yn flasus iawn (ces i Draenogiad y Môr fel prif gwrs) a ches i gyfle am sgwrs efo nifer o'r pobl ar ein bwrdd (gan gynnwys fy mam), sawl ohonynt yn 'mewnfudwyr' o Gymru!! Roedd y rhan mwyaf o'r pobl yno'n Gymry Gymraeg, felly digwyddodd popeth trwy'r Gymraeg, ond roedd hi'n rhyfedd i glywed dwy ddynes ar ein bwrdd ni'n siarad Saesneg gyda eu gilydd, er roedd y dau ohonynt yn cyn-ddisgyblion Ysgol Glan y Môr, Pwllheli, ac yn siarad Cymraeg perffaith efo ni!

Ta waeth, roedd yr adloniant yn dda - mae gan Ieuan ap Sîon llais ardderchog a repetoire o ganeuon a straeon mewn sawl arddull - a ches i siawns am sgwrs efo un ddewr o'r dosbarth nos, sy'n mynychu'r Gymdeithas. Roedd 'na lond 'stafell o dua 60 yna, nifer go barchus yn ôl pob son. Blwyddyn nesa' mi fydd y Gymdeithas yn dathlu penblwydd hanner cant.

Pen draw y byd....

Y Cwn ar Draeth Tywyn ger Tudweiliog...

Dyni newydd dychweled o Langwnadl ar ôl cwpl o ddyddiau o dywydd arbennig o braf. Roedd y golygfeydd yn odidog wrth teithio lawr, gyda chopaoedd Eryri o dan eira o hyd, a'r awyr yn las Dydd mercher doedd neb arall ar draeth Tudweiliog, sy'n dipyn o wahaniaeth i'r ddiwrnod gaethon ni yna yn yr haf pan oedd hi'n annodd ffeindio lle i orwedd tywel!
Dydd iau gaethon ni dro hyfryd ar hyd Llwybr Arfordir Llŷn, yn dechrau o'r Rhiw a cherdded hyd at Penarfynydd. Nid yn bell mewn gwirionedd ond digon bell yn y gwynt main a chwythodd o'r Dwyrain. Ges i sgwrs difyr efo ffermwr lleol a wnaethon ni ddysgu llawer am pris ŵyn, a pham maen nhw'n ŵyna'n gynnar y dyddiau 'ma er mwyn fanteisio ar brisiau gwell! Diddorol iawn er dipyn o brawf i fy Nghymraeg! Ar ôl hynny mi wibiom ni draw i Blas Glyn y Weddw yn Llanbedrog am luniaeth a chfyfle i gynnesu o flaen tân y cyntedd, cyn mwynhau'r gwaith celf sy'n llenwi'r hen blasdy. Ges i sgwrs yn y Gymraeg efo un o'r wirfoddolwyr sy'n gwarchod y lle, a dysgais cryn dipyn am hanes yr adeilad ysblenydd.

am ddiweddglo...

Shane Williams yn rhoi halen ym mriw yr Alban....

Welais i erioed diweddglo mor gyffrous i gêm rygbi! Dyna Gymru yn dri pwynt ar ei ôl gyga dim ond eiliadau i fynd pan gafodd Lee Byrne ei faglu gan un o'r Albanwyr. Gafodd y Sgotyn ei anfon yn syth at y 'cell cosb' i ymuno ag un o'i gyd-chwaraewyr oedd yna'n barod. Dewisodd Gymru mynd am y pyst efo'r cic cosb, a thrwy hynny dod â'r sgôr yn gyfartal efo'r cloc yn troi'n goch. Digon teg meddyliais, rhaid bod yn hapus efo gêm cyfartal ar ôl perfformiad sâl gan Gymru fel y cyfriw, ond roedd 'na un droad arall yng nghynffon y gêm. Penderfynodd y dyfarnwr caniatau un gyfnod arall o chwarae. Gyda'r Albanwyr yn methu ffeindio'r ystlys efo'r cic ail-ddechrau, mi ddaeth Cymru ar eu holau efo mantais dau ddyn, ac ar dân eisiau cadw'r pêl yn fyw. O fewn munud neu lai, dyna'r pêl yn ffeindio dwylo Shane Williams o flaen y pyst. Roedd Stadiwm y Mileniwm yn ferwi drosodd wrth iddo fo groesi'r llinell cais gyda braich yn yr awyr cyn glanio'r pêl i selio buddugoliaeth bythgofiadwy, ... am ddiweddglo i gêm rygbi!

Glyn Dŵr

Derbyniais fy ngopi ail-law o 'Owain Glyndŵr, Trwy ras Duw Tywysog Gymru' trwy'r post bore ddoe. Mae'r llyfr newydd ei gyfieithu i'r Saesneg, ac er bod y fersiwn Cymraeg gwreiddiol allan o brint (ar hyn o bryd), llwyddais gael hyd i gopi trwy Amazon.

Dwi ddim yn person darllen hanes fel arfer, ond darllenais adolygiad mor ffafriol am y llyfr bach hwn, penderfynais roi gynnig arno. A dweud a gwir, pe taswn i ddim wedi darllen amdano, ni faswn i wedi edrych arno'n ddwywaith, mor sal ydy golwg y clawr, yn nhraddodiad y wasg Cymraeg...! Ond wedi ei brynu o, ro'n i ar dân eisiau ei ddechrau, a ches i ddim fy siomi wrth wneud. Dyma lyfr bach gwych, sy'n dod â'r hanes i gyd yn fyw mewn ffordd crefftus a gafaelgar. Cyn ei farwolaeth yn 2005, roedd yr Athro Rhys Davies yn un o'r prif arbennigwyr yn hanes y canol oesoedd, ac y prif awdurdod mae'n debyg ar Glyn Dŵr. Ges i fy synnu a dweud y gwir, bod rhywun mor ddysgedig, ysgolhaig uchel ei barch yn sgwennu llyfrau gaiff unrhywun ei fwynhau, ond dyna be' wnaeth o. Dwi wedi darllen bron hanner o'r 138 tudalen heddiw! a credwch chi fi, dyna camp go iawn i mi, ac yn prawf bod y llyfr yn andros o ddarllenadwy.

Dim ond gobeithio ydwi bod Y Lolfa yn gwella'r clawr ar gyfer yr argraffiad nesaf, er mwyn dennu mwy o ddarllenwyr ato!

Damcaniaethau Cydgynllwyno'n fyw ac yn iach....

Daliais ychydig o raglen Y Byd ar Bedwar heno, yr un i wneud ag achos Bryn Fôn a'r ymgyrch llosci tai haf rhai hugain mlynedd yn ôl. Mi gafodd y canwr/actor poblogaidd ei arestio a'i ddal am drydiau ar amheuaeth o gael cysylltiad efo'r mudiad cyfrinachol 'Meibion Glyndŵr'. Doedd dim sail i'r cyhuddiad yn ôl Bryn Fôn, ond mae un ddamcaniaeth yn cyfeirio at eiriau un o'i ganeuon (Meibion y Fflam!) er mwyn esbonio gweithred yr heddlu, hynny a phecyn amheus a gafodd ei canfod tu mewn i wal ar dir ei gartref ger tŷ ei deulu.

Erbyn hyn mae rhai o bapurau'r achos wedi cael eu trosglwyddo i Bryn Fôn, er mwyn iddo fo geisio clirio ei enw, a phrofi a gafodd o ei fframio gan 'y glas'. Ond efo'r mwyafrif o'r papurau sydd wedi eu rhyddhau o dan 'pen du y sensor' (rhag ofn iddyn nhw datgelu tactegau'r heddlu!!), does fawr o bwrpas iddynt cael eu ryddhau o gwbl. Yn ôl arbennigwr yn y maes 'rhyddid i wybodaeth cyhoeddus', mae 'na siawns y geith mwy o'r cyfrinachau eu datgelu wedi apêl, ond pwy a wir!

Ta waeth, mi es i ar wefan S4Clic heno 'ma er mwyn dal gweddill y rhaglen ond doedd dim cip o'r rhaglen yma o gwbl, dim ond y rhaglen o'r wythnos diwetha...?
Tybed os mae 'na gydgynllwyn o hyd!? neu falle dim ond gwefan S4C sy'n araf...

llyfrau....

Ar ôl i mi orffen Tonnau Tryweryn ddoe, dwi'n chwilio am rywbeth arall i ddarllen (ar wahan i hunangofiant Malcolm Allen sy'n cadw fi cwmni yn ystod amseroedd paned yn y gweithdy). Dwi wedi darllen adolygiadau 'cymysglyd' o 'Naw Mis' gan Caryl Lewis (un o'r lyfrau ro'n i'n ystyried prynu), ond a dweud y gwir mae faint y llyfr hon yn ddigon i godi ofn ar ddarllenwr 'rhan amser' fatha fi! Llyfr arall dwi'n meddwl prynu yw 'Chwilio am Sebastian Price' gan Tony Bianchi, awdur a gafodd ei eni'n Northumberland darllenais yn ddiweddar!

Clywais son am lyfr arall sy'n fy ymddiddori, neu ddylswn i ddweud cyfieithiad Saesneg ohoni, sef un am Owain Glyndŵr gan yr hanesydd R.R. Davies. Mae'r fersiwn gwreiddiol 'Owain Glyndŵr, Trwy Ras Duw Tywysog Cymru' allan o brint ar hyn o bryd, ond llwyddais dod o hyd i gopi ail-law am £2.95 diolch i Amazon, ac yn ôl e-bost derbyniais heno mae hi wedi cael ei 'shipio' yn barod.

Rhagfarn dros paned.....

Ges i fy nghythruddo heno yn y coleg wrth ciwio am goffi! Dyna un o'r dosbarth yn sgwrsio efo boi o un o'r dosbarthiadau eraill (dwn i ddim pa un), rhywun ei fod yn gwybod cyn ymuno â'r cwrs, o'r hyn a glywais. Roedd y boi arall yn gofyn i Karl (o'r dosbarth Cymraeg) pa iaith oedd o'n astudio, ac wrth glywed mai Cymraeg yw'r iaith honno, mi aeth o yn ei flaen i ddweud ei ddweud am y Gymraeg mewn ffordd mor anwybyddus, gan cynnwys pob un ragfarn gei di glywed dan yr haul am yr hen iaith hon:

"The Welsh say their's is the oldest language in the world (!!), so how come they haven't got a word for Policeman?" ac wedyn "Oh yes of course they have, it's 'Pleesmon'", wedi ei dweud mewn acen gwael Cymreig. Mi aeth o yn ei flaen yn yr un modd am ychydig, efo Karl druan yn fud o dan yr ymosodiad geiriol ar ei ddewis o iaith, ac heb fy ngweld i'n sefyll tu ôl iddynt yn anffodus. Er o'n i'n dyheu camu mewn i'w 'achub', do'n i ddim eisiau codi embaras ar Karl.

Ar ôl i mi fynd i eistedd efo gweddill y dosbarth dyma Karl a'i 'gyfaill' yn dod draw, a chlywais y boi'n dweud "Is this your Welsh class?" wrth iddo sbio'n angredadwy ar y deunaw ohonyn ni'n eistedd mewn cornel yn lolfa y 'chweched dosbarth'. "Yeah" meddai Karl "it's a good size group isn't it", wrth i'r boi uchel ei gloch dychweled i'w ddosbarth o... sy'n lot llai ar ran faint!!

Marc ac Expenses...

O bryd i'w gilydd mi awn ni i'n M&S lleol i brynu bwydydd. Mae gynnon ni dueddiad i feddwl efallai bod yr hyn wnawn ni brynu yno o safon gwell rhywsut (er braidd yn drud) o gymharu i'r archfarchnadoedd cyffredinol, dwn i ddim. Mi gafodd y teimlad hynny ei gadarnhau gan gyfaill oedd yn arfer gweithio fel 'gwyddonydd bwydydd' efo'r cwmni.

Ond clywais ddarn ar y newyddion heno y bydd yn wneud i mi ailfeddwl bod yn cwsmer 'Simply Food' o gwbl... mae gan M&S rhywun newydd wrth y llyw, sef boi o'r enw Marc Bolland, cyn bos Morrisons. Mi gafodd Bolland ei 'ben-hela' gan M&S, ffaith sy'n golygu fydd rhaid iddynt talu iawndal sylweddol i Morrisons, yn ogystal a chynnig cyflog enfawr a phob math o opsiynau cyfrandaliadau a 'fanteision' eraill iddo. Yn ôl amcancyfrifon y cyfryngau mae gynno fo fodd o ennill £15 miliwn yn ei flwyddyn cyntaf efo'r cwmni enwog!

Dwn i ddim amdanat ti, ond dwi'n methu gweld o le, ar wahan i'n pocedi ni, mae'r holl arian yno'n dod. Fydda i'n meddwl dwywaith cyn gwario gormod yna'r tro nesa..

Tonnau Tryweryn....

Dwi mewn canol llyfr o'r enw Tonnau Tryweryn gan Martin Davies ar hyn o bryd, sef hanes gafaelgar nifer o gymeriadau, a'r effaith mai boddi Cwm Tryweryn yn cael arnynt. Does yr un ohonynt yn byw yn y Cwm ei hun, sy'n wneud y llyfr yn un annisgwyl rhywsut, ond rhywffordd neu gilydd mae crychdonnau dyfroedd Tryweryn yn cael effaith arnynt.

Mae'r hanes yn dechrau yn yr unfed canrif ar hugain, cyn troi yn ôl at dechrau'r chwedegau a bywyd yng Nghogledd Cymru gyda gwaith ar y cronfa dŵr newydd cychwyn.
Cyn hir dyni'n dilyn hanes un o'r prif cymeriadau'n nyrsio yn Lerpwl, a ches i sioc i dod ar draws y darn lle mae hi'n ymweled â rhieni cyfoethog ei ddarpar gŵr, sy'n digwydd byw mewn tŷ crand yn Meols Drive, Hoylake, sy' dim ond hanner milltir o fa'ma!

Dyma 'tudalen troi-wr', ac un dwi'n mwynhau yn fawr hyd yma a dwi'n edrych ymlaen at cael siawns i eistedd lawr gyda fo 'to...

Dyfroedd Cilgwri....

argraffiad o'r sut gallai'r datblygiad edrych rhywbryd yn y dyfodol...

Mae cynlluniau andros o uchelgeisiol ar y gweill i drawsnewid ardal dociau Penbedw a Wallasey i rywbeth o'r enw 'Wirral Waters'. Syniad 'Peel Holdings' yw'r cynllun, yr un un gwmni sydd wedi bod yn cyfrifol am drawsnewidiad 'Salford Quays', ac am ddatblygiad y Trafford Centre (uffern ar y ddaear!), sef y canolfan siopa enfawr ar gyrion Manceinion. Dwn i ddim be' i wneud o'r cynlluniau a dweud y gwir, mae'n bron a bod anghredadwy bod cwmni preifat yn son am fuddsoddi cymaint o bres (£4.5 biliwn!!) mewn i ardal mor ddifreintiedig a Phenbedw, ond mae gan y cwmni 'track record' yn andros o sylweddol, a nhw sydd biau'r tir yn barod!

Wedi dweud hynny, mi fasai'n peth da i adnewyddu'r hen ddociau a wneud y gorau o safle efo golygfeydd godidog dros y dwr tuag at lannau Lerpwl.
Yn ôl y cwmni 'Manhattan ar y Merswy' mi fydden nhw'n ei greu, sy'n dipyn o honiad, os nad yn chwerthinllyd. Calon y cynllun yw canolfan siopa enfawr (sypreis sypreis!), sy'n sicrhau y caiff ei 'dynnu mewn' i gael ei graffu'n fanwl gan y llywodraeth. Mae'n debyg mi fydd 'na gwynion gan canolfanau eraill cyfagos sy'n sicr o gael ei effeithio gan ddatblygiad o'r fath yma, ond fel arfer os mae cwmni'n addo digon o swyddi mewn ardal o ddiweithdra tymor hir mi fydd y datblygiad yn un annodd i'w wrthod. Gwiliwch y gofod hwn, fel mae nhw'n dweud...

Hanes Cuddieddig Cilgwri....

Ro'n i'n eistedd tu allan i 'Screwfix' y bore 'ma, wrth ymyl iârd trwsio llongiau Cammel Laird, pan sylwais ar adfeiliau Priordy Penbedw yn sbecian dros llong ferri enfawr oedd mewn un o ddociau sych y iârd. Ar y ffordd adre penderfynais droi o'r prif ffordd tuag at yr hên briordy, er mwyn cael gweld yn well y golygfa rhyfeddol, ac am nad ydwi wedi bod yn y Priordy ers talwm. Wrth yrru trwy'r ystâd diwidiannol di-nod sy'n ei amgylchynu erbyn hyn, mae dod o hyd i adfeiliau'r priordy a thŵr cyn eglwys plwyfol y dref (a gafodd ei dymchwel yn y saithdegau), yn cuddio rhwng y ffatrioedd a'r dociau yn rhyfedd o beth. Wrth cyrraedd adre roedd rhaid i mi wneud ychydig o 'Googlo' er mwyn atgoffa fy hun o hanes y lle, un sydd â chysylltiadau a Chymru.


Wnewch chi weld Lerpwl dros yr afon yn y llun yma.

Cafodd Briordy Penbedw ei sefydlu yn 1150, sy'n wneud i'r darnau sydd ar ôl yr adeiladau hynaf ar Lannau Mersi. Adeg hynny doedd fawr neb yn byw yng Nghilgwri, a llecyn distaw a gwledig ar lannau coediog y Mersi oedd lleoliad y Priordy, (Mae un ddamcaniaeth am wraidd enw'r dre'n cyfeirio at 'bentir llawn bedw', yr un ddamcaniaeth sydd ar wraidd y fersiwn Cymraeg, er dim ond yn yr hugainfed canrif a bathwyd y fersiwn hon!). Yn 1275 a 1277 mi dreuliodd Edward 1 nifer o ddyddiau yn y Priordy, ar ei ffordd i'w ymgyrchoedd yng Nghogledd Cymru, arwydd o bwysigrwydd y sefydliad yn yr ardal ar y pryd. Mi aeth y mynachod ymlaen i sefydlu fferri dros y Mersi yn 1330, taith oeddent yn ei wneud er mwyn gwerthu eu cynnhyrch dros y dŵr hefyd. Mi ddaeth pethau i ben i'r mynachod gyda diddymuiad y mynachglogydd gan Henry V111, a chauodd Priordy Penbedw yn 1536. Yn 1821 codwyd eglwys St Marys wrth ymyl i adfeiliau'r Priordy, ond cafodd yr adeilad hwnnw ei dymchwel yn ôl yn 1970, ar wahan i rai o'r waliau a'r tŵr clychau sydd gan feindwr hyfryd ac amlwg.

Erbyn heddiw mae hen dŷ'r siapter y priordy yn cael ei defnyddio fel eglwys, ac mae 'na ganolfan treftadaeth yna, ond mae 'English Heritage' yn poeni am gyflwr y safle yn ôl y son, sy'n codi pryder am ddyfodol y safle. Y tro nesaf i mi fynd i Screwfix, rhaid i mi dreulio mwy o amser yna...

Faint o'r gloch ydy hi....

Dwi newydd cyrraedd diweddglo cyffrous a throellog nofel diweddaraf Llwyd Owen sef ’Mr Blaidd’( ISBN: 9781847711762), ei bedwaredd nofel ac un sy’n cadw at ei ardull unigryw o ysgrifennu yn y Gymraeg. Mae o’n ein tywys ni drwy strydoedd brwnt y dref dychmygol: Gerddi Hwyan (“sydd ddim yn anhebyg ar ran faint i Ben y Bont“), ar gyrion y prifddinas, a chartref i’r ’Diwydiant Ffilm Cymreig’, sydd ar ei lawr erbyn cyfnod y llyfr (yn y dyfodol agos). Gyda diflanniad ei hefaill Ffion heb ei datrys gan heddlu’r De, mae merch fferm Fflur yn benderfynol o fynd yna i ddod o hyd i’r gwir.
Prin fasai hi wedi dychmygu i ddigwyddiadau datblygu fel y maen nhw, gyda phob math o brofiadau yn ei disgwyl ar hyd ei ffordd.

Mae Llwyd Owen yn sgwennu plotiau da, sy’n symud ar garlam, a hoffais y pennodau cymharol byr sy’n fy helpu i i deimlo fy mod i’n cyflawni rhywbeth sylweddol trwy gorffen pennod yn ystod amser cinio yn y gwaith!

Er hynny mae ‘na rywbeth am un neu ddau o’r cymeriadau sydd ddim cweit yn taro deuddeg I mi. Mae Fflur druan yn ymdopi â chymaint o newidiadau enfawr yn ei bywyd dros cyfnod mor fyr, mae’n rhaid i‘r darllenwr ‘gohirio anghrediniaeth’ (ouch…) i raddau.

Ond wedi dweud hynny, dyma lyfr wnes i wir yn mwynhau, mae’n darllenadwy, mae’n gafaelgar, a des i o hyd i eirfa prin iawn faswn I wedi dod o hyd iddi heb y llyfr hon! Felly i gloi… llyfr da ond nid un fydd yn herio (yn fy mharn i) am ‘Llyfr y Fflwyddyn’ y tro ‘ma, ond werth ei ddarlen yn sicr.

Tir Iolo

Pob hyn a hyn mae S4C yn dod â chyfres arbennig i ni, ac o'r hyn dyni wedi gweld hyd yn hyn, 'Tir Cymru' dwi'n credu yw un ohonynt. Yn y cyfres 'ma mae'r nuturiaethwr Iolo Williams, (David Attenborough Cymru?), yn crwydro'r wlad yn edrych at sut gafodd tirlun Cymru ei greu, ac mae'r ffotograffiaeth fel fasech chi'n ei disgwyl yn arbennig o dda. Heno roedd Iolo yn gwasgu ei gorff trwy tyllau a chraciau er mwyn chwilio rhai o ogofau Cymru, a'r holl tirlun anhygoel dan ddaear sy'n bell o olwg y rhan mwyaf ohonyn ni. Dwi wedi gosod y peiriant recordio i wneud y cyfres, rhag ofn i mi golli un dros y wythnosau nesaf!

cymylau'n casglu

Gyda ambell i un o'r dosbarthiadau nos sy'n rhedeg ar nos fawrdd yn edrych braidd yn wag yr heno 'ma, ro'n i'n falch o weld llond dosbarth yn fy wynebu ar ôl i'r seibiant (oedd yn hirach oherwydd y tywydd). Falle roedd myfyrwyr yn rhai o'r dosbarthiadau'n dal i boeni am gyflwr y ffyrdd, ond ges i ddim problem heno o gwbl (am wahaniaeth i'r wythnos diwetha!). Mae'n wastad yn annodd i'r myfyrwyr dychweled ar ôl torriad o nifer o wythnosau (ac i'r tiwtor hefyd!) ond gobeithio mi aeth pethau'n weddol. Mi fydd y cwpl o wythnosau nesaf yn pwysig iawn ar ran fy hyder, ac efo 'cwmylau' OFFSTED yn casglu uwchben i'r ysgol, dwi angen cwpl o sesiynau dda rhag ofn i'r 'arolygydd' ymweled âg un o fy nhosbiarthadau i yn ystod yr wythnos olaf o'r mis...

Rhagor o olygfeydd....

Mi wnaethon ni weld rhagor o olygfeydd rhyfeddol ar y traeth ddoe, wrth i ni fynd am dro crwn o gwmpas y dre, efo'r bwriad o gael tipyn o awyr iach tra wneud y siopa yn Morrisons ar y ffordd yn ôl. Roedd o'n braf gweld cymaint o bobl yn cerdded yn hytrach na gyrru i'r archfarchnad, gan fod cyflwr y ffyrdd yn dal i fod yn peryglus, ac o'herwydd hynny mae'n ymddangos bod pobl yn fwy parod i gymdeithasu a rhannu eu profiadau o'r rhew ac eira.



Tynnais y llun hon o'r clogwynau bychan a greuwyd gan effaith y llanw ar eira ar y traeth. Roedd Layla'r milgi fach yn gwisgo dau got oherwydd y tymheredd, ond doedd hi ddim yn rhy hoff o sefyll yn yr un fan am hir, am fod ei thraed yn teimlo'n ofndwy o oer am wn i...bechod!

Golygfeydd gaeafol...

Dani wedi cael ein bendithio gan ddyddiau bendigedig o glîr er gwaethaf yr oerni anghyffredin sydd wedi setlo dros yr Ynysoedd Prydeinig. Pigiais lawr i Morrisons tua pedwar o gloch y p'nawn 'ma a ches i fy nennu lawr i'r prom gan fachlud yr haul.
Ges i syndod i wedl sut gymaint o eira sy'n dal i orwedd ar y traeth, ac hynny tridiau ar ôl i'r eira olaf gaethon ni!




Tynnais y llun yma tua wythnos yn ôl, ar ôl i'r mor gadael llinell o rew pluog ar hyd uchafbwynt y llanw, golygfa rhyfedd iawn!

Helynt yr Eira....

Mae gan pawb hanes i'w adrodd am y tywydd 'ofnadwy' dani wedi 'diodde' yma ym Mhrydain yn ystod yr wythnos diwetha mae'n siwr. Yn sicr mae hi wedi peri nifer o broblemau ynglŷn â chludiadau o ddefnyddiau i'r gwaith (dwi'n disgwyl llwyth o MDF er mwyn gorffen cypyrddau dillad a ddechreuais i gwsmer cyn y dolig), ond doedd hynny ddim o bwys o gymharu i'r trafferthion teithio a ddioddefodd gan filoedd o deithwyr. Clywais am un berson lleol a dreuliodd wyth awr deithio 15 milltir!

Dydd mawrth mi gauodd ysgol y merch hanner awr yn gynnar er mwyn i'r genod cael siawns o gyrraedd adre yn ddi-drafferth, ond yn anffodus roedd y bysiau wedi stopio rhedeg erbyn hanner awr wedi tri oherwydd cyflwr peryglus y ffyrdd (a damwain bws), a ches i alwad ffôn yn ofyn am lifft. Ro'n i ar fin gadael y gweithdy i nôl y car o adre pan glywais roedd un o'r tadau eraill wedi gadael am yr ysgol yn barod, er mwyn dod â'r tair ferch yn ôl i West Kirby. Roedd hynny'n bendith mewn ffordd gan nad oedd modd gyrru'r car lawr yr allt yn ddiogel, a does gen i ddim ond un sedd sbâr yn y fan (gadawa i ar waelod yr allt mewn tywydd rhewllyd). Ond ar ôl dros awr o aros doedd dim arwydd o'r tad druan oedd wedi mentro tuag at yr ysgol, ac roedd y merched yn dal i ddisgwyl ac roedd hi'n dechrau nosi yn ogystal â bod yn ofnadwy o oer. Penderfynais drio gyrru tuag at yr ysgol yn y fan, yn gobeithio derbyn galwad ffôn cyn cyrraedd yn dweud roedd y genethod ar eu ffordd adre yng nghar y tad arall.
Hanner ffordd ar fy nhaith i'r ysgol, o'n i'n dechrau meddwl camgymeriad oedd fy ymdrech i wneud y siwrne, wrth i'r tagfa o geir oedd yn cropian ar hyd y prif ffordd dod i stop hanner ffordd i fyny allt hir. Wedi sbelan ystyried y posibilrwydd annymunol o cefnu ar y fan a cherdded gweddill y ffordd i'r ysgol (2 milltir), llwyddom basio cerbyd wedi ei gadael gan ei g/yrrwr, ac wedyn bws wedi torri lawr. Roedd pob lôn fel cylch sgleifrio a doedd dim arwydd bod yr un ohonynt wedi eu graeanu.
Yn y pendraw ac ar ôl tua awr ar y ffordd (i deithio 4 milltir) cyrraeddais yr ysgol a des i o hyd i'r genod oedd yn llechu yn y derbynfa efo sawl disgybl arall. Ar ôl sgwrs efo un o'r athrawon mi es i â nhw i'r fan er mwyn iddynt cynhesu ychydig cyn ffonio rhieni er mwyn penderfynu be' i wneud. Penderfynom geisio cludo'r genod adre yng nghefn y fan (rhywbeth na faswn i'n wneud fel arfer wrth rheswm) am nad oedd arwydd o'r tad arall, ac hynny rhai dwy awr ar ôl iddo fo gadael ei dŷ.

Ta waeth, prin oedden ni wedi gadael yr ysgol, yn teithio dim ond 5 m.y.a. pan gafodd y merch galwad ffôn i ddweud bod tad ei chyfaill wedi cyrraedd yr ysgol ar droed, ar ôl i'w gar dod yn sownd rhywle yn yr eira, stopiom ni er mwyn i ni gynnig lifft iddo fo. Gwrthododd y lifft gan mynnu roedd o'n mwynhau y dro, cyn i mi jocio ei fod o'n debyg o gerdded y pump milltir yn cyflymach na ninnau yn y fan.

Felly er mwyn torri stori hir yn byr (wel byrach o leiaf!) cropiom ni adre ar ffyrdd oedd yn iâ i gyd mewn tua awr a hanner, gan fynd y ffordd hirach er mwyn osgoi allt serth. Cyrraeddom ni West Kirby tua chwater wedi saith jysd mewn pryd i weld y tad arall yn cyrraedd ei ddrws wedi cerdded yr un taith!

Mae'r ysgolion i gyd wedi bod ar gau heddiw diolch byth ac mae'r plant wedi mwynhau'r eira. Wrth cwrs wrth gweld y newyddion heno 'ma, mi glywais straeon llawer iawn gwaeth na stori bach ni, oedd yn y diwedd dim ond angyfleustra bach, ond gallai pethau wedi bod llawer mwy cymhleth pe tasai'r fan wedi dod yn sownd fel o'n i'n poeni am sbelan ar y ffordd i'r ysgol!

Colled enfawr....

Mi glywais â thristwch y newyddion am farwolaeth Yr Athro Hywel Teifi Edwards. Fel dysgwr yn dysgu tafodiaeth y Gogledd, roedd ei Gymraeg graenus Deuheol yn dipyn o her y tro cyntaf i mi i'w glywed ar y radio neu ar raglenni S4C, ond er hynny ro'n i'n deall am ba bynnag pwnc yr oedd o'n siarad, roedd o'n siarad gydag hangherdd ac ymroddiad.

Dwi'n cofio gwylio gwasanaeth coffa Ray Gravel ar S4C, ac yn gweld ei gyfaill yn talu ei deyrnged difyr ac hael iddo, gwrandawodd pawb yn eiddgar. Erbyn hynny roedd gen i ddigon o grap ar y Gymraeg i werthawrogi cryn ystyr ei eiriau, yn ogystal ag yr angherdd tu ôl iddynt. Ro'n i'n heb sylweddoli cyn i'w farwolaeth ei fod o'n dad i Huw Edwards, y newyddiadurwr ac angor BBC News at Ten oedd o (rhywbeth sy'n amlwg rwan wrth sbio ar luniau ohonynt).

Fydda i'n ei gofio fel cyfranwr cyson i donfeydd Radio Cymru, yn sylwebu ar ei arbenigeddau, sef hanes Cymru'r oes Fictoriaidd ac hanes yr Eisteddfod Genedlaehol, a llawer mwy hefyd. Fel Grav, mae o'n gadael sgidiau mawr i'w llenwi... dyma colled enfawr.

Defnyddio'r Gymraeg..

Ges i ddirwy parcio tua pythefnos yn ôl mewn maes parcio yng nghanol y Wyddgrug, tra wneud tipyn o siopa Nadolig. Doedd gen i ddim y newid cywir a chymerais i siawns a fod yn deg. Hugain o bunoedd oedd y ddirwy, ond chwarae teg, trwy dalu o fewn wythnos roedd modd arbed hanner y pres. Wrth rheswm, anghofiais yn llwyr i dalu o fewn y saith diwrnod, a neithiwr deffrais mewn pwll o chwys wedi cofio yng nghanol breuddwyd am ryw rheswm! (falle dwi'n gor-ddweud yr hanes, ond cofiais yn ystod yn nos ta beth).

Y bore 'ma felly, mi es i ati i dalu y cyfanswm llawn (£20) dros y we ar wefan Sir y Fflint, yn dewis wrth cwrs i ddilyn y 'trywydd' Cymraeg! Rhaid cyfadde roedd y profiad yn un ddigon hwylus (o ystyried o'n i'n talu pres a chael dim byd yn ôl!), a llwyddais wneud yr holl busnes yn y Gymraeg, yn ogystal a sylwi ar ambell i wall yng Nghymraeg y safle ('prowr' = 'porwr' mae'n siwr?).

Ond rhywbeth wnes i sylwi arno ar ddiwedd y proses (wrth cofnodi manylion yr anfoneb electronig wnaeth ymddangos fel prawf o'r taliad) oedd y rhif WW00000005. Dwi'n cymryd y WW yn cyfeirio at y ffaith mai anfoneb 'Welsh' oedd hi?.. sy'n awgrymu yr anfoneb a derbyniais oedd y pumed a gynhyrchwyd yn yr iaith yma... dwn i ddim? Gobeithio nad ydy hynny'n adlewyrchiad o'r tueddiad cyffredinol i'r Gymry Gymraeg peidio â dewis yr opsiynau Cymraeg pan mae 'na ddewis ar gael, ond tybiwn i dyma'r gwir amdani. Ond llongyfarchiadau beth bynnag i Gyngor Sir y Fflint am gynnig gwefan dwyieithog effeithiol a defnyddiol (ar ran talu biliau o leiaf)' ac un ein bod ni ochr yma o'r ffin yn gallu 'mwynhau'!

Wedi Dwy Fil a Naw...

Wel mae degawd arall wedi dod i ben, trobwynt sy'n wneud i rywun meddwl yn ddyfnach na throad blwyddyn arferol, mae'n siŵr. A dweud y gwir, nad ydwi'n person ofergoelus, ac mae troad un flwyddyn yn union yr un fath ac un arall mewn gwirionedd, dim ond 'damwain hanesyddol' sy'n rhoi pwyslais arbennig ar flwyddyn penodol. Ond falle mae angen arnyn ni rywbeth i ganolbwyntio'r meddwl pob hyn a hyn, rhywbeth i wneud iddyn ni gymryd stock o'r hyn ein bod ni wedi cyflawni (neu ddim wedi cyflawni!), ac er mwyn cynllunio i'r dyfodol?

Wedi dweud hynny, nad ydwi'n person 'cynllun pum blynedd' fel petai, byw o un ddiwrnod i'r llall ydwi fel y cyfryw, yn ceisio cyflawni ambell i 'uchelgais' ar hyd y ffordd. Meddwl ro'n i'r bore 'ma, deng mlynedd yn ôl doedd gen i ddim clem sut i droi cyfrifiadur ymlaen, a doedd gen i ddim Cymraeg (o leia dim Cymraeg ro'n i'n gallu defnyddio i gael sgwrs). Pe tasai rhywun wedi dweud wrtha i yn y flwyddyn 2000, mi faswn i'n gweithio fel tiwtor Cymraeg rhan amser ac yn cynnal blog Cymraeg ar y we (doedd gen i ddim clem be' oedd y we adeg hynny chwaith, ar wahân i gofio Mr Blair yn sôn am bawb yn cael mynediad i'r 'information superhighway' mewn ambell i gynhadledd i'r wasg!), mi faswn i wedi tybio person gwallgof oedden nhw! Ond dyna gyffro bywyd 'tydy? y pethau dyni heb eu rhagweld sy'n gallu newid ein bywydau, er mae ochr arall y ceiniog sgleiniog honno'n gallu bod yn afloyw, ac yn dod â thristwch i'n bywydau hefyd, o bryd i'w gilydd...

Dwi heb feddwl am adduned(au) eto, ond mae'n debyg meddylia i am un a wna i fethu cyflawni cyn diwedd y dydd!

Pethau Nadoligaidd.......

Wel gawsom ni Nadolig braf, gyda Siôn Corn yn llenwi'n hael sachau pawb ;). Mi aethon ni am dro ar y traeth efo'r cŵn (oedd bron yn wag) ar ôl mynd i'r eglwys, cyn eistedd lawr am bryd o fwyd adre efo teulu Jill, a sesiwn agor anrhegion arall wrth rheswm...

Diwrnod gŵyl Sant Steffan, mi yrron ni draw i Macclesfield i dreulio'r ddiwrnod yn nhŷ fy chwaer a'i phartner, lle roedd fy rhieni'n aros, ac am fwy o bresentau! Fel sy'n traddodiadol adeg yma'r flwyddyn, cawsom brydiau eraill, er gwaethaf bod yn llond ein bolau o'r ddiwrnod gynt! Diwrnod hyfryd arall!

Ar ran fy merch, mae ei hanrheg mwyaf poblogaidd wedi bod 'Super Mario Bros', sef fersiwn newydd o'r hen gêm sy'n addas i'r Wii. Efo hyd at bedwar o 'reolwyr' ar gael, mae hi wedi bod yn anrheg i'r teulu mewn ffordd, ac dyni wedi chwarae arno fo am oriau maith (ac mae 'na bumb o fydoedd dal i'w goresgyn!).

Ar ran fy anrhegion fy hun, ges i bentwr o bethau braf, gan cynnwys y llyfr 'Mr Blaidd' gan Llwyd Owen (digwydd bod a gafodd ei grybwyll i fy Mam ym mlaenllaw ), nofel sydd wedi gafael ynddof yn dynn yn barod, a hynny ar ôl i bedwar pennod yn unig! Mae Llwyd Owen yn gwybod yn iawn sut i sgwennu stori gafaelgar a darllenadwy erbyn hyn (er braidd yn 'graffeg' i rai mae'n siwr), ac dwi'n wrth fy modd bod mewn canol llyfr mor dda. Dwi'n methu aros darllen y pennod nesaf!

Cysill Ar-lein

Dyma fi'n defnyddio Cysill Ar-Lein i gywiro fy ngwallau di-ri am y tro cyntaf. Wna i ddweud ar ddiwedd y paragraff hwn faint yn union o gywiriadau derbyniais, ond ar ôl i mi dorri a gludo nifer o baragraffau eraill yn y teclyn arbennig yma, ges i fy siomi ar yr ochr gorau i weld cyn lleied o wallau (wel, o dan ddeg!). Wrth gwrs nad ydy'r gyfundrefn hon yn gallu cydnabod pob gwall, ac mae'n bosib mae'n siŵr i bethau llithro drwyddi, yn enwedig pethau a ysgrifennwyd gan ddysgwr, ac i frawddegau i beidio gwneud synnwyr heb fod yn 'anghywir', os ti'n gweld fy mhwynt!


(dwi wedi gwthio'r botwm 'gwirio' a deg oedd y nifer o wallau wnaeth Cysill tynnu fy sylw atynt! y rhan mwyaf yn gamsillafiadau i fod yn deg ac ychydig o gamdreiglo wrth gwrs! a diolch i Junko am dynnu fy sylw ati)

Ar y tracs neu oddi ar y cledrau?

Ges i fy nghyffro pan glywais am ddrama newydd S4C 'Ar y Tracs', ffrwyth cyd-sgwennu rhwng dwy ysgrifenwraig o fri, sef Ruth (Gavin a Stacey) Jones a Catrin (Random deaths and Custard) Dafydd. Mae'n braf bod y cwmni teledu wedi dennu dawn disglair megis Ruth Jones i sgwennu ar ran yr orsaf, ac hynny wrth i gyfres arall o 'Gavin and Stacey' (i'r rhai sydd ddim wedi ei gweld neu sy'n byw tramor falle: cyfres comedi llwyddianus iawn, wedi ei seilio â pherthynas rhwng merch o Dde Cymru a hogyn o Dde Lloegr) newydd dechrau ar un o brif sianeli Prydain. Nad ydy Ruth Jones yn siaradwr Cymraeg hollol rhugl, a dyna pam mae'n siwr gafodd Catrin Dafydd (sy'n cyfrannu i sgriptiau Bobl y Cwm) ei gwahodd i sgwennu ar y cyd efo hi.

A dweud y gwir, ges i fy siomi braidd, gan y diffyg Cymraeg yn y cynhyrchiad. Wrth cwrs trwy seilio drama yn rhannol ar fwrdd trên rhwng Abertawe a Llundain, fasai'n hollol abswrd cael drama yn gyfan cwbl Cymraeg, ond roedd hyd yn oed sgyrsiau rhwng y siaradwyr Cymraeg yn Saesneg weithiau, neu yng Nghymraeg wedi eu brithio efo cymaint o Saesneg nes bod o'n teimlo yn annaturiol rhywsut. Ond dwn i ddim, falle dyna sut mae nhw'n siarad yn fan'na?

Wedi dweud hynny, drama arbennig o dda oedd hi. Dwi'n sicr nad ydy ffilmio drama ar drenau go iawn ac mewn gorsafoedd dim yn peth hawdd i wneud, ond gweithiodd bethau'n dda. Wnes i hoffi yn enwedig cymeriad 'cameo' Ruth Jones, gweinyddes caffi'r orsaf o wlad y Pwyl efo dull 'sofietaidd' o drin ei chwsmeriaid.

Dyma fy unig cwyn, drama dwyieithog oedd hi, a ni welais i hi'n cael ei hysbysebu fel 'na, hynny yw on'i'n disgwyl mwy o Gymraeg! Gallai wedi cael ei darlledu ar BBC2Wales heb cymaint o is-deitlau mewn gwirionedd!

Prysurdeb cyn y Dolig...

Yn ôl pob son, heddiw oedd i fod y diwrnod prysuraf y flwyddyn i'r siopau (wel ym Mhrydain beth bynnag), efo tua 15 miliwn o bobl yn ymweled â'r siopau yn ystod y dydd yn ôl amcangyfrifon y rheiny sy'n gwybod y fath pethau.

Mi wnaethon ni anelu yng nghyfeiriad Penbedw tua hanner wedi dau, yn petruso braidd am y sefyllfa parcio. Ni ddylsen ni wedi boeni, er aethon ni i faes parcio pellaf o ganol y dre jysd rhag ofn, mi ddaethon ni o hyd i ddigon o lefydd sbâr. Roedd hanes y dref yn eitha tebyg, iawn, roedd y siopau'n brysur ond nid llawer mwy brysyrach na fel arfer ar p'nawn sadwrn. Perthynas tlawd buodd Benbedw erioed wrth cwrs, i'w chwaer fawr dros y Mersi. Yn sicr mae Dinas Lerpwl wedi gwella yn arw dros y cwpl o flynyddoedd diwetha ar ran bod yn ganolfan siopa deniadol, ond ai adlewyrchiad drist o'r dirwasgiad yn brathu yw cyflwr dref Penbedw, sef y siopau gwag a diffyg siopwyr? Mae'n digon posib. Lwyddon ni orffen y siopa dolig a dychweled adre cyn chwech o'r gloch, cyn cael te ac wedyn gwylio 'Love Actually' ar y teledu y heno 'ma, sy'n digon i godi hwyliau yn barod i'r Dolig....

Noson olaf .... eto!

Sgwennais ddoe am ddosbarth olaf y flwyddyn, ond camarweiniol oedd hynny am ges i ddosbarth flwyddyn un y heno 'ma cyn orffen am y Dolig.

Wnes i gwis bach iddynt, wedi ei seilio ar yr un wnes i efo flwyddyn dau, ond efo mwy o gwestiynau Cymreig eu naws, gan roedd rhaid i mi gyfiethu'r rhan mwyaf ohonynt beth bynnag. Welais i mo'r bwynt o ofyn cwestiynau cyffredinol mwy neu lai yn Saesneg, well gen i gynnig cwestiynau mwy neu lai yn Saesneg ond am Gymru, os ti'n deall be' dwi'n meddwl!

Mi aeth y cwis yn dda (dwi'n meddwl), ac efo cwta chwater awr ar ôl mi wnaethon ni drwy geiriau 'Tawel Nos' a thipyn o eirfa nadoligaidd hefyd. Ar ôl i mi ddod a phethau i ben a dymuno pawb Nadolig Llawen, dyma rhywun yn gadael pecyn ar y desg yn cynnwys dwy botel o win efo labeli arbennig yng Nghymraeg wedi eu gosod arnynt, a dau focs o siocled hefyd, fel anrhegion dolig gan y dosbarth gyfan, a cherdyn wedi ei wneud gan un o'r dosbarth llawn cyfeiriadau doniol i'r cwrslyfr! A phetasai hynny ddim yn digon mi wnaethon nhw i gyd dechrau canu 'Dymunaf Nadolig Llawen'. Am falchder! Dangosodd fy nghymeradwyaeth, cyn bygwth trefnu darn iddynt i ganu yn Eisteddfod y Dysgwyr ym mis chwefror! Roedd hi'n diweddglo melys iawn i dymor sydd wedi bod yn eitha heriol ar ran addasu i ddosbarth ychydig yn fwy, ac efo bwlch mwy rhwng gallu y gwahanol dysgwyr. Diolch i bawb!

Dosbarth olaf y flwyddyn....

Gaethon ni ein dosbarth olaf cyn y dolig heno 'ma, cyfle i wneud rhywbeth llai heriol a ffurfiol. Wnes i ddarparu cwis bach ysgafn, oedd i fod yn dipyn o hwyl, ond sylweddolais hanner ffordd trwyddi falle ro'n i'n gofyn cryn dipyn ohonynt i ddeall pob cwestiwn heb gymhorth.

Dwi'n meddwl gaeth pawb hwyl, ac ar ôl sleisen o fara brith gan Anne, a chacennau indiaidd gan Nigel i godi sychder arnyn ni, i ffwrdd â ni i'r 'Tri Carw' am ddiod mewn awyrgylch llai ffurfiol na'r dosbarth. Mae'r grŵp yn dod ymlaen yn dda, ac roedd hi'n braf cael siawns am sgwrs yn y fath sefyllfa, heb boeni am be' fydda i'n gwneud nesa yn y gwers, fel sy'n digwydd fel arfer mewn egwyl.

Dwi'n meddwl am addasu'r cwis ar ran y dosbarth nos yfory er mwyn gwneud rhywbeth gwahanol efo nhw, gawn i weld sut eith pethau..

diwedd penod.....

Prin iawn fydd fy amser i flogio'r wythnos 'ma. Dyni wedi cytuno dyddiad 'cwblhad' ar werthiant tŷ fy nhad yng nghyffraith, ac hynny ar ddydd gwener! felly gyda'r holl gwaith arferol i wneud hefyd mi fydd hi'n wythnos go brysur.

A dweud y gwir mae hi wedi bod cyfnod llawn straen, achos gaethon ni ein gwthio braidd i dderbyn dyddiad yn gynt na fasen ni wedi licio, mewn rhan oherwydd y dolig sydd yn agoshau'n reit sydyn erbyn hyn, ond roedd rhaid i ni ystyried sefyllfa'r prynnwyr (sy'n cael eu gorfodi i adael y tŷ eu bod nhw'n ei rentu) dydd gwener. Gyda'r chwaer yng nghyffraith a'i theulu'n byw tipyn o bellter o fan'na, mi roddodd y dyddiad cryn bwysau ar Jill a finnau i fynd amdanhi i wneud y gwaith, ac mae hi wedi bod yn annodd i chwaer Jill i ffindio'r amser i deithio draw i ddweud ffarwell wrth cartref ei phlentyndod, a sortio allan ei phethau ei hun sydd yno o hyd.

Ta waeth, mi fydden nhw'n dod draw dydd mercher (sy'n braf gan bod o'n digwydd bod penblwydd Jill, a fydda i yn y Coleg) er mwyn gwneud pethau munud olaf a dweud hwyl fawr i'r tŷ, mi fydd hi'n diwedd penod.....

Digwydd bod neithiwr ro'n i'n eistedd yn y lolfa yn trio tiwnio mewn i radio 5 ar y teledu er mwyn clywed y 'penalty shoot out' yn y gêm rhwng Blackburn a Chelsea (ennillodd Blackburn), pan sylwais ymhlith y sianeli di-ri sydd ar gael ar Freeview S4C. Be' sy'n rhyfedd am hynny? gallwch chi dweud! Wel mae'r teledu yn y lolfa'n derbyn signal gan hen erial sy'n cyfeirio at trosglwyddwr 'Winter Hill' yn Swydd Caerhirfryn, sy'n dweud rhywbeth am gryfder y signal sy'n ymledu dros y ffin o Foel y Parc.

Yn sgîl y canfyddiad yma, wnes i wylio cwpl o raglenni ro'n i heb eu gweld ar y sianel o'r blaen, sef 'Gofod' a 'Cymru Hywel Williams'. Mae Gofod yn cynnig rhaglen cylchgrawn am deg o'r gloch y nos, amser da am raglen llawn amrywiaeth ac 'agwedd' ifanc a ffres, da iawn S4C. Yng 'Ngymru Hywel Williams' cawn ni weld Hywel yn troedio o gwmpas Cymru a'r byd yn sylwebu ar hanes agweddau gwahanol o bywyd Cymreig boed diwylliannol (fel heno), dywydiannol neu economaidd. Yn y rhaglen heno 'ma, mi feirniadodd yr hanesydd o Lundain y sefydliad Eisteddfodol Cymraeg, a'r dylanwad cryf mae'r mudiad hwnnw yn dal i gael ar bob agwedd o'r diwylliant Cymraeg. Galw iddo fo fod yn llai cul ei agwedd oedd Hywel Williams, rhywbeth wnaeth Saunders Lewis rhai degawdau yn ôl fel glysom ni yn y rhaglen, Unwaith eto da iawn S4C...

Mater o Farn...

Mae'r Cyngor Llyfrau newydd cyhoeddi eu penderfyniad ynglŷn â'r grant eu bod nhw'n rhoi er mwyn cynnal cylchgrawn Cymraeg. Wnes i brynu copi o'r unig rhifyn o Sylw i gael ei gyhoeddi ac fel dwi wedi dweud o'r blaen mae'n siwr, tanysgrifwr Barn ydwi, felly ges i gyfle i wneud fy mhenderfyniad fy hun. Wedi dweud hynny, pe taswn i i gymryd rhan yn y proses o ddewis rhwng y dau, mi faswn i wedi ffindio fo'n dewis annodd tu hwnt.

Yn y pendraw mi ennillodd Barn yr arian holl pwysig, a chawn nhw'r sicrwydd arriannol i gario ymlaen cyhoeddi am ddeuddeg mis o leiaf. Be digwyddith i Sylw pwy a wir. Prin iawn fydd Y Lolfa yn gallu ei ariannu heb nawdd y Cyngor Llyfrau, er y cylchrediad parchus o dros 2600 o gopiau (ella y nofelti o 'enw' newydd oedd ar sail y ffigwr hon...), sy'n cymharu'n ffafriol i gylchrediad Barn tybiwn i.

Mae'n siom wrth rheswm nad oes modd i'r dau cylchgrawn parhau, ond dyna realaeth y byd cyhoeddi Cymraeg, heb nawdd does dim cyhoeddiadau, sy'n fy atgoffa o hynt a helynt hanes Y Byd....

Dyleit Digidol....

Pan wnes i droi'r teledu ymlaen y bore 'ma (yr un yn y stafell cefn sy'n derbyn y signal o Gymru) cofiais yn syth roedd darllediadau analog wedi dod i ben, wrth i mi wynebu sgrîn du! Switsiais'r set i 'Ddigidol' er mwyn gwylio'r newyddion ond cofiais hefyd dim ond ychydig o sianeli wedi eu tiwnio mewn ar y 'Freeview o Gymru' oherwydd diffyg cryfder y signal. Ta waeth oherwydd y newidiadau, roddais dro ar eu hail-diwnio rhag ofn bod pethau wedi gwella. Cliciais y menu er mwyn galluogi i'r teledu mynd trwy ei phethau, ond ac ar ôl cwpl o funudau ges i fy siomi ar yr ochr gorau wrth i mi cael fy croesawu gan 'Cyw', gwasanaeth S4C i blant ifanc mewn lliwiau llachar glir. Does dim (eto) unrhyw fath o 'bicseleiddio' yn perthyn i'r pictiwr, rhywbeth sy'n tueddi digwydd i signal digidol gwan, dim ond llun cryf a 'miniog'. Felly gobeithio dyma arwydd o'r ffaith a gafodd y signal digidol ei crancio fyny ar ôl i'r analog cael ei diffodd, rhywbeth ro'n i wedi clywed amdani ond byth wedi credu tan heddiw.

derbyniad analog yn dod i ben.....

Erbyn dydd sadwrn, mi fydd y signal analog sy'n ein cyrraedd o Foel y Parc wedi cael ei diffodd am y tro olaf. Be' yn union bydd hyn yn golygu iddyn ni ochr yma i'r ffin does neb yn gallu dweud eto. ar y foment does dim modd i ni dderbyn rhaglenni S4C ar y 'Freeview', er mae gen i 'erial' sy'n cyfeirio at drosglwyddydd Moel y Parc, tua ddeuddeg milltir i ffwrdd. Ond dyni yn derbyn rhai sianeli digidol o'r un un drosglwyddydd yn perffaith clir..! BB1 a BBC2 Wales er enghriafft, ac ambell i sianel siopa hollol diwerth!

Wnes i glywed rhywun ar Daro'r Post yn cwyno am ddiffyg S4C yn ardal Wrecsam ers i'r newid i ddigidol,ond awgrymodd yr 'arbennigwr technegol' bod y signal digidol yn debyg o fod yn gryfach ar ôl dydd gwener, a'r newid i ddigidol yn gyfan gwbl. Wna i geisio ail-diwnio'r teledu dros y penwythnos er mwyn gweld os fydd 'na signal digon cryf yn croesi'r ffin ar ôl i'r holl newudiadau, croesi bysedd!

Dwy ochr hogyn Deiniolen...

Dwi wedi ychwanegu llyfr arall i'r rhestr o'r rhai dwi'n bwriadu darllen dros y misoedd nesaf, ac hynny yw 'Hunangofiant' gan Malcolm Allen.

Fel mae pawb sy'n dilyn pêl-droed yng Nghymru yn gwybod yn iawn, cyn chwaraewr Cymru, yn ogystal a nifer o glybiau yn Lloegr yw Malcolm, a symudodd o'i gartref yn Deiniolen yn un ar bymtheg oed fel prentis i dîm Watford (ac hynny yng Nghyfnod aur y clwb hwnnw gyda arian Elton John yn ei yrru). Mi ddisgynodd olwynion gyrfa Malcolm Allen i ffwrdd yn 28 oed oherwydd anaf difrifol i'w benglîn (ifanc iawn, hyd yn oed yng gnhyd-destun y byd pêl-droed proffesiynol), pan oedd o o dan rheolaeth Kevin Keegan yn Newcastle United.

Dwi wedi clywed a darllen ambell i ddarn (fel pawb arall!) am ei broblemau gor-yfed, gor-yrru ac ati dros y flynyddoedd a ddilynodd ei ymddeoliad 'cynamserol' o chwarae'r gêm hardd , ond mi fydd hi'n diddorol clywed yr hanes trwy ei eiriau ei hun fel petai (wel gyda chymhorth ei gyd-sgwennwr). O'r cyfweliadau dwi wedi eu clywed er mwyn iddo fo hybu'r llyfr, mae'n swnio fel ei fod o wedi sgwennu'r llyfr o'r galon, ac nid jesd er mwyn gwneud pres (oes 'na bres i gael ei wneud allan o sgwennu llyfr Cymraeg? prin iawn tybiwn i). Erbyn hyn mae Malcolm wedi sefydlu ei hun fel un o'r sylwebyddion pêl-droed amlycaf yn y byd darlledu Cymraeg. Mae hynny'n peth rhyfedd mewn ffordd am ei fod o'n byw o hyd yn De Lloegr, ac i'w glywed yn Saesneg prin fasai neb yn sylweddoli Cymro Cymraeg ydy o, ac un sy'n gallu ffrwydro ar y donfeydd wrth bod yn dyst i gôl i Gymru, a chreu rhai o'r 'sgôrgasms' mwyaf anhygoel gei di glywed yn y Gymraeg, neu unrhyw iaith arall mae'n debyg!

Ysgytwad!!

Ges i fy synnu heddiw, wel na, ges i ysgytwad wrth glicio ar stori am flogio Cymraeg ar wefan Golwg360 y p'nawn 'ma. Yno, ymhlith rhestr o'r deg blog uchaf 'amateur' mi sylwais ar y blog hwn! Iawn, rhif deg oedd hi, a nid ar sail y nifer o ddarllenwyr mae'n siwr, ond dewis un o dîm Golwg am wn i. Rhaid cyfadde teimlais wefr ar weld yr enw ymhlith y rhai ro'n i'n disgwyl eu gweld, y mawrion o'r byd bach yma, Morfablog (blog des i o hyd iddo cyn i mi hyd yn oed gwybod be' mae 'blog'!) Dogfael, ac y clasur 'Arth sy'n Dawnsio'.

Yn ôl yr erthygl, mi ddechreuodd Clecs Cilgwri ym 2004, dwi ddim yn cofio a dweud y gwir. Mae 'na wedi bod cyfnodau tawel mae'n siwr, ond mae gwneud y cofnodion yma wedi bod yn rhan pwysig o'r proses o ddysgu Cymraeg i mi, a falch iawn ydwi o'r rhai sydd wedi ei ddilyn dros y flynyddoedd.

Dylai Brif Weinidog Cymru bod yn Siaradwr Cymraeg?

Dyma'r prif cwestiwn a gafodd ei ystyried ar raglen Taro'r Post ddoe, ar ôl i nyth cacwn cael ei godi yn sgîl rhaglen 'Y Byd ar Bedwar' neithiwr. Mae Edwina Hart yn meddwl bod waeth iddi siarad Sienieg neu Fengaleg ar ran ei hetholaeth aml-ddiwylliannol, na siarad y Gymraeg. Gallai rhywun dweud pwynt digon teg yw hyn, ond dwi'n sicr nad ydy pobl o dramor sy'n dod i Gymru yn disgwyl i'r Brif Weinidog siarad eu hieithoedd nhw, tra beidio ffindio'r amser i ddysgu un o ieithoedd swyddogol ei wlad ei hun!

Wrth i Dylan Jones rhoi rhagflas ar y raglen ar sioe 'Eleri Siôn a Dafydd Du' y bore ddoe, dyma Eleri Siôn yn costrellu'r peth mewn chwinciad yn ei ffordd 'di flewyn ar dafod' ei hun: "Wel dyma'r diwedd ar ymgais Ms Hart te" meddai... ac i fod yn onest dwi'n tueddi cytuno. Trwy ateb cwestiwn am ei diffyg Cymraeg mewn ffordd mor annystyriol ac ammddifynnol prin iawn fydda hi'n wrthdroi mantais glir ceffyl blaen y ras, sef Carwyn Jones yr unig Cymro Cymraeg ymhlith y tri ymgeisydd. Mae'r llall Huw Lewis, yn wrthi'n dysgu'r Gymraeg yn ôl pob son efo'r Prifysgol Agored. Doedd gan Ms Hart dim cynlluniau ar ran dysgu'r iaith o'r hyn a glywais chwaith, felly pe tasai hi i ennill y ras, mi gallai hi fod yr arweinydd Plaid Lafur cyntaf i fod yn ddynes, ac yr Prif Weinidog Cymru gyntaf i fod yn ddi-Gymraeg hefyd.

Yn ystod y rhaglen mi ofynnodd un gyfrannwr cwestiwn oedd ar y wyneb yn llygad ei le, sef pa wlad arall sydd gan brif weinidog sy'n methu siarad iaith eu gwlad
eu hun. Wrth cwrs mi ddaeth ateb yn ôl yn rhestri nifer ohonynt (Yr Alban, Iwerddon, Seland Newydd!), ond nid cymhariaethau teg yw'r rheiny gallai rhywun dadlau falle. Wrth cwrs does dim ateb pendant, dwedodd hen Rhodri roedd ei allu o i siarad y Gymraeg yn 'handy', ond falle na ddylsai Cymru cwtogi'r nifer o ddarpar prif weinidogion sydd ar gael trwy rhwystro y di-Gymraeg. Wedi dweud hynny, onid dylsai darpar prif weinidog deall yn bendant bod y Gymraeg yn pwnc sydd angen sensatifrwydd a dealltwriaeth yn hytrach na pâr o sgidiau seis naw.....?

Babanod Toshack yn disgleirio...

Nid yn aml y dyddiau 'ma, gawn ni ymfalchio mewn buddigoliaeth campus tîm peldroed Cymru, ac hynny hefyd ar ddiwrnod pan colli oedd hanes tîm Lloegr! Oce, roedd bois y tri llew yn chwarae yn erbyn tîm gorau'r byd, sef Brasil, ac roedd Cymru'n gwynebu tîm 'ychydig' yn is lawr cynghrair FIFA o dimau'r byd, sef Yr Alban.

Ond wedi dweud hynny, doedd gan Gymru fawr o obaith ar babur cyn i'r gêm (yn enwedig efo nifer o'r chwaraewyr mwyaf profiadol wedi eu tynnu allan am ryw rheswm neu arall), ond llwyddodd y tîm sydd gyda oedran ar gyfartaledd o dim ond 22 curo'r Albanwyr mewn steil yn stadiwm newydd Dinas Caerdydd. Gêmau 'cyffeillgar' oedd y dwy ohonynt, ond does dim ffasiwn peth mewn realaeth, efo pob chwaraewr yn ceisio manteisio ar y cyfle i hawlio lle parhaol yn eu tîm nhw.

Gyda chriw ifanc Cymru yn dechrau disgleirio ar y llwyfan mawr, mae'n rhaid bod dyfodol y tîm genadlaethol yn fwy gobeithiol nag awgrymwyd gan ganlyniad yr ymgyrch diweddaraf i ennill lle yn rowndiau terfynol cwpan y byd. Ond ai Toshack fydd yn eu harwain yn yr ymgyrch nesaf...?

Y 'gwylltiad' yn ein gadael...

Dim ond unwaith welais i Orig Williams (El Bandito) yn perfformio, ac nad oedd hynny ar faes pêl-droed neu o fewn cylch reslo chwaith. Roedd Orig wedi camu mewn i lenwi sgidiau mawr Ray Gravell mewn rhyw 'Noson Joio' a trefnwyd gan Fenter Iaith ychydig o flynyddoedd yn ôl. A dweud y gwir ro'n i wedi cael fy siomi gan fethiant (hollol dealladwy) 'Grav' i wneud y gig, oedd ar noson budr canol gaeaf mewn gwesty yn Y Fflint, ac o flaen llai 'na bump ar hugain o bobl mae'n siwr. Doedd gen i fawr o wybodaeth am (neu ddiddordeb mewn, rhaid cyfadde) yrfa reslwr enwocaf Cymru pryd hynny, felly 'dyn gwadd' ail-radd roedd o i mi, er roedd fy nhad (a ddaeth i'r noson efo fi) yn cofio Orig o'i golofn 'Siarad Plaen' yn y Daily Post. Ond wedi awr gyfan o gael ein diddanu gan straeon o'r cylch reslo a'r cau pêl-droed, yn ogystal a hanes ei blentyndod yn Nyffryn Conwy, rhaid dweud ro'n i'n falch iawn ges i gyfle i'w glywed, er drist oedd ei weld o yn methu cerdded heb ffyn fagl (arwydd mae'n siwr o'r holl niwed achoswyd gan ei yrfaeoedd yn y byd chwaraeon).

Ond mae'n amlwg o'r holl teyrngedau clysom ni heddiw yn y cyfryngau, roedd 'na lawer o bobl yn meddwl lot amdanaf, ac am lawer mwy nag ei ddawn yn y cylch reslo.

Blodau....

Gwiliais y pennod cyntaf o ddrama newydd S4C Blodau neithiwr, neu ddylswn i ddweud wnes i drio ei wylio gan roeddwn i wedi flino'n lân erbyn i mi gael siawns eistedd lawr efo'r gluniadur. Rhaid i mi drio unwaith eto heno, am fod y lleoliadau'n gwneud i'r cyfres yn ddiddorol i unrhywun sy'n cyfarwydd âg ardal Llandudno, a chafodd rhai o'r golygfeydd eu saethu yn Lerpwl hefyd.

Dwi'n credu ei fod S4C yn ceisio creu naws cyfandiraidd i'r cyfres yma, o steil gwallt y prif cymeriad Lili (sy'n fy atgoffa o gymeriad mewn ffilm Ffrengig enwog) i'r cerddoriaeth cefndirol 'acordianaidd', 'mandolinaidd' sy'n dilyn rhywun trwy'r golygfeydd. Dwn i ddim am safon yr actio eto, nag y stori chwaith, ond os mae 'na 'olwg' dda ar y sgrîn i ddechrau, siawns bydd mwy o bobl yn ei wylio erbyn y diwedd...

56 mlynedd o boen, mae'r disgwyl yn parhau....

Andrew Hoare yn sgorio unig cais y gêm

Er siom i Gymru yn y pendraw oedd hanes ystadegol y gêm rygbi mawr yng Nghaerdydd ddoe, colli heb gywilydd a gyda'r ddraig yn chwythu fflamau tan y diwedd oedd gwir hanes y brwydyr. Gafodd y Crysiau Duon y gyfleoedd gorau i groesi'r llinell gais, a llwyddon nhw unwaith i sgorio, tra gafodd gwpl o hawliau eraill eu gwrthod gan y pedwaredd swyddog ar ôl iddo ystyried tystiolaeth fideo. Ond gallai'r Cymry wedi cael y gair olaf onibai am gyffyrddiad braich estynedig un o'r crysiau duon ym munudau olaf y gêm. Cipiodd Alun Wyn Jones (enw da..!)y pel wedi pass gwan gan un o'r Duon, a rhedodd nerth ei draed o tu hwnt i'r llinell hanner gyda hanes yn ei alw. Gyda'r dorf ar eu traed a'i goesau yn colli'r brwydyr yn erbyn helwyr Seland Newydd, mi drodd i gael hyd i bass a allai sicrhau'r cais a chanlyniad hanesyddol yn ei sgil. Yn anffodus nid oedd ei bass yn ddigon cywir i gyrraedd ei nod, ac ymyrrodd llaw estyngedig ar hediad y pel, a chollodd y symudiad ei momentwm. Mi ddaeth un gyfle arall i Gymru i herio'r llinell gais gyda 'leinowt' dim ond cwpl o lathenni allan, ond leinowt bler oedd hi a chiliodd bygythiad Cymru yn aflwyddianus. A dweuud y gwir, dylsai'r crysiau duon wedi hoelio'r gêm yn gynnharach yn yr ail hanner, ond amddiffynodd Cymru eu llinell cais efo nerth a dewrder i wrthsefyll ymdrechion ffyrnig Seland Newydd i roi bwlch glir rhwngddyn nhw a'r Cochion.

A dyna ni, mae'n rhaid i Gymru aros am gyfle i dorri'r rhediad ofnadwy o un ar ugain o golledion yn eu tro yn erbyn Seland Newydd. Mi ddaw'r buddugoliaeth, ond pryd, wel duw a wir...

.Ffenestri 7......

Mae'n peth amser ers i mi fuddsoddi mewn offer cyfrifiadurol (5 flynedd o bosib, sy'n amser maith yn y byd sydd ohoni), felly penderfynais mynd amdanhi i ddiweddaru'r gluniadur yr wythnos yma, gyda'r bwriad o gadw'r 'hen' beiriant lawr yn y gweithdy i wneud tasgiau'r 'swyddfa', yn fan'na, pethau dwi wedi tueddi wneud adre yn y gorffenol.

Mae penderfyniadau o'r fath yn cymryd oesoedd i mi, gyda'r holl ymchwil ar we, a'r loitran o amgylch yr adran cylchgronnau yn Morrisons, yn ceisio ymddangos difater ynglŷn â'r cylchgrawn yn dy ddwylo, tra ceisio dadansoddi manylion diflas rhai 'group test' o'r peiriannau diweddaraf. Digwydd bod mae 'na fersiwn newydd o Windows hefyd, felly dyna ysgogiad arall i'r cwsmer efo 'hen' beiriant buddsoddi mewn cyfrufiadur newydd er mwyn lladd dau aderyn ag un ergyd fel petai (er o'n i'n digon bodlon fy myd â windows XP). Datblygiad o Vista yw Windows 7 wrth cwrs, system weithredu dwi'n cyfarwydd efo hi ar luniadur y merch, ond rhaid dweud dwi'n wrth fy modd â'r newidiadau rheiny mod i wedi cael hyd iddynt hyd yn hyn. Mae 'na olwg glanach iddi hi (iawn, mae hynny'n dod yn syth o 'sbiel' Microsoft Inc.), efo'r 'taskbar' yn fwy gweithredol a symlach, ac yn edrych yn fwy fel 'Taskbar' Apple a dweud y gwir. Dwi'n hoff iawn hefyd o'r gallu i lusgo ffenestr tuag at ochr y sgrîn a'i chael hi'n troi yn syth at ffenestr hanner faint yn union y sgrîn. Dim mwy ffwdanu er mwyn cael dau ffenestr ochr wrth ochr ar y sgrîn, rhywbeth wna i'n aml tra weithio, ac efo sgrîn 17" 16:9 mae 'na ddigon o le i'w wneud. Yn ogystal a hyn i gyd, wrth rheswm mae'r peiriant mae rhywun yn ei prynu heddiw am bris tua hanner prisiau pump mlynedd yn ôl, yn gallu gweithio gyflymach a storio mwyach nag erioed o'r blaen, mae'n anhygoel!!

Efo'r newid i ddigidol sydd ar fin digwydd yng Nghymru, fydda i'n dibynnu ar y cyfrifiadur i wylio S4C o hyn ymlaen, am nad oes y signal digidol yn ddigon cryf i'n cyrraedd o Foel y Parc gwaetha'r modd. Ond ar y sgrîn yma mae'n ddigon derbyniol a chei di ddewis pryd wyti'n gwylio'r raglenni hefyd.

treftadaeth gwerth ei achub...?

Y 'Cadeirlan Cymreig', Lerpwl

Glaniodd fy nghopi o gylchgrawn 'Barn' ar y llawr efo gweddill y post y bore 'ma, a thynodd penawd a llun y clawr fy sylw yn syth. Mae'r darllenwr newyddion Huw Edwards yn cyhoeddi llyfr sy'n dathlu ac hiraethu dros nifer o gapeli ei ardal enedigol llanelli, tra godi cwestiynau am rôl awdurdodau lleol yn y chwalfa o adeiladau hanesyddol (eiconic efallai, ar ran y delwedd ystradebol sydd gan lawer o Gymru) sydd wedi eu dymchwel yn barod, neu eu esgeuluso nes bod 'na ddim achubiaeth rhag 'pêl y dymchwelwyr'.

Ac nid am golled cymdeithas o gapelwyr yw Huw yn poeni (er mae'n amlwg iddo weld eisiau agweddau o'r cymdeithas honno), mae o'n hiraethu dros golled pensaerniaeth a chrefftwaith disglair, sydd heb ei gwerthfawrogi yn aml iawn gan y pobl sy'n byw wrth ymyl rhai o'r adeiladau ymffrostgar hwnnw, ac sy'n brithio Cymru o hyd. Ond mae nifer mawr or rhai sydd ar ôl mewn cyflwr andros o sal, yn aml iawn wedi eu gwerthu ac heb eu cynnal, neu lefydd addoli o hyd, ond heb gynulleidfaoedd digon fawr i'w cynnal a chadw.

Ar ddarllen y darn yma, mi drodd fy meddwl at adfail Eglwys Princes Rd yn Toxteth Lerpwl, neu'r hen 'Welsh Cathedral', 'Capel' sy'n fwy o faint nag unrhywun yng Nghymru mae'n debyg, ac sy'n 'adeilad cofrestredig' o'r hyn dwi'n credu. Mae'n hanner canrif bron ers i'r Eglwys Presbyteraidd Cymru gwerthu'r adeilad, a dros degawd ers i'r defnyddwyr diweddaraf gadael. Mewn cyd-destun dinas fel Lerpwl, nad yw'r adeilad mor arbennig efallai, ond fel symbol o hanes y dinas a chyfraniad y Cymry yn yr hanes yna mae hi'n pwysig iawn. Tybiwn i ei fod dyfodol Princes Rd, yn ansicr tu hwnt, o ystyried cyflwr yr adeilad yn y llun yma (a dynodd eleni), er gwaethaf y statws 'cofrestredig', ond efallai mae 'na obaith i rai o'r trysorau pensaerniol sydd ar ôl..?

y 'cadeirlan' yn ei gyflwr sal presenol..

ynganu a chanu.....

Dwi newydd gwylio rhaglen gwleidyddiaeth y BBC 'Question Time', a ddigwydd bod yn cael ei darlledu o Landudno heno. Dwn i ddim o le mae'r rhaglen yn ffeindio'r cynulleidfa (faswn i wedi disgwyl iddo gynhyrchioli etholaeth yr ardal) ond prin clywon ni acenau y Gogledd ymhlith y cyfranwyr o'r llawr. Ond ta waeth am hynny, yr hyn wnaeth wir yn fy ngwylltio oedd clywed Ysgrifenydd Cymru'r Wrthblaid, sef Cheryl Gillan (yr un wnaeth hawlio arian am fwyd cwn ar ei threuliau swyddogol!) yn mynnu dweud 'landudno', a hithau yn Cymraes o 'Landaf'!! Maen digon posib fasai'r rhan helaeth o'r cynulleidfa'n ynganu enw'r dref yn yr un modd, ond llwyddodd hyd yn oed y Dimbleby (dwi byth yn cofio pa un sy'n wneud pa raglen) oedd yn y cadair parchu'r ffordd 'Cymreig' o swnio'r enw... sawl waith.

Ges i fy atgoffa o'r Ysgrifenydd Cymru toriaidd John Redwood druan yn ceisio canu'r anthem tra fynychu rhyw achlysur swyddogol flynyddoedd yn ôl, sydd wrth cwrs ar gael ar YouTube erbyn hyn